Η Ορχήστρα των Χρωμάτων του Μάνου Χατζιδάκι στο τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα στη Σαντορίνη - Το Χαμόγελο της Τζοκόντας (Video)

Το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» συναντά το τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα τον Δεκέμβριο του 1999. Ένα μοναδικό μουσικό και κινηματογραφικό ντοκουμέντο με την Ορχήστρα των Χρωμάτων, τη σκηνοθεσία του Γιώργου Πανουσόπουλου και φόντο την Οία της Σαντορίνης

Πολιτιστικό δοκίμιο: Σοφία Ντρέκου

Μικρός ποιητικός πρόλογος
🌅 Πριν δύσει ο αιώνας...

Υπάρχουν κάποια ηλιοβασιλέματα που δεν ανήκουν στη γεωγραφία.
Ανήκουν στη μνήμη.

Υπάρχουν κάποιες μουσικές που δεν γράφτηκαν για να συνοδεύσουν μια στιγμή, αλλά για να τη μετατρέψουν σε αιωνιότητα.

Κι έτσι, στο τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα,
η Σαντορίνη δεν έγινε απλώς ένα νησί του Αιγαίου.
Έγινε μια σκηνή όπου ο χρόνος συνάντησε τη μουσική,
το φως αγκάλιασε τη σιωπή
και ο Μάνος Χατζιδάκις, μέσα από την Ορχήστρα των Χρωμάτων,
συνέχισε να μας υπενθυμίζει πως η αληθινή τέχνη
δεν γνωρίζει ούτε σύνορα ούτε εποχές.

Εισαγωγή

Υπάρχουν στιγμές όπου η μουσική παύει να συνοδεύει τον χρόνο και γίνεται η ίδια χρόνος. Μία τέτοια στιγμή καταγράφηκε τον Δεκέμβριο του χίλια εννιακόσια ενενήντα εννέα, όταν η Ορχήστρα των Χρωμάτων, το σπουδαίο μουσικό σύνολο που ίδρυσε ο Μάνος Χατζιδάκις, ταξίδεψε στην Οία της Σαντορίνης για να αποχαιρετήσει το τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα. Με τη διαχρονική μουσική του «Χαμόγελου της Τζοκόντας», τη σκηνοθετική ματιά του Γιώργου Πανουσόπουλου και το μοναδικό αιγαιοπελαγίτικο φως, δημιουργήθηκε ένα από τα σημαντικότερα μουσικά και οπτικά ντοκουμέντα της σύγχρονης ελληνικής πολιτιστικής ιστορίας. Δεν πρόκειται μόνο για μια συναυλία· είναι μια ποιητική συνάντηση της μουσικής, του φωτός και του χρόνου, εκεί όπου το τέλος ενός αιώνα μεταμορφώνεται σε υπόσχεση μιας νέας αρχής.

🌅 Το τελευταίο ηλιοβασίλεμα ενός αιώνα

Η δύση του ήλιου της 31ης Δεκεμβρίου του 1999 δεν ήταν μόνο ένα φυσικό φαινόμενο. Για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο συμβόλιζε το κλείσιμο ενός αιώνα που γνώρισε δύο παγκόσμιους πολέμους, ολοκληρωτικά καθεστώτα, επιστημονικά άλματα, πολιτισμικές επαναστάσεις και μεγάλες καλλιτεχνικές δημιουργίες.

Το ηλιοβασίλεμα εκείνης της ημέρας έγινε ένα παγκόσμιο σύμβολο μετάβασης. Όχι ενός τέλους, αλλά μιας συνέχειας. Σαν να παρέδιδε ο εικοστός αιώνας τη σκυτάλη στον επόμενο, αφήνοντας πίσω του τα τραύματα, τις μνήμες και τα αριστουργήματά του.

Δεν είναι τυχαίο ότι για αυτή τη μοναδική στιγμή επιλέχθηκε η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Γιατί το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» δεν συνοδεύει απλώς ένα ηλιοβασίλεμα· συνοδεύει το πέρασμα του χρόνου από τη μνήμη στην ελπίδα.

Έτσι κι αλλιώς, ένα ταξίδι είναι η ζωή μας. Ένα σύντομο πέρασμα από το φως στη μνήμη και από τη μνήμη στην αιωνιότητα. Κι ίσως γι' αυτό οι μεγάλες μουσικές δεν τελειώνουν ποτέ· συνεχίζουν να ηχούν εκεί όπου ο χρόνος παύει να μετριέται και γίνεται φως

Γιατί ήταν και θα είναι...

Ένας άνθρωπος που άφησε πίσω του έναν καλύτερο κόσμο.
Ένας κορυφαίος συνθέτης που έκανε τη μουσική να μοιάζει με ποίηση.
Ένα αριστουργηματικό ορχηστρικό έργο: Το Χαμόγελο της Τζοκόντας.
Μια από τις πιο αξιόλογες ορχήστρες της χώρας: η Ορχήστρα των Χρωμάτων
Ένας σπουδαίος κινηματογραφικός σκηνοθέτης, ο Γιώργος Πανουσόπουλος.
Και ένα νησί σπάνιας ομορφιάς που έγινε σκηνικό για έναν από τους πιο ποιητικούς αποχαιρετισμούς του αιώνα... η Σαντορίνη...!!!

🎞️ Video: Η Ορχήστρα των Χρωμάτων αποχαιρετά την τελευταία δύση του αιώνα του εικοστού αιώνα

Τον Δεκέμβριο του 1999, η Ορχήστρα των Χρωμάτων ταξίδεψε στην Οία της Σαντορίνης για να αποχαιρετήσει το τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα.

Δεν είναι απλώς ένα βίντεο. Είναι ένα ιστορικό και πολιτισμικό τεκμήριο: η τελευταία δύση του εικοστού αιώνα, η Ορχήστρα των Χρωμάτων, μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, το «Χαμόγελο της Τζοκόντας», και το φως του Αιγαίου από την Σαντορίνη και η κινηματογραφική ματιά του Γιώργου Πανουσόπουλου. Όλα αυτά δημιούργησαν ένα από τα ωραιότερα οπτικοακουστικά ντοκουμέντα με διαχρονική αξία.

Απολαύστε το βίντεο:
Gioconda’s Smile – Santorini 1999 | Manos Hadjidakis | Orchestra of Colours

Κι όταν η μουσική σώπασε και ο ήλιος βυθίστηκε πίσω από το καλντερίμι, έμεινε μόνο το χαμόγελο. Ένα χαμόγελο που δεν ανήκει πια σε κανέναν αιώνα, αλλά σε όλους όσους άκουσαν. Γιατί ο Χατζιδάκις δεν έγραφε μουσική για να τελειώνει· έγραφε για να μένει. Και σε εκείνο το τελευταίο ηλιοβασίλεμα, η Ορχήστρα των Χρωμάτων δεν αποχαιρέτησε μόνο έναν αιώνα. Αποχαιρέτησε και τον ίδιο τον χρόνο, αφήνοντας πίσω του ένα χαμόγελο που ακόμα ακούγεται, κάθε φορά που κάποιος κλείνει τα μάτια του και αφήνεται στη μουσική.

Το ηλιοβασίλεμα που δεν έδυσε ποτέ

Υπάρχουν δημιουργοί που γράφουν μουσική και υπάρχουν δημιουργοί που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ακούμε τον κόσμο. Ο Μάνος Χατζιδάκις ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν συνέθετε μόνο νότες· συνέθετε σιωπές, αναμνήσεις και φως.

Η Ορχήστρα των Χρωμάτων υπήρξε ίσως η πιο ποιητική έκφραση αυτού του οράματος. Δεν δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει την ευκολία του δημοφιλούς, αλλά για να αποκαταστήσει τη χαμένη συνομιλία ανάμεσα στη μουσική, την αισθητική και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και δεν θα μπορούσε να υπάρξει καταλληλότερος τόπος από τη Σαντορίνη, όπου το φως μοιάζει να έχει ακόμη μνήμη, για να αποχαιρετήσει τον εικοστό αιώνα.

Ο Χατζιδάκις έλεγε πως «ο πολιτισμός δεν είναι επάγγελμα· είναι τρόπος να αγαπάς τον κόσμο». 

Ίσως γι' αυτό το Χαμόγελο της Τζοκόντας εξακολουθεί να συγκινεί. Δεν ανήκει σε μια εποχή. Ανήκει σε εκείνες τις σπάνιες δημιουργίες που μας θυμίζουν ότι ο άνθρωπος σώζεται όχι μόνο από την επιστήμη ή την πρόοδο, αλλά και από την ομορφιά.

Κάθε ηλιοβασίλεμα είναι μια μικρή υπόσχεση ότι το φως δεν χάνεται· απλώς περνά στην άλλη πλευρά του ορίζοντα. Έτσι και η μουσική του Χατζιδάκι. Δεν έσβησε με τον δημιουργό της. Συνεχίζει να ανατέλλει μέσα στις ψυχές όσων εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η ποίηση, η μουσική και η ευγένεια μπορούν ακόμη να αλλάξουν τον κόσμο.

Και τότε καταλαβαίνεις πως εκείνο το τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα δεν ήταν το τέλος μιας εποχής. Ήταν η αρχή μιας αιωνιότητας του φωτός, όπου η μουσική δεν συνοδεύει απλώς τη ζωή, αλλά της χαρίζει νόημα· φτιάχνουν μνήμη.

Ένα ταξίδι είναι η ζωή μας και η διαμονή μας σε τούτη εδώ την γη.
Ένα πέρασμα στο χωροχρονοδιάγραμμα του απείρου.

🌅 Η Δύση του Ήλιου ως πολιτισμικό σύμβολο

Το τελευταίο ηλιοβασίλεμα του εικοστού αιώνα δεν ήταν μια δύση.
Ήταν μια μετάβαση. Ο ήλιος δεν έδυε.
Παρέδιδε το φως του στον επόμενο αιώνα.

Η μουσική δεν νικά τον χρόνο. Τον συμφιλιώνει με τη μνήμη.
Κι όταν το φως χάνεται πίσω από τον ορίζοντα,
εκείνη συνεχίζει να ανατέλλει μέσα στον άνθρωπο.

Sophia Drekou

Περισσότερα: Μ. Χατζιδάκις, Ηλιοβασίλεμα, Σαντορίνη

by Αέναη επΑνάσταση | Sophia-Ntrekou.gr

ΔΕΙΤΕ: Ηλιοβασίλεμα στη Σαντορίνη - Τι είναι αυτό που το κάνει τόσο ξεχωριστό;

Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες

Υπάρχουν άρθρα που παρουσιάζουν ένα γεγονός. Και υπάρχουν άρθρα που επιχειρούν να το ερμηνεύσουν, να το εντάξουν στη συλλογική μνήμη και να το μετατρέψουν σε στοχασμό.

Με τον Μάνο Χατζιδάκι, την Ορχήστρα των Χρωμάτων, τη Σαντορίνη, τη φιλοσοφία του χρόνου και τον συμβολισμό του τελευταίου ηλιοβασιλέματος του εικοστού αιώνα, αυτό το αφιέρωμα φιλοδοξεί να γίνει κάτι περισσότερο από μια αναφορά σε ένα ιστορικό γεγονός· να αποτελέσει ένα μικρό πολιτισμικό δοκίμιο.

Και θέλω να πιστεύω πως, αν ο ίδιος ο Χατζιδάκις διάβαζε αυτό το ηλιοβασιλιάτικο αφιέρωμα, θα χαμογελούσε με εκείνο το διακριτικό, σχεδόν ειρωνικό χαμόγελό του. Όχι γιατί θα έβλεπε μια ακόμη αναφορά στο έργο του, αλλά γιατί ίσως αναγνώριζε μια ειλικρινή προσπάθεια να συνεχιστεί ο διάλογος που ο ίδιος άνοιξε ανάμεσα στη μουσική, την ποίηση, την αισθητική και τον πολιτισμό.

Ας ανοίξουμε λοιπόν κι εμείς αυτόν τον διάλογο. Γιατί, ίσως, ο πιο αληθινός φόρος τιμής σε έναν μεγάλο δημιουργό δεν είναι να τον θαυμάζουμε σιωπηλά, αλλά να συνομιλούμε ακόμη μαζί του.

Ερωτήματα

• Μπορεί η μουσική να διασώσει τη μνήμη ενός τόπου καλύτερα από τα βιβλία της ιστορίας; Ή μήπως η μνήμη χρειάζεται και τις δύο;

• Αν σας ζητούσαν να επιλέξετε μία μόνο μουσική για να συνοδεύσει το τελευταίο ηλιοβασίλεμα ενός αιώνα, ποια θα ήταν και γιατί;

• Ο Χατζιδάκις πίστευε πως ο πολιτισμός είναι στάση ζωής και όχι διακόσμηση της καθημερινότητας. Σήμερα, ζούμε πραγματικά πολιτισμό ή απλώς καταναλώνουμε πολιτιστικά προϊόντα;

• Η Ορχήστρα των Χρωμάτων δημιουργήθηκε για να αναδεικνύει μουσικές που δεν υπηρετούσαν την εμπορικότητα. Πιστεύετε ότι σήμερα υπάρχει ακόμη χώρος για την τέχνη που δεν ακολουθεί τη μόδα;

• Αν ο Μάνος Χατζιδάκις στεκόταν σήμερα στην Οία και παρακολουθούσε ένα ακόμη ηλιοβασίλεμα, τι πιστεύετε ότι θα μας έλεγε περισσότερο: για τη μουσική, για την Ελλάδα ή για εμάς τους ίδιους;

Ερώτηση καρδιάς

Μπορεί ένα ηλιοβασίλεμα να τελειώνει πραγματικά ή κάθε δύση είναι απλώς η υπόσχεση μιας άλλης ανατολής μέσα μας;

Νομίζω... αν τη διάβαζε ο Χατζιδάκις, δεν θα απαντούσε αμέσως.
Θα άναβε ένα τσιγάρο...
θα χαμογελούσε με εκείνη τη λεπτή ειρωνεία του...
και θα άφηνε τη μουσική να απαντήσει αντί γι' αυτόν.

Σχετικά θέματα:

• Santorini: Ιστορία του Ηφαιστείου (βίντεο)

• Όταν ακούς τον Ερωτόκριτο και βλέπεις την Γαύδο (Βίντεο).

• Τάδε Έφη Μάνος Χατζιδάκις ...αφιέρωμα στον λόγιο ποιητή των στίχων και των ήχων

• Ηλιοβασίλεμα στο Βόρειο Πόλο - Ένα έργο τέχνης με τον Ήλιο και τη Σελήνη