Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης στην Ιερά Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης 8ος αιώνας

Crucifixion, sina
Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης (8ος αιώνας). Ιερά 
Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης.

Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης από το Σινά

Η παραπάνω εικόνα έχει διαστάσεις 46,4 × 25,5 εκ και βρίσκεται στην Ιερά Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης. Είναι άγνωστου δημιουργού του 8ου αιώνος και προέρχεται πιθανότατα από την Παλαιστίνη. 

Είναι μία πολύ σημαντική εικόνα που επέζησε από τους αποκαλούμενους «σκοτεινούς αιώνες» του Βυζαντίου και η αρχαιότερη που εικονίζει τον Χριστό νεκρό και με ακάνθινο στέφανο, και όπου αναγράφονται τα ονόματα των δύο συσταυρωθέντων ληστών «Γέστας» και «Δήμας», γνωστά από την απόκρυφη καινοδιαθηκική παράδοση.

Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης (8ος αιώνας). Ιερά 
Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης.

Το δεξί τμήμα της εικόνας είναι κατεστραμμένο. 

Ο Χριστός παριστάνεται με το σώμα όρθιο, τα χέρια τεντωμένα, το κεφάλι ελαφρότατα γερμένο και τα μάτια κλειστά. Φορεί κολόβιο (αχειρίδωτο ποδήρες ρούχο) και όχι το περίζωμα που επεκράτησε από τα τέλη του 9ου αιώνα. Αίμα και νερό ρέουν από την πλευρά του. 

Δίπλα του, πάνω σε χωριστούς απόκρημνους βράχους, είναι στημένοι οι σταυροί των δύο ληστών, από τους οποίους σώζεται ο αριστερός, με περίζωμα στην μέση και τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη. Αναγράφονται επίσης τα ονόματα των δύο συσταυρωθέντων ληστών «Γέστας» και «Δήμας», γνωστά από την απόκρυφη καινοδιαθηκική παράδοση. 

Τα ονόματα των δύο συσταυρωθέντων ληστών, του Δυσμά και του Γεστά, τα πληροφορούμαστε μόνο από το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νικόδημου (το οποίο δεν αποδίδεται στον Νικόδημο των Γραφών, τον Φαρισαίο που ως μέλος του Μεγάλου Συνεδρίου υπερασπίστηκε τον Ιησού, αλλά σε μεταγενέστερο ανώνυμο συντάκτη) και τις αποκαλούμενες Πράξεις Πιλάτου: «καὶ Δυσμᾶς καὶ Γέστας οἱ δύο κακοῦργοι συσταυρωθήτωσάν σοι και αλλού ὄνομα αὐτῷ ᾖν Γίστας, ὁ δὲ ἐκ δεξιῶν ἐσταυρωμένος ὀνόματι Δυσμᾶς».

Δυσμάς λεγόταν λοιπόν ο ένας και Γεστάς (ή Γέστας ή και Στέγας) ο άλλος. O Γεστάς είναι ο χλευαστής. O Δυσμάς, μια ανάσα πριν από το τέλος, προλαβαίνει να πει το «μνήσθητί μου, κύριε».

Στηθαίοι άγγελοι πετούν γύρω από τον σταυρό. 

Δίπλα στον σταυρό του Χριστού στέκονται η Παναγία, με υψωμένο το αριστερό χέρι που κρατεί μαντήλι και δείχνει προς τα μάτια της υποδηλώνοντας έτσι ότι είναι μάρτυρας της Σταύρωσης του Υιού της και ο Ιωάννης, του οποίου το αριστερό χέρι είναι κρυμμένο μέσα στο ιμάτιο. 

Η Παναγία δηλώνεται με τις λέξεις «Η Αγία Μαρία» (με βυζαντινό μονόγραμμα), όπως συμβαίνει πριν από την Εικονομαχία

Τρεις στρατιώτες παίζουν στα ζάρια τον άρραφο χιτώνα του Σωτήρος. Δίπλα τους είναι μπηγμένα στο έδαφος τα δόρατά τους. 

Στην επάνω αριστερή γωνία είναι ζωγραφισμένος κόκκινος ήλιος πάνω στο κυανόμαυρο βάθος. 

Στην δεξιά γωνία θα ήταν ζωγραφισμένη η σελήνη. 

Αξιοσημείωτη είναι η κλιμάκωση των διαστάσεων των μορφών, ανάλογα με την σημασία τους: ο Εσταυρωμένος είναι Υψηλότερος από την Θεοτόκο και τον Ιωάννη, αυτοί είναι μεγαλύτεροι από τον ληστή και μικρότεροι ακόμη είναι οι στρατιώτες. 

Οι αξιοσημείωτες ομοιότητες με την παρακάτω τοιχογραφία της Σταυρώσεως της Santa Maria Antiqua στην Ρώμη οδηγούν σε χρονολόγηση στον 8ο αιώνα.

H Παλαιά εκκλησία της Αγίας Μαρίας (Santa Maria Antiqua), είναι μία Καθολική εκκλησία της Παναγίας στη Ρώμη, που κτίστηκε τον 5ο αι. και είναι το πρωιμότερο και πιο σημαντικό Χριστιανικό μνημείο της Ρωμαϊκής Αγοράς.

Τοιχογραφία της Σταυρώσεως (μέσα 8ου αιώνα).
Εκκλησία Santa Maria Antiqua, Ρώμη.

Η Σάντα Μαρία Αντίκα περιέχει ένα μοναδικό σύνολο
από νωπογραφίες από τον 6ο ως τα τέλη του 8ου αι.
Περισσότερα: ΣΤΑΥΡΟΣ


2 σχόλια:

ΝΕΚΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσα η εικόνα και ο σχολιασμός.
Ευχαριστούμε.

Sophia Drekou είπε...

Αγαπητέ μου αδελφέ εγώ ευχαριστώ για την επίσκεψή σας στην ιστοσελίδα. Είναι τιμή η παρουσία και το σχόλιό σας. Καλό Φθινόπωρο...