Όταν το ραδιόφωνο έγινε πολιτισμόςΤο Τρίτο Πρόγραμμα ως πολιτισμική επανάσταση
Ο κορυφαίος συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις, αναμόρφωσε το ελληνικό τραγούδι και με το έργο του σημάδεψε τη νεότερη πολιτιστική μας κληρονομιά, καθώς ένωσε τη λόγια με την λαϊκή μουσική παράδοση.
Σφράγιζε με την παρουσία του το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας όταν επί θητείας του (1975-1982) ως διευθυντής του σταθμού, ανέλαβε την αναδιοργάνωσή του με βάση το όραμά του για τη μουσική στην Ελλάδα και μια νέα ραδιοφωνική έκφραση.
Η πρώτη ιστορική εκπομπή «Το Σχόλιο του Τρίτου» με τον Μάνο Χατζιδάκι μεταδόθηκε την Κυριακή 30 Απριλίου 1978, από τη συχνότητα του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.
Καθιερώθηκε η εβδομαδιαία εκπομπή πεντάλεπτων σχολίων του Μάνου Χατζιδάκι στο Τρίτο, τις Κυριακές το μεσημέρι, αναγνώσεις κειμένων από τον ίδιο, που με χιούμορ, με αυτοσαρκασμό και συγχρόνως εύστοχο και καυστικό τρόπο σχολίαζαν την επικαιρότητα της εποχής και της σύγχρονης Ελλάδας.
Εκείνο το εναρκτήριο πεντάλεπτο σχόλιο είχε τίτλο «Η καινούργια μορφή ενός προγράμματος και οι ελέφαντες». Μέσα από αυτό, ο συνθέτης και τότε διευθυντής του σταθμού συστηνόταν στο κοινό, θέτοντας το στίγμα, τη φιλοσοφία και το όραμά του για τη μουσική, τον πολιτισμό και την κοινωνία.
Το κείμενο αυτό, μαζί με δεκάδες άλλα ιστορικά δοκίμια που εκφωνήθηκαν έως το 1980, έχει εκδοθεί συγκεντρωτικά σε βιβλίο από τις Εκδόσεις Ίκαρος.
Ο Μάνος Χατζιδάκις επικοινωνούσε με ένα πλατύτερο κοινό και εκφραζόταν για την νεοελληνική κοινωνία μέσα από τα ραδιοφωνικά σχόλια στο Τρίτο με την χαρακτηριστική γλωσσική τους ατμόσφαιρα και την θεματολογία τους, από το 1978 έως το 1980. Στο έντυπο, που τυπωνόταν με ευθύνη του Τρίτου Προγράμματος εκείνα τα χρόνια, διαβάζουμε για το ύφος της εκπομπής:
🔴 ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ ΩΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ«Το πεντάλεπτο σχόλιο του Τρίτου κάθε Κυριακή στις 2 το μεσημέρι και την επανάληψη κάθε Τετάρτη στις 8 βράδυ, δεν είναι πολιτικό, όπως νόμισαν μερικοί σαν το πρωτοαναγγείλαμε. Είναι η Πολιτική του Τρίτου πάνω στα διάφορα καλλιτεχνικά και κοινωνικά θέματα του τόπου. Φυσικά το ύφος των σχολίων δεν διεκδικεί βραβείο εκλαϊκευμένης έκφρασης, χωρίς πάλι αυτό να σημαίνει πως είναι δυσνόητο και βαρυσήμαντο. Απλούστατα, είναι ένα παιχνίδι εκφραστικό που φιλοδοξεί να παρέχει, να παρουσιάζει, με τρόπο ευχάριστο την κατά την κρίση του Τρίτου, σωστή άποψη του «θέματος».
Το έργο «Τα Σχόλια του Τρίτου: Μια νεοελληνική μυθολογία» αποτελεί μια εμβληματική συλλογή κειμένων του συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι, που περιλαμβάνει 36 δοκίμια τα οποία εκφωνήθηκαν στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ μεταξύ 1978 και 1980. Μέσα από αυτά, ο δημιουργός καυτηριάζει με καυστικό και οξυδερκή τρόπο τις παθογένειες, τις προκαταλήψεις και τον νεοελληνικό συντηρητισμό, λειτουργώντας ως καθρέφτης της κοινωνίας.
Τα κείμενα αυτά γράφτηκαν την περίοδο που ο Χατζιδάκις διετέλεσε διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος (από το 1975 έως το 1981). Στόχος του ήταν να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά του ελληνικού ραδιοφώνου και να προκαλέσει την αφύπνιση των ακροατών.
Βασικές Θεματικές:
Η Νεοελληνική Πραγματικότητα: Αναλύει τη διχασμένη ταυτότητα του Έλληνα, τη σχέση του με την παράδοση και τον νεωτερισμό.
Η Πολιτική και η Εξουσία: Ασκεί δριμεία κριτική στον λαϊκισμό, τις κομματικές σκοπιμότητες και τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική διαβρώνει την πνευματική ζωή του τόπου.
Ο Συντηρητισμός: Στέκεται απέναντι στα ταμπού, τον ρατσισμό, τον σοβινισμό και τη μικροαστική νοοτροπία της εποχής (αλλά και του σήμερα).
Ο Πολιτισμός: Αναδεικνύει την αξία της τέχνης και του πολιτισμού ως μέσων ελεύθερης έκφρασης και πνευματικής καλλιέργειας, μακριά από εμπορευματοποιημένα πρότυπα.
Το ύφος του είναι ειρωνικό, ποιητικό και βαθιά φιλοσοφικό, ενώ η επιλογή του τίτλου υποδηλώνει τη δημιουργία μιας νέας «μυθολογίας», όπου τα πρόσωπα και οι καταστάσεις της σύγχρονης Ελλάδας αποκτούν διαχρονικές, σχεδόν αρχετυπικές διαστάσεις.
Η εκπομπή των σχολίων είχε ως αποτέλεσμα έντονες αντιδράσεις, μηνύσεις και πολεμική, που οδήγησαν τελικά τον ίδιο σε παραίτηση και το Τρίτο στη διακοπή της λειτουργίας του.
Τα συγκεκριμένα κείμενα παραμένουν ανατριχιαστικά επίκαιρα, αποδεικνύοντας ότι η κριτική ματιά του Χατζιδάκι είναι διαχρονική.
Σαν άρχισα τα «Σχόλια» στο Τρίτο το '78, δεν είχα αποσαφηνίσει μέσα μου ούτε το ύφος της γραφής τους, ούτε καλά-καλά τους στόχους μου. Γνώριζα βέβαια πως θά 'πρεπε να ξεκινήσω απ' την πραγματικότητα του τόπου μας, αλλά όχι με τον τρόπο της «βραδυνής» και «μεσημβρινής» παραδημοσιογραφίας - τρόπος και είδος γραφής πού απεχθάνομαι από νέος και περιφρονώ.Σχόλιο με σχόλιο λοιπόν σχημάτιζα τον τρόπο, τη γραφή και το επίπεδο μέσα απ' το όποιο έβλεπα τον νεοελλαδικό κόσμο μας και επικοινωνούσα ολοένα με ένα πλατύτερο κοινό ή καλλίτερα με ένα μεγαλύτερο κοινό, γιατί ποτέ είναι αλήθεια δεν υπήρξα κατάλληλος για το πλατύ κοινό. Φυσικά επικοινωνούσα με όλους, εκτός από τους παραδημοσιογράφους και τον αρμόδιο υφυπουργό - ανίκανους, για μια οποιαδήποτε επικοινωνία.Αυτοί όμως ενοχλήθηκαν πολύ σαν συνειδητοποίησαν το γεγονός ότι επιτυγχάνετο επικοινωνία χωρίς τη συμμετοχή τους, χωρίς τα δημοσιογραφικά ή τα πολιτικά οφέλη, έτσι κι η αντίδραση τους ήταν άμεση - ενορχηστρωμένη λασπολογία, «αγανακτισμένοι ακροατές», μηνύσεις και ένας υφυπουργός πιεζόμενος από την Κοινή, κοινότατη Γνώμη. Το Τρίτο σταμάτησε τη λειτουργία του, σταμάτησαν και τα «Σχόλια».Για μιάν ακόμη φορά η ποιητική συνείδηση και η έκφραση της καταδιώχθηκε και εξαναγκάστηκε στη σιωπή. Η έκδοση λοιπόν αυτών των «Σχολίων» ήταν επιβεβλημένη για να μην ξεχνάμε την αθλιότητα και τις οδυνηρές αλήθειες του καιρού μας και του τόπου μας.
• Μάνος Χατζιδάκις, Αθήνα, 27 Νοεμβρίου 1980. Από τον πρόλογο του βιβλίου, εκδόσεις Εξάντας.
• «Τρίτο Πρόγραμμα», τεύχος 2, 6-12 Μαΐου 1978). ertnews.gr
🎞️ Video Ακούστε την πρώτη εκπομπή Το σχόλιο του «Τρίτου», με τίτλο «Η Καινούρια μορφή ενός Προγράμματος και οι Ελέφαντες» που μεταδόθηκε από το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, στις 30 Απριλίου 1978.
🟢🟥 Σας προτείνω να διαβάσετε: Στα Σχόλια του Τρίτου - τα Χριστούγεννα του Μάνου Χατζιδάκι: Ο μύθος των Χριστουγέννων και η σιωπηλή Γέννηση του Χριστού
Περισσότερα: Σχόλια του Τρίτου, Μ. Χατζιδάκις
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου