25 Αυγ 2018

Μάνος Χατζιδάκις: Το τραγούδι μου είναι μυστική πηγή


της Σοφίας Ντρέκου

«Γεννήθηκα στις 23 του Οκτώβρη του 1925 στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες.»

Τώρα που ζω με τον εαυτό μου βαθιά και απόλυτα, θέλω να μάθω ο ίδιος ποιος υπήρξα, τι σκέφτηκα, πως έζησα και τι συνέθεσε αυτό που οι άλλοι συνηθίσανε να αποκαλούνε παρουσία. Μάνος Χατζιδάκις

Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 στην Ξάνθη, μια ακριτική καπνοπαραγωγική πόλη της Ελλάδας. Ο πατέρας του, Γεώργιος Χατζιδάκις, καταγόταν από τη Μύρθιο Ρεθύμνου και ήταν δικηγόρος. Η μητέρα του, Αλίκη (Βασιλική), το γένος Αρβανιτίδου καταγόταν από την Αδριανούπολη. «Από την μητέρα μου», όπως έλεγε ο ίδιος, «κληρονόμησα όλους τους γρίφους που από παιδί μ' απασχολούν και μέχρι σήμερα κάνω προσπάθειες να τους λύσω. Χωρίς τους γρίφους της δεν θα 'μουν ποιητής...». (Βιογραφία και αφιέρωμα για τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη βλ. εδώ)

Ο Μάνος Χατζηδάκις έφυγε το 1994, αλλά είναι και πάλι τα δικά του λόγια που ταιριάζουν καλύτερα για να περιγράψουν την προσωπικότητα και το έργο του.

«Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το τενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειές σας ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οικογενειακή σας πλήξη ή την ερωτική σας ανεπάρκεια.

Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία ούτε μια πολυφωνική και λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ' απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες.

Kαι μην ξεχάσετε. Σαν φύγετε από δω, δεν σας ανήκει παρά μονάχα το αίσθημα, η σκέψη και τα ερωτήματα, που ολόκληρο το βράδυ σας μετέδωσα μέσ' απ' τη μουσική μου. Σε μένα απομένει το τραγούδι, η μαγική στιγμή μου, που είναι μια εξαίσια απάντηση αρκεί να με ρωτήστε. Pωτήστε με λοιπόν. Kι ύστερα σας παρακαλώ σωπάστε! Γιατί θα τραγουδήσω!».

Από το βιβλίο: Μάνος Χατζιδάκις, O καθρέφτης και το μαχαίρι, εκδ. Ίκαρος, 1995.

Βίντεο: «Ο καθρέφτης - Μάνος Χατζιδάκις» Το 5ο ορχηστρικό κομμάτι από τον δίσκο «ο σκληρός Απρίλης του '45» (1974). Είναι και το μοναδικό κομμάτι που έγραψε ο Χατζιδάκις, καθώς ο «σκληρός Απρίλης» απαρτίζεται από ρεμπέτικα και παλιά λαϊκά τραγούδια, διασκευασμένα για μικρό μουσικό σύνολο. Μπουζούκι παίζει ο Θανάσης Πολυκανδριώτης. www.sophia-ntrekou.gr



Ο καθρέφτης και το μαχαίρι

«...Σηκώθηκα απ' το πιάνο και πλησιάζω τον καθρέφτη. Ήμουνα ξαναμμένος. Είδα το είδωλό μου να κρατά φτερά του παγωνιού και δροσερούς καρπούς του Θέρους. Κι είπα από μέσα μου: Είμαι ο Λαχειοπώλης τ' Ουρανού. Μοιράζω αριθμούς σε ξωτικά κι αγγέλους. Ο πρώτος αριθμός σημαίνει συνουσία. Βάση ρευστή για δημιουργία. Κι αποφασίζω ευθύς την πιο μεγάλη μου πράξη. Σκόρπισα τα λαχεία μου στους γαλαξίες και στο άπειρο. Έτσι δεν θά 'ναι δυνατό κανείς να ξαναδημιουργήσει, να πράξει το καλό - που λεν - ή το κακό. Σπατάλη η απόφασή μου, μα ο κόσμος πάει για να χαθεί.

Το λέω για να τ' ακούν οι νέοι, και να σκορπίσουν τα λαχεία τους κι αυτοί, όπου μπορέσουν κι όπου βρουν. Να μην τ' αφήσουν κέρδος στους πολλούς. Έτσι τουλάχιστον, θα κατακτήσουμε τη δυνατότητα να μας φοβούνται. Ποιους; Εμάς, τους ποιητές. Μια και δεν είναι δυνατό να μας εντάξουν στα συρτάρια τους, σ' ό,τι μπορούν να ελέγξουνε και να προβλέψουν οι ανερχόμενοι πολλοί. Τους φοβερίζει η άρνησή μας να δεχτούμε φάκελο, κατάταξη, τάξη κι αριθμό. Τους φοβερίζει η άρνησή μας να ενταχθούμε στις ομάδες αυτών που όταν κοιμούνται, τα χέρια τους είναι από μέσα ή απ' έξω από το πάπλωμα. Γιατί τα χέρια τα δικά μας την ώρα του ύπνου, ζωγραφίζουν ελεύθερα τους ανέμους, με χρώματα και με σχηματισμούς πτηνών, και μας τοποθετούν παντοτινά μες στους αιώνες, με την αθάνατη κι ερωτική μορφή του Λαχειοπώλη τ' Ουρανού».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Μάνου Χατζιδάκι «Τα σχόλια του Τρίτου», 1980 από τις εκδόσεις Εξάντας. Στον πρόλογο του βιβλίου ο Χατζιδάκις εκφράζει τη θλίψη του για την κατάντια της σύγχρονης Ελλάδας. Καταλήγει χαρακτηριστικά: Για μιαν ακόμη φορά η ποιητική συνείδηση και η έκφρασή της καταδιώχθηκε και εξαναγκάστηκε στη σιωπή. Η έκδοση λοιπόν αυτών των «Σχολίων» ήταν επιβεβλημένη για να μην ξεχνάμε την αθλιότητα και τις οδυνηρές αλήθειες του καιρού μας και του τόπου μας.

Μάνος Χατζιδάκις, Αθήνα, 27 Νοεμβρίου 1980

Βίντεο: «Μάνος Χατζιδάκις - Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» Τριάντα έξι κείμενα του Μάνου Χατζηδάκι, που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες ή εκφωνήθηκαν. Οι φωτογραφίες, που σχολιάζονται αναλυτικά από τον Μάνο Χατζηδάκι, λειτουργούν σαν σχεδίασμα αυτοβιογραφίας. Μέσα από αυτό, αναδύεται το προφίλ ενός ανθρώπου που συνδέθηκε άμεσα με την εποχή του, τοποθετημένου στο επίκεντρο μιάς πληθωρικής καλλιτεχνικής και πολιτικής δραστηριότητας.

Δείτε το βίντεο:




«Μάνος Χατζιδάκις Είδωλο στον καθρέφτη», 
η ταινία του Δημήτρη Βερνίκου (Βίντεο)

Ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Βερνίκου «Ο Καθρέφτης και το μαχαίρι» (2008), αφιερωμένο στη μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυΐα αυτού του τόπου και μία από τις πιο αντισυμβατικές μορφές της Ελληνικής τέχνης, τον Μάνο Χατζιδάκι. Ένα ταξίδι στον μουσικό μύθο της ζωής του Μάνου Χατζιδάκι, στη συνάντησή του με την παγκόσμια επιτυχία και αναγνώριση, στην επίμονη άρνησή του για το Όσκαρ που του έφεραν τα «Παιδιά του Πειραιά» και την «επιμονή του να απευθύνεται στην ονειρική διάσταση του ανθρώπου και να δείχνει τον δρόμο προς την ελευθερία και το ασυμβίβαστο» επιχειρεί ο Δημήτρης Βερνίκος με το βραβευμένο ντοκιμαντέρ του «Μάνος Χατζιδάκις - Είδωλο στον καθρέφτη». Φιλμ που βραβεύτηκε στο 10 Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και κέρδισε το 2ο βραβείο ποιότητας ταινίας ντοκιμαντέρ του υπουργείου Πολιτισμού 2008.

