Αρχαίοι διωγμοί και Μάρτυρες - Ιστορικά στοιχεία για τους αρχαίους διωγμούς κατά των χριστιανών | Αέναη επΑνάσταση

Υποχώρηση των Λιονταριών (1902). Ζαν-Λεόν Ζερόμ, Γάλλος

ζωγράφος και ακαδημαϊκός 1824 - 10 Ιαν 1904, Παρίσι)

The Retreating Lions (1902) by Jean Leon Gerome. wikimedia.

Οι διωγμοί των χριστιανών αναφέρονται στη συστηματική καταπίεση και βία που υπέστησαν οι πιστοί για τη θρησκεία τους. Ξεκίνησαν ιστορικά από τους Ιουδαίους και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ενώ σήμερα συνεχίζονται σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

1. Οι Διωγμοί στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (1ος - 4ος αιώνας)

• Αιτίες: Οι χριστιανοί αρνούνταν να λατρέψουν τον αυτοκράτορα ως θεό, ενώ οι πρακτικές τους παρερμηνεύονταν (π.χ. κατηγορήθηκαν για την πυρκαγιά της Ρώμης από τον Νέρωνα). Το κήρυγμά τους περί ισότητας και αγάπης απειλούσε το κατεστημένο.

• Βασικοί Διώκτες: Αυτοκράτορες όπως ο Νέρωνας, ο Δομιτιανός, ο Δέκιος, ο Βαλεριανός και ο Διοκλητιανός.

• Τέλος: Το 313 μ.Χ., με το Διάταγμα των Μεδιολάνων από τον Μέγα Κωνσταντίνο, καθιερώθηκε η ανεξιθρησκία και τερματίστηκαν οι διωγμοί στο ρωμαϊκό κράτος.

2. Σύγχρονοι Διωγμοί

• Σήμερα, ο Χριστιανισμός θεωρείται η πιο διωκόμενη θρησκεία παγκοσμίως, με περιοχές υψηλού κινδύνου να εντοπίζονται κυρίως στην Ασία και την Αφρική:

• Αίτια: Άνοδος του θρησκευτικού εξτρεμισμού, κυρίως ισλαμιστικών οργανώσεων, αλλά και αυταρχικά καθεστώτα σε χώρες με περιορισμένη ελευθερία λόγου και θρησκείας.

• Περιοχές: Περιοχές στη Μέση Ανατολή, καθώς και χώρες της υποσαχάριας Αφρικής (π.χ. Νιγηρία, Σουδάν), αντιμετωπίζουν ακραία βία, απαγωγές, καταστροφές εκκλησιών και διώξεις.

30 Απριλίου 311 μ.Χ. Τερματίζονται οι διώξεις των χριστιανών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

13 Ιουνίου 313 μ.Χ. ανακοινώθηκε στη Νικομήδεια* το Διάταγμα του Μιλάνου (ή Διάταγμα των Μεδιολάνων), το οποίο υπέγραψαν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες Μέγας Κωνσταντίνος (Α΄) και ο Λικίνιος παραχωρώντας θρησκευτική ελευθερία σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. 

Το Διάταγμα των Μεδιολάνων εγγυήθηκε την ανεξιθρησκία, επιτρέποντας στους χριστιανούς να ασκούν την θρησκεία τους ελεύθερα, αλλά και σταματώντας τους διωγμούς.

Το Διάταγμα του Μιλάνου - Κύρια σημεία:

• Συμφωνήθηκε στο Μιλάνο (Μεδιόλανα) τον Φεβρουάριο του 313.
• Δημοσιεύτηκε επίσημα στη Νικομήδεια στις 13 Ιουνίου 313 μ.Χ.
• Παραχώρησε θρησκευτική ελευθερία σε όλους τους πολίτες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
• Έθεσε τέλος στους διωγμούς κατά των Χριστιανών.
• Αποκατέστησε τις περιουσίες των Χριστιανών που είχαν κατασχεθεί.
• Αναγνώρισε τον Χριστιανισμό ως επιτρεπόμενη θρησκεία (religio licita).

Σημαντική διευκρίνιση:
Δεν έκανε τον Χριστιανισμό επίσημη θρησκεία της Αυτοκρατορίας (αυτό έγινε το 380 μ.Χ. με το Διάταγμα της Θεσσαλονίκης). Ήταν ένα διάταγμα ανοχής και όχι προνομίου.

*Η Νικομήδεια (σημερινό Ιζμίτ στην Τουρκία) ήταν πόλη της αρχαίας Βιθυνίας, στη Μικρά Ασία.

🔴 Αρχαίοι διωγμοί

Εισαγωγή

Διώξεις κατά Χριστιανών έως τον 4ο αιώνα

Οι διώξεις κατά Χριστιανών αναφέρονται σε διάφορες δράσεις από τη ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εναντίον του χριστιανικού πληθυσμού. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, οι πρώτοι χριστιανοί διώκονταν από τους Ρωμαίους. Σύγχρονοι ιστορικοί ωστόσο, εκφράζουν την άποψη πως οι διώξεις είχαν σποραδικό και τοπικό χαρακτήρα. Στις αρχές του 4ου αιώνα, μια μορφή της θρησκείας νομιμοποιήθηκε από το Διάταγμα των Μεδιολάνων, και τελικά ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Χριστιανοί ιεραπόστολοι, καθώς και πρόσωπα που εκχριστιανίστηκαν, υπήρξαν στόχος διώξεων από την εμφάνιση του Χριστιανισμού.

Τα λιοντάρια στην αρένα

Μία από τις μεθόδους εκτέλεσης η οποία εφαρμόστηκε στην αρχαία Ρώμη. Οι φυλακισμένοι τοποθετούνταν άοπλοι μέσα στην αρένα όπου αφήνονταν ελεύθερα, άγρια ζώα όπως λιοντάρια και τίγρεις. Όπως ήταν αναμενόμενο δεν έμενε κανένας ζωντανός από τα πεινασμένα θηρία.

✍🏻 Εργασία - Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου

🔴 Αρχαίοι διωγμοί και Μάρτυρες – Ιστορικά στοιχεία για τους αρχαίους διωγμούς κατά των χριστιανών και τους μάρτυρες της Εκκλησίας

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης (θεολόγος / εκπαιδευτικός)

Με τη συμβολή των Κ.Ν. (αγγλόφωνη ΟΟΔΕ) & Papyrus 52

Να θυμάστε τον λόγο, που σας είπα: Δεν υπάρχει δούλος μεγαλύτερος από τον κύριό του. Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και σάς· αν φύλαξαν τον λόγο μου, θα φυλάξουν και τον δικό σας. (Ιωάννην 15: 20).

Μακάριοι αυτοί που έχουν διωχθεί εξαιτίας τής δικαιοσύνης· επειδή, δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν εναντίον σας κάθε κακό λόγο, λέγοντας ψέματα, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγάλλεστε, επειδή ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· επειδή έτσι δίωξαν τούς προφήτες πριν από σας. (Ματθαίον 5: 10-12).

Πρόλογος

Κάθε έρευνα είναι ένα ταξίδι, δηλαδή μια εμπειρία, που πλουτίζει την ψυχή μας και βοηθά στη γνώση και κατανόηση του κόσμου γύρω μας. Προπαντός αν ανακαλύψουμε εκείνο, που εξ αρχής αναζητούσαμε, και συμπληρώσουμε ψηφίδα-ψηφίδα την εικόνα στο μωσαϊκό μας, ανταμειβόμαστε επιπλέον με ξεχωριστή ικανοποίηση.

Βέβαια, αυτό που βρίσκουμε δεν είναι πάντα εκείνο που περιμέναμε ή δεν είναι ακριβώς αυτό. Εξάλλου, ίσως διαπιστώσουμε πως εκείνο που αναζητούσαμε δεν είναι εφικτό να βρεθεί ποτέ… Πάντα όμως η ανακάλυψη της αλήθειας, όποια κι αν είναι, συνιστά το υπερπολύτιμο έπαθλο του ταξιδιού μας.

Αφορμή για την παρούσα μελέτη στάθηκαν οι προβληματισμοί ενός αδελφού μας, δυτικού στην καταγωγή, για την ιστορική ύπαρξη του αγίου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου. Στη συνέχεια, διαβάσαμε μια μελέτη, που κατέτασσε συλλήβδην τα συναξάρια των αγίων μας στο επίπεδο της λογοτεχνίας του φανταστικού. Αναζητήσαμε λοιπόν το ιστορικό υπόβαθρο πίσω από τους αρχαίους διωγμούς κατά των χριστιανών γενικά και από την ιστορικότητα συγκεκριμένων αγίων μαρτύρων ειδικότερα. Και πιστεύω ότι, με τη βοήθεια του Θεού και των ίδιων των αγίων μας, ανταμειφθήκαμε. 

Η έρευνά μας είναι δημοσιογραφική και όχι επιστημονική, από την άποψη ότι δεν φέρνει στο φως νέα στοιχεία, αλλά συγκεντρώνει και παρουσιάζει στοιχεία ήδη ανακαλυφθέντα από άλλους, όντως ερευνητές. Κατά τη διάρκειά της αξιωθήκαμε να νιώσουμε κοντά σε πολλούς αγίους, τη ζωή των οποίων κάπως διερευνήσαμε, πράγμα που μας έδωσε ιδιαίτερη χαρά.

Κάθε έργο είναι κατά κανόνα αποτέλεσμα συλλογικής προσπάθειας. Το ίδιο ισχύει και για την παρούσα μελέτη. Καθοριστική ήταν η συμβολή των εν Χριστώ αδελφών μας Κατερίνας Ν. (αγγλόφωνη ΟΟΔΕ) και Papyrus52, ενώ σημαντική και η βοήθεια των συναδέλφων Γ. Μ. Βαρδαβά (ιστολόγιο «Πέρα από το άτομο») και Κωστή Ηλ. Παπαδάκη («Ρεθεμνιώτικες αναδρομές»), οι οποίοι μας βοήθησαν στη διερεύνηση κάποιων εκδόσεων. Τέλος, ο συνάδελφος Κωνσταντίνος Μ. Παπαδάκης (της Βιβλιοθήκης του Παν/μίου Κρήτης στο Ρέθυμνο) και ο καθηγητής αγιολογίας Εμμανουήλ Δουνδουλάκης (της Ανωτάτης Πατριαρχικής Εκκλ. Ακαδημίας Κρήτης) σε ανύποπτο χρόνο μας έδωσαν κάποιες κατευθύνσεις που απέβησαν ιδιαίτερα χρήσιμες γι’ αυτή την έρευνα. Οι παραπάνω, εκτός της συνεργασίας μας, με τιμούν και με την εν Χριστώ αγάπη τους. Για όλα αυτά τους ευγνωμονώ.

Για τους αγνώστους που μόχθησαν

The Christian Martyrs Last Prayer (between 1863 and 1883)

Ζαν-Λεόν Ζερόμ (Jean-Léon Gérôme 1824 - Παρίσι 1904)

«Η τελευταία προσευχή των χριστιανών μαρτύρων» (1883),

βρίσκεται στο Μουσείο Βαλτιμόρης, Maryland, USA, wikimedia.

Christian Martyrs given to the lions in the Colosseum in Rome.

Ευγνωμονώ όμως και όλους τους εν Χριστώ αδελφούς μας και εν γένει συνανθρώπους μας, που σε ανύποπτο χρόνο και ενδεχομένως μακρινό τόπο σάρωσαν ηλεκτρονικά και δημοσίευσαν στο διαδίκτυο όλες τις πολύτιμες πηγές και τα βοηθήματα, που μας επέτρεψαν τη σύνταξη αυτής της μελέτης, ιδιαίτερα τώρα, σε περίοδο καραντίνας (2020 – 2021), που η πρόσβαση σε δημόσιες και πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες ήταν δύσκολη.

Όλα αυτά εμείς τα βρήκαμε έτοιμα και τα αλιεύσαμε στη θάλασσα του διαδικτύου, όμως δεν μπήκαν εκεί μόνα τους, ούτε αυτόματα ή «μαγικά», αλλά με την πολύμοχθη και χρονοβόρα εργασία κάποιων ανθρώπων, άγνωστων σ’ εμάς, γνωστών όμως στο Θεό. Εκείνος ας τους ευλογεί όλους και ας είναι αφιερωμένο σ’ αυτούς ένα κεράκι στη θεία λειτουργία.

Περιεχόμενα

• Πρόλογος, ευχαριστίες και βιβλιογραφία

• Εισαγωγή: Προβληματισμοί σχετικά με την αμφισβήτηση των διωγμών

Α. Οι μαρτυρίες της Καινής Διαθήκης

• 1. Οι προειδοποιήσεις των Ευαγγελίων

• 2. Διωγμοί εκ μέρους των Ιουδαίων – Οι Πράξεις των Αποστόλων

• 3. Πληροφορίες από τις επιστολές του αποστόλου Παύλου

• 4. Ο θάνατος των αποστόλων Πέτρου και Παύλου

• 5. Η Αποκάλυψη του Ιωάννη

**************************************************************
Β. Χριστιανικές μαρτυρίες από τον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ.

• 1. Οι επιστολές του αγίου Ιγνατίου

• 2. Το Μαρτύριον Πολυκάρπου

• 3. Η μαρτυρία των έργων του αγίου Ιουστίνου

Παράρτημα: Η μνήμη επώνυμων μαρτύρων του 1ου και του 2ου αιώνα

• 4. Η Επιστολή προς Διόγνητον

• 5. Η αρχαιοπρεπής θεία λειτουργία των Αποστολικών Διαταγών

• 6. Ο άγιος Κυπριανός Καρθαγένης και ο διωγμός του Δεκίου

**************************************************************
Γ. Ιστορικοί του 4ου αιώνα και Πατέρες της Εκκλησίας

• 1. Είναι αξιόπιστοι συγγραφείς ο Ευσέβιος Καισαρείας και ο Λακτάντιος;

• 2. Πατερικές μαρτυρίες πολύ κοντινές στους διωγμούς

• 3. «Ρεαλιστικά» μαρτυρολόγια

**************************************************************
Δ. Κατακόμβες

**************************************************************

Ε. Διερεύνηση της ιστορικότητας συγκεκριμένων αγίων μαρτύρων

Γενικές παρατηρήσεις: Λείψανα & άφθορα σκηνώματα αγίων

• 1. Ο άγιος Γεώργιος

• 2. Η αγία Ειρήνη

• 3. Οι άγιοι Σαράντα Μάρτυρες

• 4. Ο άγιος Κυπριανός ο πρώην Μάγος

• 5. Άγιος Δημήτριος

• 6. Η αγία Αναστασία η Ρωμαία

• 7. Οι άγιοι Χρύσανθος και Δαρεία

**************************************************************
ΣΤ. Το υπερφυσικό στοιχείο στα συναξάρια – Σύγκριση Μαρτύρων & Νεομαρτύρων

• 1. Γενικά στοιχεία

• 2. Μαρτυρολόγια νεομαρτύρων και αρχαίων μαρτύρων

• 3. Ο άγιος Αχμέτ ο Κάλφας, μεταξύ συναξαρίου και οθωμανικών πηγών

• 4. Ένας σύγχρονος μάρτυρας (Κωνσταντίν Οπρισάν, † 1958)

*ΟΟΔΕ: Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας

Ο Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης (1971) είναι θεολόγος με λογοτεχνικά και λαογραφικά ενδιαφέροντα, έγγαμος και πατέρας μιας κόρης. Ζει και εργάζεται στο Ρέθυμνο. Έχει διατελέσει επί σειρά ετών μέλος του Δ.Σ. του Παγκρητίου Συνδέσμου Θεολόγων, είναι συνεργάτης της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου και μέλος της διαδικτυακής Ορθόδοξης Ομάδας Δογματικής Έρευνας (oodegr.com), της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρίας Ρεθύμνου και άλλων πολιτιστικών φορέων. Email riginiot@gmail.com. 

Αρθρογραφεί και στην ιστοσελίδα μας Αέναη επΑνάσταση (βλ. εδώ). 

🟤 Η Ελευθερία της Πίστης ως Κοσμική και Πολιτική Απελευθέρωση

Το Διάταγμα του Μιλάνου δεν ήταν απλώς μια πολιτική πράξη ανεκτικότητας. Ήταν η πρώτη φορά που η ρωμαϊκή εξουσία αναγνώρισε, έστω και μερικώς, ότι η ψυχή του ανθρώπου δεν ανήκει στο κράτος. Ότι υπάρχει κάτι μέσα στον άνθρωπο - η συνείδηση, η πίστη, η σχέση του με το θείο - που υπερβαίνει την πολιτική τάξη και δεν μπορεί να υποταχθεί χωρίς να παραμορφωθεί η ίδια η φύση του.

Σε κοσμολογικό επίπεδο, το διάταγμα άγγιξε μια βαθύτερη αλήθεια: ο άνθρωπος δεν είναι πολίτης μιας αυτοκρατορίας, αλλά πολίτης ενός ευρύτερου κόσμου, όπου η ελευθερία της σχέσης του με τον Δημιουργό αποτελεί μέρος της ίδιας της τάξης της δημιουργίας. Όταν η πολιτική εξουσία σέβεται αυτή την ελευθερία, δεν υποχωρεί απλώς· αναγνωρίζει τα όριά της μπροστά σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό της.

Πολιτικά, το Διάταγμα του Μιλάνου έθεσε τα θεμέλια μιας νέας αντίληψης: ότι η σταθερότητα μιας κοινωνίας δεν χτίζεται αναγκαστικά πάνω στην ομοιομορφία της πίστης, αλλά στην αναγνώριση ότι η συνείδηση του ανθρώπου είναι ιερή και απαραβίαστη. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η ιστορία της Δύσης θα διατρέχεται από αυτή την ένταση - ανάμεσα στην τάση της εξουσίας να ελέγχει τις ψυχές και στην επίμονη απαίτηση της ανθρώπινης συνείδησης να παραμένει ελεύθερη.

Έτσι, το 313 μ.Χ. δεν άλλαξε μόνο τη μοίρα των Χριστιανών. Άλλαξε, έστω και σιωπηλά, την ίδια την αντίληψη για το τι σημαίνει να υπηρετείς με πολιτικό φρόνημα τους ανθρώπους: όχι μόνο να διατάζεις τα σώματά τους, αλλά να σέβεσαι κάτι μέσα τους που δεν σου ανήκει.

Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου

Περισσότερα: Μελέτες, Αγιολογία, Δογματική, Εργασίες Εσχατολογία

Περισσότερες Μελέτες:

• Η Ενότητα της Εκκλησίας και η Θεία Ευχαριστία κατά τους τρεις πρώτους αιώνες - Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας | Ορθόδοξη Εκκλησιολογία & Ευχαριστιακή Θεολογία (Βιβλίο)

• Η ευχαριστιακή ενότητα της Εκκλησίας κατά τον άγιο Ιγνάτιο τον θεοφόρο Αντιοχείας

• Άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας ο θεοφόρος και ιερομάρτυρας - Άπαντα τα έργα του

• Άγιος Ιουστίνος ο Απολογητής, φιλόσοφος και Μάρτυρας - Από τους πρώτους μεγάλους θεολόγους της Ορθοδοξίας

• Η θεωρία του σπερματικού λόγου στη θεολογία του Ιουστίνου

• Ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς - Βίος και Άπαντα τα έργα του

• Ο Άγιος Κυπριανός Καρθαγένης και το ζήτημα των Πεπτωκότων (Lapsi)

• Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής ο ουρανόφωτος φωστήρας μαζί με άπαντα τα έργα του Αγίου Μαξίμου

• Άγιος Αθανάσιος Αλεξανδρείας ο Μέγας: Βίος, Θεολογία και Εξορία - Ο αγώνας για την ελευθερία της πίστης απέναντι στην πολιτική εξουσία (Άπαντα τα έργα του)

Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες

13 Ιουνίου 313 μ.Χ.

Στη Νικομήδεια ανακοινώθηκε το Διάταγμα των Μεδιολάνων, με το οποίο ο Μέγας Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος παραχώρησαν θρησκευτική ελευθερία σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Για πρώτη φορά μετά από αιώνες διωγμών, οι Χριστιανοί μπορούσαν να λατρεύουν ελεύθερα τον Χριστό, χωρίς τον φόβο των βασανιστηρίων ή του θανάτου.

Το διάταγμα που άνοιξε τον δρόμο για την ελεύθερη άσκηση της χριστιανικής πίστης και αποκατέστησε επίσης τις περιουσίες των Χριστιανών που είχαν κατασχεθεί.

Ένα ιστορικό ορόσημο που άλλαξε την πορεία του Χριστιανισμού και ολόκληρου του δυτικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα για τους διωγμούς, τους Μάρτυρες και το τέλος της περιόδου του αίματος: https://www.sophia-ntrekou.gr/2021/05/diogmoi-Martyrs.html

Ερωτήσεις για διάλογο

• Πόσο σημαντικό πιστεύετε ότι ήταν το Διάταγμα των Μεδιολάνων για την επιβίωση και την εξάπλωση του Χριστιανισμού;

• Τι σημαίνει για εσάς η θρησκευτική ελευθερία σήμερα, σε σχέση με όσα πέρασαν οι πρώτοι Χριστιανοί;

• Πιστεύετε ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος έδρασε περισσότερο από πολιτική σκοπιμότητα ή από πραγματική πίστη;

• Ποιος διωγμός της πρώτης Εκκλησίας σας συγκινεί ή σας προβληματίζει περισσότερο;

• Αν ζούσατε εκείνη την εποχή, πώς νομίζετε ότι θα αντιδρούσατε απέναντι στους διωγμούς;