Η λιγότερο γνωστή θεατρική πλευρά του μεγάλου ποιητή, τα τέσσερα σωζόμενα θεατρικά έργα του και οι μαρτυρίες ανθρώπων του θεάτρου για τη δραματουργία του.
ΕισαγωγήΟ Γιάννης Ρίτσος, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, είχε και μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα σημαντική σχέση με το θέατρο. Υπήρξε χορευτής, ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας, ενώ άφησε τέσσερα σωζόμενα αμιγώς θεατρικά έργα: Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα, Πέρα απ’ τον ίσκιο των κυπαρισσιών, Τα ραβδιά των τυφλών και Ο λόφος με το συντριβάνι. Παράλληλα, η έντονη θεατρικότητα της ποίησής του και οι δραματικοί μονόλογοι της Τέταρτης Διάστασης φανερώνουν πόσο δύσκολο είναι να διαχωριστούν στο έργο του η ποίηση από τη σκηνική πράξη.
Ο θεατρικός Ρίτσος διέθετε μια βαθιά θεατρικότητα στην ποίησή του και άφησε πίσω του τέσσερα αμιγώς θεατρικά έργα.
Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε τέσσερα θεατρικά έργα:
- «Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα» (γραμμένο στην Κατοχή, παρουσιάστηκε από το Θέατρο του Βουνού)
- «Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισσιών» (1947)
- «Τα ραβδιά των τυφλών»
- «Ο λόφος με το σιντριβάνι»
- Συμμετείχε αρχικά ως χορευτής και ηθοποιός.
- Υπήρξε μέλος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.
- Η ποίησή του διακρίνεται για την έντονη δραματικότητα και τα θεατρικά στοιχεία
🎭 Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ
«Στων προβολέων την πυρκαϊά, στον τάφο της σκηνής / Πλέκω τα μέλη στους ρυθμούς ορχήστρας που καγχάζει / Κʼ είμαι χορευτικός σπασμός μιας πόρνης ηδονής / Κʼ είμαι του άξεστου ο εμπαιγμός και του ηλιθίου το χάζι».Με αυτούς τους στίχους μεταπλάθει ποιητικά τις πρώτες του εμπειρίες από τη θεατρική ζωή ο μεγάλος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος.
Γιατί το θέατρο, στο οποίο συμμετέχει αρχικά ως χορευτής ή ηθοποιός (υπήρξε μάλιστα μέλος και του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών), αλλά και ως συγγραφέας αργότερα αλλά πάντως αρκετά νωρίς (το πρώτο του αμιγώς θεατρικό έργο, το
Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα, γράφεται το 1942)υπήρξε ο δεύτερος, μετά την ποίηση, πυλώνας του έργου του, αν και δύσκολα μπορεί κανείς να τον ξεχωρίσει από τον πρώτο.
Δημιουργός ενός ποιητικού θεάτρου, ο Ρίτσος άφησε τέσσερα σωζόμενα αμιγώς θεατρικά έργα:
- 1942 Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα,
- 1947 το «Πέρα απ' τον ίσκιο των κυπαρισσιών»,
- 1959 Τα ραβδιά των τυφλών, και...
- 1959 το τρίπρακτο δράμα Ο λόφος με το σιντριβάνι.
Video: ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ «ΘΕΑ... ΤΡΙΚΑ»Ντοκιμαντέρ εστιασμένο στα θεατρικά έργα του Γιάννη Ρίτσου, το οποίο παράλληλα ανιχνεύει τη θεατρικότητα και τον δραματικό πυρήνα των ποιητικών του κειμένων.
▶️ Το 1997 το Αρχείο της ΕΡΤ ψηφιοποίησε και παρουσιάζει το αυτοτελές εκπαιδευτικό και πολιτιστικό ντοκιμαντέρ του Λευτέρη Χαρωνίτη ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ «ΘΕΑ…ΤΡΙΚΑ» με επίκεντρο το θεατρικό έργο και τον δραματικό πυρήνα των κειμένων του ποιητή.
Το πρώτο-μονόπρακτο-έργο που συνέγραψε ο Ρίτσος παρουσιάστηκε από το Θέατρο του Βουνού στην Κοζάνη κατά τη διάρκεια της Κατοχής και πήρε την τελική του μορφή το 1958 με τον τίτλο «Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισσιών».
Αυτό μαζί με τα έργα «Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα», «Τα ραβδιά των τυφλών» και «Ο λόφος με το σιντριβάνι» αποτελούν τα τέσσερα σωζόμενα αμιγώς θεατρικά έργα του Γιάννη Ρίτσου τα οποία παίχθηκαν αρχικά εκτός Ελλάδας -ήδη από τη δεκαετία του ’50- και από τη δεκαετία του 1970 και στην Ελλάδα.