Μάνος Χατζιδάκης, ίσον;

«Η κορυφαία μουσική έκρηξη του 20ού αιώνα στην ελληνική κοινωνία. Ένας δημιουργός που η επαναστατική του φιλοσοφική ήταν στάση καθημερινής ζωής. Αυτή η φιλοσοφική θεώρηση τον έκανε να βγαίνει και να τα βάζει με όλους και με όλα τα κακώς κείμενα» μας λέει ο Δημήτρης Βερνίκος, ένα από τα «παιδιά» του Μάνου Χατζιδάκι για τον Έλληνα συνθέτη- του οποίου το τραγούδι «Τα παιδιά του Πειραιά» ανακηρύχθηκε το 1982 ένα από τα 10 δημοφιλέστερα τραγούδια του 20ού αιώνα!

Κι ενώ ο συνθέτης κανόνιζε με τον Δημήτρη Βερνίκο να πάνε στη Φρανκφούρτη για να παραλάβει αυτό το βραβείο και η απονομή να καταγραφεί από τη γερμανική τηλεόραση, ο Μάνος δεν πήγε. Όπως είχε κάνει και στις 18 Απριλίου του 1961 που δεν πήγε στη Σάντα Μόνικα να παραλάβει το Όσκαρ τραγουδιού- κάτι που μέχρι τότε συνέβαινε για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού! Ανυπότακτος για πάντα.

Ο «άγνωστος» Μάνος

Την πιο ζωντανή περίοδο της προσωπικής ζωής και της δημιουργικής περιόδου του Χατζιδάκι, από το 1944 μέχρι και τη μεταπολίτευση, διατρέχει το ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Βερνίκου. Πολλές στιγμές και γεγονότα αυτής της περιόδου φωτίζονται για πρώτη φορά ή αναφέρονται από τον ίδιο τον συνθέτη με αποκαλυπτική, όπως πάντα, διάθεση.

Η Κατοχή, ο Εμφύλιος, τα πέτρινα μετεμφυλιακά χρόνια, η συντηρητική μεταπολεμική καθημερινότητα, η ομοφυλοφιλία του, η Αμερική και η σύγκρουσή του με το Χόλιγουντ και η επιστροφή του στην Ελλάδα αναδύονται μέσα από τα πλάνα της ταινίας. Επιλέγουμε μερικά στιγμιότυπα από την ιστορία του «μουσικού ονειροποιού», όπως αποκαλεί ο Δημήτρης Βερνίκος τον Μάνο Χατζιδάκι.

Ποιος είναι τελικά ο στόχος του ντοκιμαντέρ;

«Ήθελα να δώσω μια λιτή και με γοργούς ρυθμούς ακριβή εικόνα της προσωπικότητας και του έργου του Μάνου. Ο ίδιος θα ήθελε το αποτέλεσμα σεμνό, ακριβές, χωρίς φιοριτούρες και περιττολογίες» λέει ο Δημήτρης Βερνίκος.

Και σήμερα, τι έχει να πει στον κόσμο η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι;

«Ο Μάνος απορροφούσε τον εξωτερικό κόσμο, τον έκανε δικό του και μας τον χάριζε ξανά μέσα από τους μουσικούς του μύθους. Όταν ταυτιστούμε με τους μύθους του, νιώθουμε το κρυμμένο τους μυστικό, ανακαλύπτουμε την μορφή του Μάνου, αλλά και τον δικό μας τον εαυτό, γιατί η μουσική του, μάς εμπεριέχει».

Δείτε την ταινία:



Δεν υπάρχουν σχόλια: