Νίκος Καλογερόπουλος: Η Ιστορία και η προσωπικότητα ενός ασυμβίβαστου καλλιτέχνη | Αέναη επΑνάσταση

Ένας αυθεντικός, αντισυστημικός και βαθιά πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης

Ο Νίκος Καλογερόπουλος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 74 ετών μετά από σκληρή μάχη με τον καρκίνο, αφήνοντας πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό στον ελληνικό πολιτισμό. Υπήρξε ένας αυθεντικός, αντισυστημικός και βαθιά πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης, ο οποίος δεν δίστασε ποτέ να εκφράσει τις ριζοσπαστικές του ιδέες μέσα από την τέχνη του και τη στάση ζωής του.

Ο ασυμβίβαστος αντάρτης της τέχνης και του λόγου

Γεννημένος την 1η Αυγούστου 1952 στα Φιλιατρά Μεσσηνίας, ο πολυσχιδής ηθοποιός, κουβαλούσε πάντα μέσα του την περηφάνια, το πείσμα και τη ζεστασιά της ελληνικής επαρχίας. Δεν υπήρξε απλώς ένας ηθοποιός· υπήρξε σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός. Ένας ολοκληρωμένος δημιουργός που έβλεπε την τέχνη ως το απόλυτο όπλο απέναντι στην κοινωνική αδικία και την πνευματική φτώχεια.

Σπούδασε υποκριτική στην Αθήνα στις σχολές του Κωστή Μιχαηλίδη, του Βεάκη και του Θεάτρου Αθηνών, αναπτύσσοντας από νωρίς μια βαθιά, σχεδόν ιερή σχέση με το θέατρο και τον κινηματογράφο.

🏆 Οι Μεγάλες Κινηματογραφικές Βραβεύσεις

Το ταλέντο του αναγνωρίστηκε αμέσως από την εγχώρια κινηματογραφική κοινότητα, χαρίζοντάς του εμβληματικές διακρίσεις στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης:

• «Μάθε παιδί μου γράμματα» (1981): Στην αριστουργηματική ταινία του Θόδωρου Μαραγκού, η συγκλονιστική του ερμηνεία ξεχώρισε αμέσως και του χάρισε το Βραβείο Β΄ Ανδρικού Ρόλου. Πρώτη μεγάλη επιβεβαίωση ενός ηθοποιού που είχε ήδη δείξει ότι δεν ενδιαφερόταν να γίνει συμβατικός πρωταγωνιστής.

Ο γιος που γύρισε ανάποδα τον κόσμο του πατέρα

Το 1981, στο «Μάθε παιδί μου γράμματα» του Θόδωρου Μαραγκού, ο Καλογερόπουλος υποδύθηκε τον Σωκράτη, έναν νέο που επιστρέφει από το εξωτερικό στο χωριό του και συγκρούεται με τον αυταρχικό, βαθιά συντηρητικό πατέρα του, τον οποίο ενσάρκωσε ο Βασίλης Διαμαντόπουλος.

Η ταινία ήταν μια πικρή σάτιρα για την επαρχία, την οικογένεια, την εκπαίδευση και τις διαψευσμένες προσδοκίες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Ο Καλογερόπουλος ξεχώρισε επειδή απέδωσε τον ήρωα χωρίς εξωραϊσμό: ήταν θυμωμένος και τρυφερός, γελοίος και τραγικός, επαναστάτης αλλά και παγιδευμένος.

Αξέχαστη έμεινε η σκηνή στην οποία εμφανίζεται μπροστά στις τουρίστριες με ψηλοτάκουνα και χορεύει το «Rasputin». Χρόνια αργότερα, όταν ρωτήθηκε πώς θα αντιδρούσε ο πραγματικός πατέρας του αν τον έβλεπε έτσι στο χωριό, απάντησε ότι πιθανότατα θα τον υποδεχόταν όπως ο κινηματογραφικός πατέρας του: με σφαλιάρες. Ο δικός του πατέρας, άλλωστε, δεν ήθελε να γίνει ηθοποιός και δεν πήγε ούτε από περιέργεια στα γυρίσματα που έγιναν στη Δημητσάνα και τη Στεμνίτσα.

Η ερμηνεία του τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, αποτελώντας την πρώτη μεγάλη επιβεβαίωση ενός ηθοποιού που είχε ήδη δείξει ότι δεν ενδιαφερόταν να γίνει συμβατικός πρωταγωνιστής.

• Ρεμπέτικο (1983): Ο Νίκος Καλογερόπουλος ως ο ρεμπέτης Μπάμπης σε μια ταινία σπουδή στην Μικρασιατική Καταστροφή έως τα νεότερα χρόνια της Ελλάδας. Όλη η ταινία την βλέπετε εδώ

Ο ρόλος στο «Ρεμπέτικο» που διεκδίκησε και τελικά κέρδισε Ειδικό Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Στο «Ρεμπέτικο» του Κώστα Φέρρη, μία από τις σημαντικότερες ελληνικές ταινίες, ο Καλογερόπουλος ενσάρκωσε τον Μπάμπη, έναν χαρακτήρα εμπνευσμένο σε μεγάλο βαθμό από τον Βασίλη Τσιτσάνη.

Αρχικά, όμως, του είχε προταθεί ο ρόλος του Φώντα. Εκείνος επέμενε ότι ήθελε τον Μπάμπη, παρότι ο Φέρρης τον προόριζε για τον πολύ ψηλότερο Σπύρο Φωκά. Ο Καλογερόπουλος αρνήθηκε τον άλλο ρόλο και, όταν το αρχικό σχέδιο της παραγωγής άλλαξε, κινδύνευσε να μείνει τελείως εκτός ταινίας.

Η ανατροπή ήρθε σχεδόν κινηματογραφικά. Οι άνθρωποι της παραγωγής είδαν τον Καλογερόπουλο σε μια άλλη ταινία, στον ρόλο ενός σκληρού ανθρώπου της νύχτας, κοιτάχτηκαν και αναγνώρισαν επάνω του τον Μπάμπη που αναζητούσαν. Ο Φέρρης προσπάθησε να επικοινωνήσει μαζί του, ενώ εκείνος βρισκόταν στη Γερμανία για τα γυρίσματα της ελληνικής σειράς 6 επεισοδίων για την ΕΡΤ το 1983 «Γκασταρμπάιτερ» (γνωστή και ως «Εργάτες του Νότου» Η ζωή και οι δυσκολίες των Ελλήνων μεταναστών). Το μήνυμα τον περίμενε στον αυτόματο τηλεφωνητή: τελικά, ο ρόλος ήταν δικός του.

Ο ίδιος θεωρούσε το «Ρεμπέτικο» ίσως την πιο αγαπημένη του ταινία. Έβλεπε σε αυτό όχι μόνο μια ιστορία για τη μουσική, αλλά ένα «τρένο» που μετέφερε τη μνήμη και τον πολιτισμό από τη Σμύρνη στη νεότερη Ελλάδα. Η ερμηνεία του στον Μπάμπη (Ειδικό Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού Νίκος Καλογερόπουλος στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης) αναδείκνυε όσα αποτελούσαν τον πυρήνα της τέχνης του: την τραχύτητα, την εσωτερική ευαισθησία και τη σωματική μεταμόρφωση. Όπως εξηγούσε, κάθε χαρακτήρας έπρεπε να έχει διαφορετική περπατησιά, βλέμμα και ήχο.

Όλη η ταινία «Ρεμπέτικο» την βλέπετε εδώ

• «Λούφα και παραλλαγή» (1984): Ενσαρκώνοντας τον θρυλικό φαντάρο Γιάννη Παπαδόπουλο στην ταινία-σταθμό του Νίκου Περάκη, κατέκτησε το Βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου, σφραγίζοντας με το παίξιμό του μια ολόκληρη εποχή. Ήταν η πιο εμπορική της σεζόν 1984-1985, κόβοντας 395.374 εισιτήρια, πρώτη ανάμεσα σε 38 ταινίες. Παράλληλα, το 2016, σε ψηφοφορία των αναγνωστών του περιοδικού «Αθηνόραμα», της απονεμήθηκε ο τίτλος της Καλύτερης Ελληνικής Ταινίας 1976-2016.

Η «Λούφα και Παραλλαγή» γυρίστηκε με νάρθηκα και πόνους

Το 1984 ήρθε ο ρόλος που ταύτισε περισσότερο από κάθε άλλον το πρόσωπό του με το ελληνικό σινεμά. Στη «Λούφα και Παραλλαγή» του Νίκου Περάκη ήταν ο στρατιώτης Γιάννης Παπαδόπουλος, ο φαντάρος που μεταφέρεται από τα σύνορα στη στρατιωτική υπηρεσία κινηματογράφου και βρίσκεται μέσα στον παραλογισμό της χουντικής μηχανής.

Ο Καλογερόπουλος δεν αντιμετώπισε τον ήρωα σαν έναν ακόμη κωμικό φαντάρο. Πίσω από τη σάτιρα διατήρησε την αμηχανία, τον φόβο και την αξιοπρέπεια του απλού ανθρώπου που προσπαθεί να επιβιώσει απέναντι σε έναν γελοίο αλλά επικίνδυνο μηχανισμό εξουσίας.

Τα γυρίσματα αποδείχθηκαν εξαντλητικά. Όταν έπεσε απρόσμενα χιόνι στην Αθήνα, ο Περάκης αποφάσισε να γυρίσει αμέσως τις σκηνές που κανονικά θα πραγματοποιούνταν στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Το συνεργείο δούλεψε ολόκληρη την ημέρα, το όχημά του κόλλησε και οι ηθοποιοί αναγκάστηκαν να το σπρώχνουν μέσα στο κρύο. Ο Καλογερόπουλος έπαθε ψύξη και συνέχισε το γύρισμα φορώντας νάρθηκα, παρά τις προειδοποιήσεις του Γιώργου Ξενίδη να μην παίζει με την υγεία του.

Η ερμηνεία τού χάρισε το βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. 

Ήταν η μεγαλύτερη ελληνική εμπορική επιτυχία της σεζόν 1984-1985, κόβοντας 395.374 εισιτήρια, πρώτη ανάμεσα σε 38 ταινίες και εξελίχθηκε σε διαχρονικό πολιτιστικό σημείο αναφοράς. Παράλληλα, το 2016, σε ψηφοφορία των αναγνωστών του περιοδικού «Αθηνόραμα», της απονεμήθηκε ο τίτλος της Καλύτερης Ελληνικής Ταινίας 1976-2016.

Ο Σεναριογράφος και Σκηνοθέτης της ταινίας γράφει:

H ιδέα για μια ταινία γύρω από την θητεία μας στην ΤΕΔ υπήρχε από την μέρα που απολυθήκαμε, αλλά σοβαρή πίεση δέχτηκα από τον Πανουσόπουλο μετά την Άρπα Colla. Το πιο δύσκολο ήταν η σύμπτυξη περισσότερων πραγματικών προσώπων στους λίγους βασικούς χαρακτήρες των φαντάρων αξιωματικών της ταινίας. Στον γραφίστα Μαρλαφέκα πχ έχουν εισρεύσει τρεις, μεταξύ άλλων και η αφεντιά μου. Μόνο ο Πανουσόπουλος είναι σχεδόν ατόφιος ως Παπαδόπουλος.

Νίκος Περάκης

Από την ταινία Λούφα και παραλλαγή, 1984 ο Νίκος Καλογερόπουλος 

ως Παπαδόπουλος Ιωάννης τυφεκιοφόρος πεζικού 80η ΕΣΣΟ

• «Οι Ιππείς της Πύλου» (2011): Μια προσωπική του καλλιτεχνική κατάθεση, στην οποία υπέγραψε τη σκηνοθεσία, το σενάριο και τη μουσική, αποδεικνύοντας το εύρος των δημιουργικών του ικανοτήτων.

Είναι μια σουρεαλιστική, πειραματική και κοινωνικοπολιτική σάτιρα. Η ταινία απέσπασε μικτές έως επιφυλακτικές κριτικές, χαρακτηριζόμενη ως ένα ιδιόρρυθμο έργο που δίχασε το κοινό και τους κριτικούς.

• Πρωτοτυπία ύφους: Επιχειρεί μια ποιητική και αλληγορική σύνδεση ανάμεσα στην αρχαία και τη σύγχρονη Ελλάδα.
• Τοπίο και ατμόσφαιρα: Τα γυρίσματα σε μεσσηνιακά τοπία προσδίδουν μια αυθεντική, άγρια ομορφιά.
• Ερμηνευτικό πάθος: Ο Νίκος Καλογερόπουλος δίνει έναν προσωπικό, χειμαρρώδη τόνο.
• Αφηγηματική χαλαρότητα: Το σενάριο πάσχει από έλλειψη συνοχής, με αποτέλεσμα η πλοκή να μοιάζει αποσπασματική.
• Υπερβολικός σουρεαλισμός: Ο αυτοαναφορικός και συχνά ερμητικός λόγος κούρασε μέρος των θεατών.
• Χαμηλός αντίκτυπος: Δεν κατάφερε να επικοινωνήσει ευρέως με το εμπορικό κοινό, μένοντας στη μνήμη ως ένα ιδιόρρυθμο καλλιτεχνικό στοίχημα.

Αυτό ήταν το σκηνοθετικό του ντεμπούτο σε ταινία. Την αμέσως επόμενη χρονιά συμμετείχε σε ένα ντοκιμαντέρ για την Κατερίνα Γώγου, με τίτλο Κατερίνα Γώγου: Για την αποκατάσταση του μαύρου.

🏛️ Η Πολιτικοκοινωνική του Θέση: Ένας Ρωμιός ενάντια στο Σύστημα

Ο Νίκος Καλογερόπουλος δεν υπήρξε ποτέ ο «συμβατικός» καλλιτέχνης των σαλονιών και των δημοσίων σχέσεων. Η πολιτική του σκέψη ήταν βαθιά αντισυστημική, πατριωτική, αριστερή και ανθρωποκεντρική:

• Πολέμιος του καταναλωτισμού: Στα κείμενα, τις συνεντεύξεις και τα τραγούδια του ασκούσε δριμεία κριτική στην παγκοσμιοποίηση, την αλλοτρίωση του σύγχρονου Έλληνα και την υποταγή της χώρας στα ξένα οικονομικά συμφέροντα.
• Υπέρμαχος της παράδοσης και της Ρωμιοσύνης: Πίστευε ακράδαντα στη δύναμη της ελληνικής κοινότητας, του λαϊκού πολιτισμού και της γλώσσας. Για εκείνον, η επιστροφή στις ρίζες δεν ήταν οπισθοδρόμηση, αλλά η μόνη αυθεντική επαναστατική πράξη αντίστασης.
• Το «Τρενοτεχνείο» στην Κυπαρισσία: Κάνοντας πράξη τα πιστεύω του, εγκατέλειψε τα φώτα της Αθήνας και επέστρεψε στη Μεσσηνία. Εκεί δημιούργησε με δικά του έξοδα το «Τρενοτεχνείο», έναν εναλλακτικό πολυχώρο πολιτισμού, προσφέροντας δωρεάν θέατρο, μουσική και παιδεία στους ανθρώπους της επαρχίας, μακριά από κρατικές επιχορηγήσεις και εμπορευματοποίηση.

Ένας αυθεντικός αντάρτης της Ρωμιοσύνης. Ο ελληνικός πολιτισμός έγινε από σήμερα πολύ πιο φτωχός, αλλά και πολύ πιο «συμβατικός». Έφυγε ένας καλλιτέχνης που αρνήθηκε πεισματικά να μπει σε καλούπια, να εξαγοράσει τη δόξα του ή να σιωπήσει μπροστά στο άδικο.

Υπήρξε ένας ασυμβίβαστος αντάρτης της τέχνης και του λόγου, αυθεντικός, αντισυστημικός και βαθιά πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης, ο οποίος δεν δίστασε ποτέ να εκφράσει τις ριζοσπαστικές του ιδέες μέσα από την τέχνη του και τη στάση ζωής του.

Μας χάρισε ερμηνείες-σταθμούς που σφράγισαν την ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, κερδίζοντας κορυφαίες διακρίσεις στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Από το Βραβείο Β' Ανδρικού Ρόλου στο προφητικό «Μάθε παιδί μου γράμματα» (1981), μέχρι το καθηλωτικό Βραβείο Α' Ανδρικού Ρόλου ως φαντάρος Παπαδόπουλος στο «Λούφα και παραλλαγή» (1984), το ταλέντο του ήταν πηγαίο, λαϊκό και ασυμβίβαστο.

Ο Καλογερόπουλος όμως δεν ήταν ο ηθοποιός των σαλονιών και των δημοσίων σχέσεων. Ήταν ένας βαθιά πολιτικοποιημένος και αντισυστημικός Ρωμιός. Πολέμησε τον καταναλωτισμό, την παγκοσμιοποίηση και την πνευματική αλλοτρίωση του σύγχρονου Έλληνα.

Κουβαλούσε πάντα μέσα του την περηφάνια, το πείσμα και τη ζεστασιά της ελληνικής επαρχίας. Σπούδασε υποκριτική στην Αθήνα στις σχολές του Κωστή Μιχαηλίδη, του Βεάκη και του Θεάτρου Αθηνών, αναπτύσσοντας από νωρίς μια βαθιά, σχεδόν ιερή σχέση με το θέατρο και τον κινηματογράφο.

Δεν υπήρξε απλώς ένας ηθοποιός· υπήρξε σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός. Ένας ολοκληρωμένος δημιουργός που έβλεπε την τέχνη ως το απόλυτο όπλο απέναντι στην κοινωνική αδικία και την πνευματική φτώχεια.

Όταν το σύστημα της Αθήνας τον κούρασε, μάζεψε τα πράγματά του και επέστρεψε στις ρίζες του, στη Μεσσηνία. Εκεί, με τον δικό του μόχθο, έστησε το «Τρενοτεχνείο» στην Κυπαρισσία, έναν εναλλακτικό πολυχώρο πολιτισμού για να προσφέρει δωρεάν παιδεία και θέατρο στον απλό λαό, μακριά από κρατικές επιχορηγήσεις.

Ο Ύστατος Χαιρετισμός

Ο Νίκος Καλογερόπουλος έζησε όπως ήθελε: ελεύθερος, ασυμβίβαστος, περήφανος και φτωχός, έχοντας ως μοναδική περιουσία την αγάπη του απλού λαού. Έφυγε ως αυθεντικός αντάρτης της Ρωμιοσύνης

Μας αποχαιρετά αφήνοντας πίσω του το παράδειγμα ενός ανθρώπου που δεν «πούλησε» ποτέ την ψυχή του για το κέρδος ή τη γρήγορη δόξα.

Καλό ταξίδι, Νικόλα 🌿.✟.

Οι στίχοι σου, τα βήματα του χορού σου και το ανυπότακτο βλέμμα σου θα μας συντροφεύουν πάντα στις δικές μας μικρές επαναστάσεις.

Ερωτήσεις Διαλόγου

1. Ποιος ρόλος ή ποια ατάκα του Νίκου Καλογερόπουλου από το «Μάθε παιδί μου γράμματα» ή το «Λούφα και παραλλαγή» έχει αποτυπωθεί πιο βαθιά στη δική σας μνήμη;
2. Πόσο λείπουν σήμερα από την Ελλάδα τέτοιοι αντισυστημικοί καλλιτέχνες, που προτιμούν να ζουν φτωχοί και ελεύθεροι παρά να συμβιβαστούν με το κατεστημένο;
3. Η απόφασή του να εγκαταλείψει την Αθήνα για να φτιάξει το «Τρενοτεχνείο» στη Μεσσηνία, μήπως δείχνει τον δρόμο για το πώς πρέπει να ξαναβρούμε τον πολιτισμό μας στην επαρχία;
4. Πιστεύετε ότι η κριτική που ασκούσε για την απώλεια της ελληνικής ταυτότητας και τη θεοποίηση του χρήματος είναι σήμερα ακόμα πιο επίκαιρη από ποτέ;
5. Αν μπορούσατε να τον αποχαιρετήσετε με έναν στίχο ή μια λέξη, ποια θα ήταν αυτή που χαρακτηρίζει απόλυτα τη στάση ζωής του;

Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες σχολιάζουν

Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou

Ερώτηση: Αν μπορούσατε να τον αποχαιρετήσετε με έναν στίχο ή μια λέξη, ποια θα ήταν αυτή που χαρακτηρίζει απόλυτα τη στάση ζωής του;

Απάντηση Athanasia Siouti 'την Αλήθεια Ρε'

Απάντηση στην Athanasia Siouti, μια κουβέντα γεμάτη από το δικό του ασυμβίβαστο, λαϊκό ύφος. Αυτό φώναζε και στην ταινία «Μάθε Παιδί μου Γράμματα» το 1981 αλλά και σε όλη του τη ζωή. Αυτό το πλήρωσε, αλλά και αυτό τον κράτησε ζωντανό στις καρδιές μας. Ήταν όλος μια καθαρή αλήθεια χωρίς «δήθεν» και θεατρινισμούς.

Απάντηση Δαμιανός Νταγιάντας Αξιοπρεπής.

Απάντηση στον Δαμιανός Νταγιάντας, σωστός αποχαιρετισμός. Η αξιοπρέπεια να μην ξεπουλήσει τα πιστεύω του, να μην εξαγοράσει τη δόξα του και να επιστρέψει φτωχός αλλά ελεύθερος στις ρίζες του. Σε μια εποχή που όλα πωλούνται και αγοράζονται, εκείνος έφυγε όρθιος και περήφανος.

Απάντηση Γιώργος Παπαδόπουλος Ήλιε φονιά - Αστραπόγιαννος
https://youtu.be/H8V9ArRHfqc?is=z1PGrplWaUzK5uEX

Απάντηση στον Γιώργος Παπαδόπουλος: συγκλονιστική και λεβέντικη αφιέρωση! Ο «Αστραπόγιαννος» και το τραγούδι «Ήλιε Φονιά» κουβαλούν ακριβώς αυτή την άγρια ομορφιά, το ανυπότακτο πνεύμα και τη μοναχική πορεία που είχε και ο δικός μας ο Νικόλας σε όλη του τη ζωή. Ένα παλικάρι της Ρωμιοσύνης που δεν λύγισε ποτέ μπροστά στους «φονιάδες» των ονείρων μας. Ευχαριστούμε για το σπουδαίο μουσικό αντίο!

Απάντηση στον Jimmy Fourakis Άνθρωπος

Απάντηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou Jimmy Fourakis «Άνθρωπος» με κεφαλαίο Άλφα! Γιατί μέσα στην ισοπέδωση της εποχής μας, ο Νικόλας επέλεξε τον πιο δύσκολο δρόμο: να παραμείνει αληθινός Άνθρωπος, γεμάτος σπλάχνο για τον πλησίον, ασυμβίβαστος και όρθιος, χωρίς να θυσιάσει την ψυχή του για τα εφήμερα.






Λέξεις-κλειδιά: Νίκος Καλογερόπουλος | Μάθε παιδί μου γράμματα | Λούφα και παραλλαγή | Τρενοτεχνείο | Ελληνικός Κινηματογράφος | Αντισυστημικός Καλλιτέχνης | Μεσσηνία | Αέναη επΑνάσταση