Σε αυτά προστίθενται ασφαλώς και οι δραματικοί μονόλογοι, όπως η «Ισμήνη», η «Περσεφόνη», ο «Φιλοκτήτης», ο «Ορέστης» κ.ά. που περιλαμβάνονται στις ποιητικές του συλλογές.
▶️ Ντοκιμαντέρ για το θεατρικό έργο του ποιητή Γιάννη ΡίτσουΆνθρωποι του θεάτρου μιλούν για αυτήν την λιγότερο γνωστή πλευρά του Γιάννη Ρίτσου.
Οι σκηνοθέτες Μίνως Βολανάκης, Νικηφόρος Παπανδρέου, Μίμης Κουγιουμτζής, Δημήτρης Κωτσής, Πέπη Οικονομοπούλου και Σταμάτης Χονδρογιάννης, μιλούν για τις θεατρικές παραγωγές των έργων του Ρίτσου.
Οι ηθοποιοί Ασπασία Παπαθανασίου, Νίκη Τριανταφυλλίδη, Εύα Κοταμανίδου, Ρένη Πιττακή, Κώστας Παμπικίδης, Νίκος Αϊβαλής, Ειρήνη Ιγγλέση, Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος και Έφη Σταμούλη δίνουν την προσωπική τους ματιά για τα έργα που έχουν ερμηνεύσει, όπως οι
δραματικοί μονόλογοι «Ισμήνη», «Περσεφόνη», «Φιλοκτήτης», «Ορέστης», «Φαίδρα» και η «Σονάτα του σεληνόφωτος», που περιλαμβάνονται στη συλλογή «Τέταρτη Διάσταση»,καθώς και τα αμιγώς θεατρικά έργα:
και Τα ραβδιά των τυφλών (1959).
Το θεατρικό έργοτου μεγάλου Έλληνα ποιητή αναδεικνύουν επίσης η Χρύσα Προκοπάκη, ερευνήτρια του έργου του Ρίτσου και οι κριτικοί θεάτρου Κώστας Γεωργουσόπουλος, Λέανδρος Πολενάκης και Ηρακλής Λογοθέτης.
Θίγονται θέματα που άπτονται του έργου του Γιάννη Ρίτσου όπως η μνήμη, ο χώρος της δράσης των θεατρικών μονολόγων, τα μυθολογικά πρόσωπα, καθώς και η ανοιχτή συζήτηση κατά πόσο τα κείμενα των μονολόγων της «Τέταρτης Διάστασης» ανήκουν στην ποίηση ή το θέατρο.
Παρεμβάλλονται κατά τη διάρκεια της εκπομπής πλάνα από τους θεατρικούς μονολόγους «Χρυσόθεμις», «Το νεκρό σπίτι», «Ορέστης», «Ελένη», «Φαίδρα»-από την «Τέταρτη διάσταση»-καθώς και από τον «Επιτάφιο» και πλάνα από την θεατρική παράσταση του έργου «Τα ραβδιά των τυφλών» (περίοδος 1995-1996).
ΔΕΙΤΕ: Γιάννης Ρίτσος: Ειρήνη - απαγγέλλει ο ίδιος ο ποιητήςΟ ποιητής και φίλος του Γιάννη Ρίτσου, Μανώλης Τσακίρης, μάς ξεναγεί στον γενέθλιο τόπο του ποιητή, τη Μονεμβασιά και το σπίτι του ποιητή. Παραγωγή: 1997. Σενάριο-σκηνοθεσία: Λευτέρης Χαρωνίτης. Ημερομηνία προβολής: 23/3/1997.
Δείτε το Βίντεο ▶️ πατώντας κλικ στο Αναλυτικά
🎭 video ▶️ Ο θεατρικός Ρίτσος
Το Τμήμα πολιτισμού του ΣΥΝ επέλεξε να επικεντρώσει στη διάσταση της ποίησης του Ρίτσου. Έτσι, 12 Μαΐου 2010, στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) έγινε μεγάλη καλλιτεχνική εκδήλωση με τίτλο «Ο θεατρικός Ρίτσος».
Στην εκδήλωση εμφανίστηκαν ηθοποιοί που έχουν ερμηνεύσει σε παλαιότερες παραστάσεις τους θεατρικά έργα του Ρίτσου, ερμηνεύοντας τον ίδιο εκείνο ρόλο, συνοδεία ζωντανής μουσικής που είχε γραφτεί ειδικά γι' αυτές τις παραστάσεις. Παράλληλα προβάλλονται και βιντεοσκοπημένα στιγμιότυπα από το ανέβασμα των έργων εκείνων του μεγάλου μας ποιητή.
Οι ηθοποιοί που εμφανίστηκαν στην εκδήλωση ήταν οι: Έφη Ροδίτη, Ειρήνη Ιγγλέση (Σονάτα του σεληνόφωτος), Βάνα Πεφάνη, Ρένη Πιττακή (Ισμήνη), Μηνάς Χατζησάββας (Αγαμέμνων), Κερασία Σαμαρά (Κάτω από τον ίσκιο του βουνού), Νίκος Αϊβαλής, Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος, Δημοσθένης Παπαδόπουλος, Νίκος Ψαρράς (Ορέστης), Έφη Σταμούλη (Το νεκρό σπίτι), Νόνικα Γαληνέα (Φαίδρα), Γιώργος Γεωγλερής, Εύα Κοταμανίδου (Ο λόφος με το συντριβάνι) και Μαριάννα Κάλμπαρη, Μαρία Πρωτόπαπα, Κέλλυ Σαρατσοπούλου (Τα ραβδιά των τυφλών).
Συνόδευσε ο τραγουδιστής Κώστας Θωμαΐδης και ο μουσικός Θοδωρής Οικονόμου. Την παρουσίαση της εκδήλωσης έκανε ο Γιώργος Κιμούλης και τη σκηνοθετική επιμέλεια ο Γιώργος Γεωγλερής.
🎭 video ▶️ Ντοκιμαντέρ αφιέρωμα στον Γιάννη Ρίτσο (1988)
Περιγραφή Περιεχομένου: Ο Ζεράρ Πιερά, βιογράφος του ποιητή, βρίσκεται στο πατρικό σπίτι του Γ. Ρίτσου και μιλά για τη Μονεμβασιά ως σημείο εκκίνησης του έργου του, ως τόπο στον οποίο διαδραματίστηκαν γεγονότα που τον συνέθλιψαν στην παιδική του ηλικία, αλλά και ως αφετηρία για τις περαιτέρω επιλογές του στην ποίηση και τη ζωή.
Για τη σχέση τους με τον ποιητή και το έργο του, την πολιτική διάσταση και τα πανανθρώπινα μηνύματα της ποίησής του μιλούν, μεταξύ άλλων, η Μελίνα Μερκούρη, ο Γιάννης Βόγλης, ο Μανώλης Καραπιπέρης, η Χρύσα Προκοπάκη και ο Μίκης Θεοδωράκης.
Κατακλείδα
Γι' αυτό και τα όρια ανάμεσα στην ποίηση και το θέατρο γίνονται στο έργο του πορώδη. Τα μυθολογικά πρόσωπα των δραματικών μονολόγων δεν επιστρέφουν απλώς από ένα αρχαίο παρελθόν· αποκτούν σώμα και φωνή για να μιλήσουν για τον σύγχρονο άνθρωπο. Και τα τέσσερα αμιγώς θεατρικά έργα του συμπληρώνουν αυτή την εικόνα ενός δημιουργού για τον οποίο ο λόγος δεν ήταν ποτέ ακίνητος: ζητούσε φωνή, χώρο, σώμα και παρουσία.
Ίσως, τελικά, ο Ρίτσος να μην έγραφε ποίηση που κάποτε γινόταν θέατρο· έγραφε έναν λόγο που από τη φύση του αναζητούσε τη σκηνή. Εκεί όπου η λέξη παύει να ανήκει μόνο στον ποιητή, περνά στο σώμα του ηθοποιού και επιστρέφει, διαφορετική πια, στον άνθρωπο που την ακούει.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου
Στη συνέχεια, ο ίδιος ο ποιητής μέσα από αναγνώσεις ποιητικών του κειμένων μάς ξεναγεί στους χώρους του πατρικού του σπιτιού, αλλά και στους τόπους της εξορίας του, στη Μακρόνησο και στο Κοντοπούλι της Λήμνου.
Για τη σχέση τους με τον ποιητή και το έργο του, την πολιτική διάσταση και τα πανανθρώπινα μηνύματα της ποίησής του μιλούν, μεταξύ άλλων, η Μελίνα Μερκούρη, ο Γιάννης Βόγλης, ο Μανώλης Καραπιπέρης, η Χρύσα Προκοπάκη και ο Μίκης Θεοδωράκης.
Στο αφιέρωμα περιλαμβάνονται πλάνα από εκδηλώσεις προς τιμήν του ποιητή στην Ελλάδα αλλά και στη Μόσχα, όπου του απονεμήθηκε το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη το 1977.
Κατακλείδα
Όταν η ποίηση ανεβαίνει στη σκηνήΟ θεατρικός Ρίτσος δεν βρίσκεται έξω από τον ποιητικό Ρίτσο. Είναι ίσως ένας άλλος τρόπος να τον πλησιάσουμε. Στη σκηνή, όπως και στην ποίησή του, ο άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μνήμη, την Ιστορία, τη μοναξιά, την εξουσία, την ήττα και την επίμονη ανάγκη να συνεχίσει να υπάρχει.
Γι' αυτό και τα όρια ανάμεσα στην ποίηση και το θέατρο γίνονται στο έργο του πορώδη. Τα μυθολογικά πρόσωπα των δραματικών μονολόγων δεν επιστρέφουν απλώς από ένα αρχαίο παρελθόν· αποκτούν σώμα και φωνή για να μιλήσουν για τον σύγχρονο άνθρωπο. Και τα τέσσερα αμιγώς θεατρικά έργα του συμπληρώνουν αυτή την εικόνα ενός δημιουργού για τον οποίο ο λόγος δεν ήταν ποτέ ακίνητος: ζητούσε φωνή, χώρο, σώμα και παρουσία.
Ίσως, τελικά, ο Ρίτσος να μην έγραφε ποίηση που κάποτε γινόταν θέατρο· έγραφε έναν λόγο που από τη φύση του αναζητούσε τη σκηνή. Εκεί όπου η λέξη παύει να ανήκει μόνο στον ποιητή, περνά στο σώμα του ηθοποιού και επιστρέφει, διαφορετική πια, στον άνθρωπο που την ακούει.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου
Περισσότερα: Γιάννης Ρίτσος, Θέατρο
by Αέναη επΑνάσταση
Ενότητα Διαλόγου με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Ενότητα Διαλόγου με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
🎭 Ο θεατρικός Ρίτσος – μια λιγότερο γνωστή πλευρά του μεγάλου ποιητήΤον γνωρίζουμε από τη Ρωμιοσύνη, τον Επιτάφιο, τη Σονάτα του Σεληνόφωτος, την Τέταρτη Διάσταση. Πόσοι όμως γνωρίζουμε τον Ρίτσο του θεάτρου;
Πριν και παράλληλα με τη μεγάλη ποιητική του διαδρομή, ο Γιάννης Ρίτσος συνδέθηκε ουσιαστικά με τη σκηνή ως χορευτής, ηθοποιός και συγγραφέας. Άφησε τέσσερα σωζόμενα αμιγώς θεατρικά έργα, ενώ η ίδια η ποίησή του είναι τόσο έντονα δραματική ώστε ακόμη και σήμερα παραμένει ανοιχτή η συζήτηση:
πού τελειώνει στον Ρίτσο το ποίημα και πού αρχίζει το θέατρο;Στο αφιέρωμα, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, κριτικοί και μελετητές, ανάμεσά τους ο Μίνως Βολανάκης, ο Μίμης Κουγιουμτζής, η Ρένη Πιττακή, η Εύα Κοταμανίδου, η Χρύσα Προκοπάκη και ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, προσεγγίζουν τον Ρίτσο ως άνθρωπο της σκηνής και φωτίζουν τη σχέση ποίησης, θεάτρου, μνήμης και Ιστορίας στο έργο του.
Ένα αφιέρωμα στον ποιητή που έδειξε πως η λέξη μπορεί να διαβαστεί σιωπηλά, αλλά μπορεί και να σηκωθεί, να αποκτήσει σώμα και να περπατήσει πάνω στη σκηνή.
Ερωτήσεις διαλόγου
1. Σε ποιο βαθμό μπορεί να θεωρηθεί η θεατρικότητα οργανικό χαρακτηριστικό της ποιητικής γραφής του Γιάννη Ρίτσου και όχι απλώς μια παράλληλη δημιουργική δραστηριότητα;
2. Οι δραματικοί μονόλογοι της Τέταρτης Διάστασης πρέπει να προσεγγίζονται πρωτίστως ως ποιητικά κείμενα ή ως έργα που ολοκληρώνονται μέσα από τη θεατρική πράξη;
3. Πώς λειτουργεί η επανεγγραφή των μυθολογικών προσώπων στον Ρίτσο ως μέσο σχολιασμού της Ιστορίας, της πολιτικής εμπειρίας και της ανθρώπινης συνθήκης;
4. Τι μεταβάλλεται στη σχέση αναγνώστη και κειμένου όταν ο ποιητικός λόγος του Ρίτσου περνά από τη σελίδα στο σώμα, στη φωνή και στην παρουσία του ηθοποιού;
5. Γιατί η θεατρική δημιουργία ενός τόσο αναγνωρισμένου ποιητή παρέμεινε λιγότερο γνωστή από το ποιητικό του έργο και τι μας αποκαλύπτει αυτή η άνιση πρόσληψη για τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται ο λογοτεχνικός κανόνας;
Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες σχολιάζουν• Σχόλιο Anastasia Voulgari: Πολύτιμο υλικό. Ευχαριστούμε. Μόλις το είδα. 27 Σεπ 2026
• Απάντηση Sophia Drekou: κ.Anastasia Voulgari, ευχαριστώ πολύ. Χαίρομαι ιδιαίτερα που το ανακαλύψατε, έστω και τώρα. Η θεατρική πλευρά του Ρίτσου μένει συχνά στη σκιά του μεγάλου ποιητικού του έργου, κι όμως μας αποκαλύπτει έναν ακόμη τρόπο με τον οποίο συνομιλούσε με τον άνθρωπο, την Ιστορία και τις συγκρούσεις της εποχής του. Ίσως τελικά στους μεγάλους δημιουργούς να υπάρχουν πάντα δωμάτια που αργούμε να ανοίξουμε... και όταν τα ανοίγουμε, τους ξαναγνωρίζουμε από την αρχή.
Να είστε καλά για την παρουσία και τα λόγια σας. 27 Σεπ 2026
• Απάντηση Anastasia Voulgari: Sophia Drekou, Καλημερα σας. Το βίντεο εννοούσα ότι είδα μόλις χτες. Για τον ποιητή και θεατρικό συγγραφέα γνωρίζω από τα 16 μου. Η Σονάτα του σεληνόφωτος ήταν που με έκανε ποιήτρια. Να είστε καλά. 28 Σεπ 2026
• Απάντηση Sophia Drekou: κ. Anastasia Voulgari, Καλησπέρα σας, τώρα κατάλαβα... το βίντεο εννοούσατε.
Και τι όμορφη αποκάλυψη αυτή για τη Σονάτα του Σεληνόφωτος... Να μπορεί κανείς να θυμάται ακόμη το έργο που, στα 16 του, άνοιξε μέσα του την πόρτα της ποίησης, σημαίνει πως εκείνη η πρώτη συνάντηση δεν ήταν απλώς ανάγνωση· ήταν ένα είδος μύησης.
Ίσως αυτό να είναι και μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του Ρίτσου: δεν μας αφήνει μόνο να διαβάζουμε την ποίηση· κάποτε μας κάνει να θελήσουμε να μιλήσουμε κι εμείς ποιητικά για τον κόσμο.
Χαίρομαι πολύ που μου το είπατε. Και τώρα θα διαβάζω διαφορετικά τη φράση σας «πολύτιμο υλικό»... από μια ποιήτρια που συνάντησε τον Ρίτσο τόσο νωρίς. Να είστε καλά. 28 Σεπ 2026
• Απάντηση Anastasia Voulgari: Sophia Drekou, Τ ωραίο και τρυφερό σχόλιο. Σας ευχαριστώ που ομορφύνατε τη σημερινή ημέρα μου. Το αρχικό σας ποστ μου έδωσε μία ιδέα, την οποία θα ανακοινώσω σε λίγο στην ομάδα. 28 Σεπ 2026
Λέξεις-κλειδιά
Κύριες: Γιάννης Ρίτσος, θεατρικός Ρίτσος, θεατρικά έργα Γιάννη Ρίτσου, θέατρο και Ρίτσος, τέσσερα θεατρικά έργα Ρίτσου, ελληνικό θέατρο, ελληνική ποίηση.
Σημασιολογικές: Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα, Πέρα απ’ τον ίσκιο των κυπαρισσιών, Τα ραβδιά των τυφλών, Ο λόφος με το συντριβάνι, Τέταρτη Διάσταση, Σονάτα του Σεληνόφωτος, δραματικοί μονόλογοι, ποιητικό θέατρο, θεατρικότητα της ποίησης, Γιάννης Ρίτσος ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, Λευτέρης Χαρωνίτης, ντοκιμαντέρ Γιάννης Ρίτσος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου