Ο ζωγράφος Σπύρος Βασιλείου με look ταβερνιάρη,
σε κάποια από τα Κούλουμά του που άφησαν εποχή
Κανένας άλλος πίνακας δεν έχει κατορθώσει να αποδώσει τόσο ολοκληρωμένα το πνεύμα και την ουσία της Καθαρής Δευτέρας. H λιτότητα, το μέτρο και η πνευματική ουσία της Σαρακοστής μέσα από την τέχνη
Η εικαστική ανάλυση του πίνακα «Το Σαρακοστιανό Τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας» (1950) και των «Χαρταετών» του Σπύρου Βασιλείου φωτίζει με μοναδικό τρόπο το πνεύμα της Σαρακοστής και της Καθαράς Δευτέρας. Ο σπουδαίος ζωγράφος της γενιάς του ’30 αποτυπώνει με λιτότητα το σαρακοστιανό τραπέζι, τη λαγάνα, τις ελιές, τον χαλβά και τη ρετσίνα, μετατρέποντας τα καθημερινά αντικείμενα σε σύμβολα μέτρου και παράδοσης. Στο βάθος, οι χαρταετοί υψώνονται στον αττικό ουρανό, υπενθυμίζοντας τη χαρά αλλά και το όριο της ανθρώπινης ελευθερίας. Μέσα από την τέχνη του Σπύρου Βασιλείου, η Καθαρά Δευτέρα δεν παρουσιάζεται μόνο ως έθιμο, αλλά ως στάση ζωής.
Κάθε Καθαρά Δευτέρα επιστρέφουμε, έστω και νοερά, σε μια εικόνα απλότητας: ένα τραπέζι στρωμένο λιτά, λίγα σαρακοστιανά εδέσματα, ένας χαρταετός έτοιμος να σηκωθεί στον αττικό ουρανό. Ο Σπύρος Βασιλείου, με τον πίνακά του «Το Τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας» (1950), κατόρθωσε να συμπυκνώσει αυτή τη μνήμη σε μια εικόνα που δεν είναι απλώς εικαστική· είναι βιωματική. Δεν ζωγραφίζει μόνο ένα γεύμα· ζωγραφίζει ένα ήθος.
🎨 Περιληπτικά η εικαστική ανάλυση
Στο τρίποδο τσίγκινο τραπεζάκι υπαίθριου καφενείου, πιθανόν στην ταράτσα του σπιτιού του κάτω από την Ακρόπολη, ο Βασιλείου τοποθετεί τα απαραίτητα και μόνο: λαγάνα άζυμη, μαύρες ελιές, ταραμά, χαλβά με αμύγδαλο, φρέσκα κρεμμυδάκια, πράσινη σαλάτα, ρετσίνα σε πήλινη κανάτα και δύο ποτήρια. Τίποτα περιττό, τίποτα επιτηδευμένο.
Στα πόδια του τραπεζιού, ένας χαρταετός, ένα ψάθινο καπέλο και μια μαγκούρα. Στο βάθος, ο Υμηττός φωτισμένος από τον μεσημεριανό ήλιο, ενώ στα σύρματα του ηλεκτρικού κρέμεται ένας μισοτρύπιος χαρταετός... μια μικρή υπενθύμιση της ευθραυστότητας της χαράς.
Ο Βασιλείου, εκπρόσωπος της γενιάς του ’30 και μαθητής του Νικολάου Λύτρα, μεταφέρει την ηθογραφία από την ύπαιθρο στον αστικό χώρο. Η Αθήνα γίνεται σκηνικό λιτής γιορτής. Το καθημερινό αποκτά συμβολική πυκνότητα.
🪁 Οι Χαρταετοί
Στο έργο «Οι Χαρταετοί» (1965), ο ουρανός γεμίζει χρώμα. Οι χαρταετοί, «αφέντες του ουρανού», υψώνονται δίπλα-δίπλα, ο αθηναϊκός και το «Σμαρνάκι» της Μικράς Ασίας.
Κάποιος, όμως, δεν πρόσεξε και μπλέχτηκε στα καλώδια της ΔΕΗ. Η εικόνα θυμίζει τις παλιές προειδοποιήσεις των ειδήσεων: να πετούν τα παιδιά τον αετό τους μακριά από τα σύρματα.
Ο χαρταετός γίνεται σύμβολο. Είναι ελευθερία, αλλά και όριο. Είναι ανύψωση, αλλά και πτώση. Είναι παιδικό παιχνίδι, αλλά και άσκηση εμπιστοσύνης στον άνεμο.
𒈔 Η Καθαρά Δευτέρα ως πνευματικό μέτρο
Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, 48 ημέρες πριν το Πάσχα. Είναι ημέρα νηστείας και περισυλλογής. «Καθαρά» όχι μόνο στο τραπέζι, αλλά και στον νου και στην καρδιά.
Το σαρακοστιανό τραπέζι του Βασιλείου δεν εντυπωσιάζει με αφθονία· συγκινεί με μέτρο. Η νηστεία δεν είναι στέρηση· είναι υπενθύμιση ορίων. Όπως σημειώνει ο Μέγας Βασίλειος, η νηστεία διδάσκει τον περιορισμό της σπάταλης ζωής και την αποχή από τα κακά.
Η απλότητα του πίνακα δεν είναι φτώχεια· είναι επιλογή.
🕊️ Εν κατακλείδι: Απλά πράγματα μιας άλλης ζωής…
Κοιτώντας το σαρακοστιανό τραπέζι του Σπύρου Βασιλείου, δεν βλέπουμε μόνο μια Καθαρά Δευτέρα του 1950. Βλέπουμε μια στάση ζωής. Βλέπουμε τη χαρά που δεν χρειάζεται υπερβολή, την κοινότητα που δεν χρειάζεται θόρυβο, την ελευθερία που ξέρει τα όριά της.
Ίσως αυτό να είναι το διαχρονικό μήνυμα του πίνακα: πως η αληθινή ανύψωση δεν βρίσκεται μόνο στον ουρανό όπου πετά ο χαρταετός, αλλά και στο μέτρο με το οποίο στεκόμαστε στη γη.
🎨 Η εικαστική μνήμη μιας άλλης Ελλάδας
Το Σαρακοστιανό Τραπέζι και οι Χαρταετοί του Σπύρου Βασιλείου: η Καθαρά Δευτέρα, η νηστεία και το μέτρο ως εικαστική μνήμη μιας άλλης Ελλάδας. Από τη λαγάνα και τη ρετσίνα μέχρι τον χαρταετό στον αττικό ουρανό: η τέχνη του Σπύρου Βασιλείου ως ύμνος στο μέτρο και την παράδοση. Κανένας άλλος πίνακας δεν έχει κατορθώσει να αποδώσει τόσο ολοκληρωμένα το πνεύμα και την ουσία της Καθαρής Δευτέρας.
Ας το δούμε πιό αναλυτικά...
🎨 Το Τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας, 1950
🎨 Πίνακας ζωγραφικής του Σπύρου Βασιλείου «Το Τραπέζι της
Καθαράς Δευτέρας», 1950
Το έργο είναι Λάδι σε ξύλο, 125 x 75.5 εκ. σε
μουσαμά διαστάσεων 142x97 εκατοστά. Είναι μέρος της συλλογής
και εκτίθεται στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου.
Ο Σπύρος Βασιλείου (Γαλαξίδι 1903 − Αθήνα 1985) υπήρξε από τους δημοφιλέστερους ζωγράφους στον 20ό αιώνα αλλά και από τους πιο αντιπροσωπευτικούς εκπροσώπους της “γενιάς του 30”.
Ένας από τους γνωστότερους πίνακές του είναι αυτός με το τρίποδο τσίγκινο τραπεζάκι υπαίθριου καφενείου, σε κάποια ταράτσα που κοιτά προς τον Υμηττό, πάνω στο οποίο βρίσκονται λίγα σαρακοστιανά. Είναι μάλλον στην ταράτσα του σπιτιού του, κάτω από την Ακρόπολη, όπου κάθε Καθαρά Δευτέρα καλούσε τους φίλους του. Στα πόδια του τραπεζιού βρίσκεται ένας χαρταετός κι ένα ψάθινο καπέλο σαν κάποιος να τα ξέχασε προσωρινά.
Είμαστε στην ώρα του μεσημεριού, όπως μαρτυρά το ψάθινο καπέλο αλλά και ο χαρταετός που κρέμεται στα σύρματα, μετά το πρωινό πέταγμα. Κυρίως το δείχνουν όσα υπάρχουν πάνω στο τραπέζι: λαγάνα, ελιές, χαλβάς, ταραμάς, μια πράσινη σαλάτα με μαρούλι και φρέσκο κρεμμυδάκι, μια πήλινη κανάτα με ρετσίνα και δύο ποτήρια. Στα πόδια του τραπεζιού αφημένα πρόχειρα είναι ένας χαρταετός, ένα καπέλο και μια μαγκούρα. Κάτω δεξιά, στον τοίχο, μια παιδική ζωγραφιά μέσα στην οποία είναι η υπογραφή του δημιουργού με την ημερομηνία του έργου.
Λιτά και απέριττα απεικόνισε το 1950 πάνω στον καμβά ο Βασιλείου το σαρακοστιανό μας παραδοσιακό τραπέζι. Πάνω σ΄ ένα στρογγυλό μεταλλικό τραπεζάκι καφενείου στρωμένο κι έτοιμο να υποδεχθεί τους αγαπημένους φίλους και να γιορτάσουμε μαζί τους την πρώτη μέρα της σαρακοστής, βρίσκονται τα νηστίσιμα φαγητά που συνηθίζουμε να τρώμε την Καθαρή Δευτέρα: οι ελιές, ο χαλβάς, ο ταραμάς, η λαγάνα, αλλά και η ρετσίνα. Φυσικά δε θα μπορούσε να λείπει μια τέτοια μέρα ο πολύχρωμος χαρταετός. Δίπλα του βρίσκεται ένα μεγάλο ψάθινο καπέλο. Υπάρχει ακόμα ένας χαρταετός μπλεγμένος στα σύρματα και ένας χαρτόμυλος. Στο βάθος φαίνεται η πόλη της Αθήνας και το βουνό Υμηττός.
Στο βάθος του πίνακα φαίνεται ο Υμηττός φωτισμένος από τον ήλιο του μεσημεριού, παρά τα σύννεφα. Στα σύρματα του ηλεκτρικού διακρίνεται μπλεγμένος ένας μισοτρύπιος χαρταετός, που υπομένει εκεί κρεμασμένος.
Αυτό που εντυπωσιάζει είναι τα απλά και λιτά σαρακοστιανά εδέσματα. Μαύρες ελιές, λαγάνα άζυμη, ισχνή και όχι φουσκωτή όπως σήμερα, φρέσκα κρεμμυδάκια, χαλβάς του Μπακάλη με το αμύγδαλο. Στο κίτρινο πήλινο πιάτο η μαρουλοσαλάτα μαζί με ρόκες και κάρδαμα και κρασί ρετσίνα χύμα.
Ο πίνακας αποδίδει άριστα το λιτό πνεύμα με τα λιγοστά όσο και απαραίτητα εδέσματα της ημέρας. Η λαϊκότητα προβάλλεται ιδιαίτερα με την επιδιορθωμένη μαγκούρα. Το όλο έργο είναι ένας έπαινος στις αξίες που διέπουν την απλή και καθημερινή ζωή, στην ουσία που βρίσκεται στο μέτρο και όχι στην υπερβολή. Ένας ύμνος στην παράδοση αυτού του τόπου αλλά και στους απλούς ανθρώπους που τον κατοικούν.
Ο Σπύρος Βασιλείου έζησε και δημιούργησε για περίπου 30 χρόνια στο νεοκλασικό σπίτι της οδού Γουέμπστερ 5, στην περιοχή της Ακρόπολης, από το 1957 μέχρι τον θάνατο του, το 1985. Ήταν ένα πολύ ανοιχτό σπίτι, γιατί ο Βασιλείου ήθελε να υπάρχει συνεχώς κόσμος γύρω του. Όταν ο ζωγράφος έφυγε από τη ζωή, η σύζυγός του Κική, έλεγε στις κόρες της Δροσούλα και Δήμητρα ότι θέλει αυτό το σπίτι, το σπίτι όπου έζησε και δημιούργησε ο σύζυγός της, να γίνει μουσείο.
Μαθητής του Νικολάου Λύτρα στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών: Α.Σ.Κ.Τ. και με επιρροές από το Μπαρόκ και τη φλαμανδική ζωγραφική, τον Φώτη Κόντογλου και τον Δημήτριο Γαλάνη, στρέφεται από νωρίς στην περιγραφή του οικείου, του κοντινού, του συγκεκριμένου, αναπλάθοντάς το με λυρικό ρεαλισμό.
Σε αυτό το έργο, που έγινε στην αρχή της δεκαετίας του ’50, διακρίνεται η αγάπη του για τα απλά πράγματα της καθημερινότητας, για τα αντικείμενα που εκφράζουν τον κόσμο που φεύγει, για οτιδήποτε εκ πρώτης όψεως ασήμαντο.
Τα παραδοσιακά φαγητά στο τραπέζι, ή τα αντικείμενα στα παλιατζίδικα αποκτούν έτσι ένα συμβολικό νόημα, παρά την ταπεινότητα και την απλότητά τους. Στην τεχνοτροπία του ζωγράφου είναι εμφανής η σχέση του με τη βυζαντινή τέχνη (κυλινδρικότητα των μορφών κ.λπ.) όσο και με το Μπαρόκ (ηθογραφική διάθεση).
Ο Σπύρος Βασιλείου είναι αυτός που πρώτος μετέφερε την ηθογραφία από τον υπαιθριστικό χώρο στον αστικό, σε μια Αθήνα που αυτές τις δεκαετίες μεταβαλλόταν συνεχώς.
Σαρακοστιανό του Σπύρου Βασιλείου
Παρατηρώ τον πίνακα του Σπύρου Βασιλείου. Αυτόν με το τρίποδο τσίγκινο τραπεζάκι υπαίθριου καφενείου με τα λίγα σαρακοστιανά. Είναι μάλλον στην ταράτσα του σπιτιού του, κάτω από την Ακρόπολη, όπου κάθε Καθαρά Δευτέρα καλούσε τους φίλους του να τους φιλέψει με την τέχνη του και τα καλούδια της ημέρας. Κάτω ξαποσταίνει ένας χαρταετός, που μάλλον τον παράτησε κουρασμένος κάποιος πιτσιρικάς.
Δίπλα το ψάθινο καπέλο για τον μαρτιάτικο ήλιο και το μπαστούνι. Και ένας χάρτινος μύλος, φτηνό χαροποιό παιχνίδι των παιδικών μας χρόνων, όταν τον έκανε ο μπάτης του Φαλήρου να γυρίζει τρελά. Στον τοίχο της ταράτσας η ζωγραφιά ενός κοριτσιού. Στο βάθος ο Υμηττός φωτισμένος, όσο αφήνουν τα σύννεφα, από τον ήλιο του μεσημεριού. Στα σύρματα του ηλεκτρικού μπλεγμένος ένας μισοτρύπιος χαρταετός, που υπομένει κρεμασμένος την παρελθούσα αιθέρια δόξα του.
Απλά πράγματα μιας άλλης ζωής.
Όπως απλά και λιτά τα σαρακοστιανά εδέσματα. Οι μαύρες ελιές μπροστά-μπροστά. Η λαγάνα, όπως θα έπρεπε να είναι: άζυμη και όχι φουσκωτή τίγκα στα διογκωτικά. Τα φρέσκα κρεμμυδάκια, καθαρισμένα, δροσερά, τραγανά. Ο χαλβάς του μπακάλη με το αμύγδαλο περιμένει το σπιτικό μαχαίρι να τον τεμαχίσει. Η καρδιά από το τρυφερό μαρουλάκι περιμένει κάποιο παιδί να την αρπάξει. Στο κίτρινο πήλινο πιάτο η μαρουλοσαλάτα μαζί με ρόκες και κάρδαμα. Κι αλήθεια, αυτό το κοκκινωπό στο άσπρο πιάτο να ’ναι καρποί ροδιού; Πάντως το κρασί στα ποτήρια είναι ρετσίνα, μάλλον από τα Μεσόγεια.
Απλά πράγματα μιας άλλης ζωής…
🪁 Οι Χαρταετοί
Χαρταετοί, έργο του 1965
Οι Χαρταετοί του Σπύρου Βασιλείου, έργο 1965. Στον κόσμο του Σπύρου Βασιλείου, τον βουτηγμένο στο χρυσό του αττικού ήλιου, ανήμερα Καθαρής Δευτέρας οι Χαρταετοί του έχουν γιορτή, αφέντες του ουρανού, με χρώματα της παλέτας του, δίπλα - δίπλα ο αθηναϊκός χαρταετός με το Σμαρνάκι της Μικράς Ασίας. Παρών και ο χαρταετός «που δεν πρόσεξε και μπλέχθηκε στα καλώδια της ΔΕΗ», στο κάτω μέρος της εικόνας.
Και να θυμίσουμε πως τότε από τις ειδήσεις ακουγόταν η προειδοποίηση προς γονείς και παιδιά να πετούν τον χαρταετό τους μακριά από τα καλώδια της ΔΕΗ. Σήμερα δεν είναι αυτονόητο, απλά λίγοι μπαίνουν στον κόπο να πετάξουν με τα παιδιά τους αετό
Ζωγράφισε με τα χρώματα της Αττικής την Ελλάδα που αγάπησε και αγαπούμε. Και ας είναι πολλοί οι χαρταετοί στα σύρματα της ΔΕΗ, ορατοί και αόρατοι, στα σύρματα της κρίσης.
Χαρταετοί, 1957, 24 x 35 εκ. μικτή τεχνική με φύλλα χρυσού σε πάνελ.
Καθαρά Δευτέρα
Η Καθαρά Δευτέρα είναι κινητή γιορτή, η οποία εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα. Συγκεκριμένα πέφτει κάθε χρόνο στο ξεκίνημα της 7ης εβδομάδας, δηλαδή 48 μέρες πριν το Ελληνορθόδοξο Πάσχα και προφανώς πάντοτε ημέρα Δευτέρα.
Την ημέρα αυτή ξεκινάει η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημαίνει το τέλος των Αποκριών. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονται» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα.
Αν κυριαρχούσε η νηστεία, η ζωή μας
δε θα ήταν γεμάτη στεναγμούς, γιατί αυτή
θα δίδασκε σε όλους, όχι μόνο τον περιορισμό
της σπάταλης ζωής, αλλά και την αποχή
από πολλά κακά. (Μέγας Βασίλειος)
Βιβλιογραφία
• Συλλογικό έργο, Ελληνική τοπιογραφία ( 19ος - 20ός αιώνας ), Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου, χ.χ., σ. 171.
• Βασιλείου, Σπύρος (1969). Φώτα και Σκιές. Αθήνα. σελ. 306.
• Σαρακοστιανό του Σπύρου Βασιλείου / Kathimerini › Γαστρονόμος
• wikipedia.org/wiki/Σπύρος_Βασιλείου
• Βασιλείου Σπύρος – Spyros Vassiliou [1903-1985] paletaart – Χρώμα & Φώς
• Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τ.3ος, σ. 264
...σαν «τελευταίο φως» του πίνακα
Στο τέλος, μένει η σιωπή της ταράτσας. Ένα τραπεζάκι με λίγα σαρακοστιανά, ένας χαρταετός που ανέβηκε και ένας άλλος που μπλέχτηκε στα σύρματα. Η Καθαρά Δευτέρα δεν είναι μόνο έθιμο· είναι υπενθύμιση μέτρου. Ο άνθρωπος δεν υψώνεται από την αφθονία, αλλά από το όριο. Κι ίσως η αληθινή νηστεία να μην αφορά μόνο το τραπέζι, αλλά την καρδιά: να ελαφρύνει από την υπερβολή, να θυμηθεί την απλότητα, να ξαναβρεί τον ουρανό χωρίς να ξεχάσει τα σύρματα.
Σήμερα, το σαρακοστιανό τραπέζι έγινε event, η λαγάνα φωτογραφίζεται πριν κοπεί και ο χαρταετός σπάνια πετιέται... αγοράζεται έτοιμος και μένει διακοσμητικός. Ο πίνακας του Βασιλείου μοιάζει σχεδόν προκλητικός: λίγα πράγματα, χωρίς επίδειξη, χωρίς κατανάλωση, χωρίς φολκλόρ για τουρίστες. Η Καθαρά Δευτέρα δεν ήταν θεαματική· ήταν λιτή. Δεν ήταν θέαμα· ήταν μέτρο. Σήμερα μιλάμε για παράδοση, αλλά φοβόμαστε τη στέρηση· μιλάμε για νηστεία, αλλά αποφεύγουμε το όριο· μιλάμε για χαρταετούς, αλλά δεν αντέχουμε να κοπεί το σκοινί της υπερβολής. Ίσως τελικά το πιο δύσκολο δεν είναι να υψώσουμε τον αετό... αλλά να αποδεχτούμε ότι χωρίς μέτρο θα μπλεχτεί κι αυτός, κι εμείς, στα σύρματα της ίδιας μας της εποχής.
Καλή και ευλογημένη Τεσσαρακοστή.
Να γίνει η νηστεία μας ελαφρότητα καρδιάς,
το μέτρο μας ελευθερία
και η σιωπή μας χώρος συνάντησης
με τον αληθινό εαυτό και τον Άλλον.
Να μάθουμε όχι μόνο να στερούμαστε,
αλλά να επιλέγουμε.
Καλή δύναμη στο όριο που λυτρώνει.
Περισσότερα: Καθαρά Δευτέρα, Νηστεία
Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Το «Σαρακοστιανό Τραπέζι» και οι «Χαρταετοί» του Σπύρου Βασιλείου δεν είναι απλώς μια εικόνα της Καθαράς Δευτέρας. Είναι μια εικαστική μαρτυρία για το μέτρο, τη λιτότητα και το πνεύμα της Σαρακοστής. Σε μια εποχή όπου η παράδοση συχνά γίνεται θέαμα και η νηστεία συνταγή, ο πίνακας επιστρέφει στην ουσία: λίγα πράγματα, καθαρός ουρανός, ένας χαρταετός που υψώνεται... κι ένας που μπλέκεται στα σύρματα. Τι σημαίνει σήμερα Καθαρά Δευτέρα; Έθιμο, εμπειρία, κατανάλωση ή πνευματικό όριο; Στην εικαστική και κοινωνική ανάλυση του έργου, η τέχνη γίνεται καθρέφτης της εποχής μας.
Ερωτήσεις Διαλόγου
- 1️. Ο πίνακας δείχνει λιτότητα ή απώλεια; Μήπως η απλότητα είναι σήμερα το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο;
- 2️. Αν ο χαρταετός συμβολίζει την ελευθερία, τι συμβολίζουν τα σύρματα; Την πραγματικότητα ή την υπερβολή μας;
- 3️. Η Καθαρά Δευτέρα σήμερα είναι βίωμα ή καταναλωτικό στιγμιότυπο;
- 4️. Πόσο αντέχει η παράδοση όταν μετατρέπεται σε “θεματικό σκηνικό”;
- 5️. Μπορεί η νηστεία να διαβαστεί ως κοινωνικό σχόλιο απέναντι στην υπερκατανάλωση της εποχής μας;
- Αν η Καθαρά Δευτέρα έχανε τη νηστεία της αλλά κρατούσε μόνο το γλέντι και τη «χαλαρή έξοδο», θα τη λέγαμε ακόμη παράδοση... ή απλώς ένα ακόμη καταναλωτικό Σαββατοκύριακο με λαγάνα;
- Αν δεν αντέχουμε ούτε 40 ημέρες μέτρου, νηστείας και περιορισμού, μήπως το πρόβλημά μας δεν είναι ότι χάνεται η παράδοση... αλλά ότι δεν αντέχουμε καμία μορφή ορίου;
Οι Αναγνώστες και Αναγνώστριες σχολιάζουν
Ερώτηση Sophia Drekou: Ο πίνακας δείχνει λιτότητα ή απώλεια; Μήπως η απλότητα είναι σήμερα το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο; 23 Φεβ 2026 στις 9:44 μ.μ.
Απάντηση Βασίλης Κρομμύδας: Sophia Drekou Αυτό που μας λείπει σήμερα, Σοφία: δείχνει την μετρημένη λιτότητα που χρειαζόμαστε επειγόντως, για να μην φτάσουμε, οριστικά πια, στο Finis Graciae του αείμνηστου Χρήστου Γιανναρά !! 23 Φεβ 2026
Απάντηση Sophia Drekou: Βασίλης, το «μετρημένη λιτότητα» είναι η λέξη-κλειδί. Η λιτότητα του Βασιλείου δεν είναι στέρηση· είναι αυτογνωσία. Δεν αφαιρεί τη χαρά, αφαιρεί την υπερβολή. Και ίσως αυτό να είναι σήμερα το πιο επείγον: να μάθουμε το όριο πριν το όριο μας επιβληθεί.
Όσο για το Finis Graciae, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η απώλεια της χάριτος· είναι η απώλεια της αίσθησης ότι τη χρειαζόμαστε. Εκεί αρχίζει η πραγματική κρίση.
Και ο πίνακας, αθόρυβα, μας υπενθυμίζει ότι η σωτηρία του μέτρου ξεκινά από ένα απλό τραπέζι... και από έναν ουρανό που δεν χρειάζεται πυροτεχνήματα για να είναι αληθινός. 1 εβδ.
Απάντηση Βασίλης Κρομμύδας: Αχ, Σπύρος Βασιλείου!! Να επιστρέφουμε σε αυτό το παρελθόν, για να βιώνουμε σωστά το παρόν και να προχωράμε σταθερά στο μέλλον! Ο Βασιλείου ανήκει πια στο συλλογικό μας ασυνείδητο! 1 εβδ.
Απάντηση Sophia Drekou: Βασίλης, πόσο εύστοχα το θέτεις. Ο Βασιλείου δεν είναι απλώς μνήμη· είναι τρόπος να κοιτάμε. Δεν επιστρέφουμε σε αυτόν από νοσταλγία, αλλά για να θυμηθούμε το μέτρο. Το παρελθόν, όταν δεν γίνεται μουσειακό, λειτουργεί σαν εσωτερικός άξονας. Και ίσως γι’ αυτό λες σωστά πως ανήκει στο συλλογικό μας ασυνείδητο: γιατί μας θυμίζει μια Ελλάδα λιτή, φωτεινή, ανθρώπινη... χωρίς φωνές, χωρίς υπερβολές.
Και τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψουμε πίσω· είναι να μην χάσουμε αυτό το βλέμμα. 1 εβδ.
Σχόλιο Van Gel Span: Οι χαρταετοί είναι οι ψυχές μας που ετοιμάζονται να ανυψωθούν την περίοδο νηστείας και εγκράτειας που ακολουθεί, τη Σαρακοστή, όσο βέβαια τις αφήσουμε με την καλούμπα μας (όση διαθέτει ο καθένας). Με περιοδικά τραβήγματα του σπάγγου μεταβάλλουμε και αυξάνουμε την συνιστώσα της ανεμόπτωσης, όταν ανέβει ψηλά, για να τον κρατήσουμε εκεί. Δηλαδή αν ο ενθουσιασμός της 1ης καθαρής εβδομάδας μας ανεβάζει πρέπει να κρατηθούμε ψηλά όλα τα 48 χρόνια (ημέρες) της ενήλικης καταλογιστής ζωής και προσπάθειας μας. Τα πλαϊνά φτερά και τα καλά ζύγια μας βοηθούνε στη διατήρηση της ισορροπίας, όσο ψηλά κι αν φτάσουμε. Είμαστε όμως σαν τον σπόρο της παραβολής καλού σπορέα: αν δεν πέσουμε στο δρόμο, βράχια, ζιζάνια ή οργωμένο χωράφι δηλ. αν συνεχίζει να φυσά και μας ανεβάζει, ή φυσά ελαφρά ώστε να κρατηθούμε, ή έχει άπνοια και πέφτουμε ελεγχόμενα για να ξανανεβούμε ή απότομα εξαρτάται από εμάς. Τις περισσότερες φορές μπορούμε να έχουμε ομαλή κάθοδο, διαφορετικά μας περιμένουν κλαδιά και σύρματα. Στην τελευταία περίπτωση αν έχει πραγματική καταιγίδα η απώλεια ψυχής εκ του σώματος έχει και μια πραγματική διάσταση αν είναι ρευματοφόρα... 9 Μαρ 2026
Απάντηση Sophia Drekou: Van Gel, πολύ καλός ο συμβολισμός που κάνεις με τον χαρταετό και την καλούμπα. Πράγματι, η Σαρακοστή μοιάζει με μια τέτοια άσκηση: να υψωθούμε χωρίς να κοπεί το σκοινί, να κρατήσουμε το μέτρο χωρίς να χαθεί η κατεύθυνση.
Ίσως όμως η καλούμπα να μην είναι μόνο η δική μας προσπάθεια. Στην πνευματική ζωή υπάρχει πάντα και ο άνεμος της χάριτος. Ο άνθρωπος κρατά το σκοινί, αλλά δεν δημιουργεί τον άνεμο.
Και τότε ο χαρταετός γίνεται κάτι περισσότερο από παιχνίδι: γίνεται εικόνα της σχέσης ελευθερίας και ορίου... να ανεβαίνουμε χωρίς να χάνουμε τη γη που μας κρατά. 9 Μαρ 2026
Keywords (Λέξεις-κλειδιά): Σαρακοστιανό Τραπέζι, Καθαρά Δευτέρα, Σπύρος Βασιλείου, Χαρταετοί, Εικαστική ανάλυση, Ελληνική ζωγραφική, Γενιά του ’30, Νηστεία, Σαρακοστή, Παράδοση, Λαγάνα, Ρετσίνα, Υμηττός, Αττική ζωγραφική, Ορθόδοξη παράδοση, Σαρακοστιανά έθιμα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου