25/8/18

Μάνος Χατζιδάκις: Το τραγούδι μου είναι μια μυστική πηγή (Βίντεο: Ο καθρέφτης και το μαχαίρι & Χορός με την σκιά μου)


Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Ο Μάνος Χατζηδάκις έφυγε το 1994, αλλά είναι και πάλι τα δικά του λόγια που ταιριάζουν καλύτερα για να περιγράψουν την προσωπικότητα και το έργο του.

«Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το τενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειές σας ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οικογενειακή σας πλήξη ή την ερωτική σας ανεπάρκεια.

Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία ούτε μια πολυφωνική και λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ' απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες.

Kαι μην ξεχάσετε. Σαν φύγετε από δω, δεν σας ανήκει παρά μονάχα το αίσθημα, η σκέψη και τα ερωτήματα, που ολόκληρο το βράδυ σας μετέδωσα μέσ' απ' τη μουσική μου. Σε μένα απομένει το τραγούδι, η μαγική στιγμή μου, που είναι μια εξαίσια απάντηση αρκεί να με ρωτήστε. Pωτήστε με λοιπόν. Kι ύστερα σας παρακαλώ σωπάστε! Γιατί θα τραγουδήσω!».

Από το βιβλίο: Μάνος Χατζιδάκις, O καθρέφτης και το μαχαίρι, εκδ. Ίκαρος, 1995.

Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 στην Ξάνθη, μια ακριτική καπνοπαραγωγική πόλη της Ελλάδας. Ο πατέρας του, Γεώργιος Χατζιδάκις, καταγόταν από τη Μύρθιο Ρεθύμνου και ήταν δικηγόρος. Η μητέρα του, Αλίκη (Βασιλική), το γένος Αρβανιτίδου καταγόταν από την Αδριανούπολη. «Από την μητέρα μου», όπως έλεγε ο ίδιος, «κληρονόμησα όλους τους γρίφους που από παιδί μ' απασχολούν και μέχρι σήμερα κάνω προσπάθειες να τους λύσω. Χωρίς τους γρίφους της δεν θα 'μουν ποιητής...». (Βιογραφία και αφιέρωμα για τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη βλ. ΕΔΩ)

Βίντεο 1: «Ο καθρέφτης - Μάνος Χατζιδάκις» Το 5ο ορχηστρικό κομμάτι από τον δίσκο «ο σκληρός Απρίλης του '45» (1974). Είναι και το μοναδικό κομμάτι που έγραψε ο Χατζιδάκις, καθώς ο «σκληρός Απρίλης» απαρτίζεται από ρεμπέτικα και παλιά λαϊκά τραγούδια, διασκευασμένα για μικρό μουσικό σύνολο. Μπουζούκι παίζει ο Θανάσης Πολυκανδριώτης. www.sophia-ntrekou.gr



«...Σηκώθηκα απ' το πιάνο και πλησιάζω τον καθρέφτη. Ήμουνα ξαναμμένος. Είδα το είδωλό μου να κρατά φτερά του παγωνιού και δροσερούς καρπούς του Θέρους. Κι είπα από μέσα μου: Είμαι ο Λαχειοπώλης τ' Ουρανού. Μοιράζω αριθμούς σε ξωτικά κι αγγέλους. Ο πρώτος αριθμός σημαίνει συνουσία. Βάση ρευστή για δημιουργία. Κι αποφασίζω ευθύς την πιο μεγάλη μου πράξη. Σκόρπισα τα λαχεία μου στους γαλαξίες και στο άπειρο. Έτσι δεν θά 'ναι δυνατό κανείς να ξαναδημιουργήσει, να πράξει το καλό - που λεν - ή το κακό. Σπατάλη η απόφασή μου, μα ο κόσμος πάει για να χαθεί.

Το λέω για να τ' ακούν οι νέοι, και να σκορπίσουν τα λαχεία τους κι αυτοί, όπου μπορέσουν κι όπου βρουν. Να μην τ' αφήσουν κέρδος στους πολλούς. Έτσι τουλάχιστον, θα κατακτήσουμε τη δυνατότητα να μας φοβούνται. Ποιους; Εμάς, τους ποιητές. Μια και δεν είναι δυνατό να μας εντάξουν στα συρτάρια τους, σ' ό,τι μπορούν να ελέγξουνε και να προβλέψουν οι ανερχόμενοι πολλοί. Τους φοβερίζει η άρνησή μας να δεχτούμε φάκελο, κατάταξη, τάξη κι αριθμό. Τους φοβερίζει η άρνησή μας να ενταχθούμε στις ομάδες αυτών που όταν κοιμούνται, τα χέρια τους είναι από μέσα ή απ' έξω από το πάπλωμα. Γιατί τα χέρια τα δικά μας την ώρα του ύπνου, ζωγραφίζουν ελεύθερα τους ανέμους, με χρώματα και με σχηματισμούς πτηνών, και μας τοποθετούν παντοτινά μες στους αιώνες, με την αθάνατη κι ερωτική μορφή του Λαχειοπώλη τ' Ουρανού».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Μάνου Χατζιδάκι «Τα σχόλια του Τρίτου», 1980 από τις εκδόσεις Εξάντας. Στον πρόλογο του βιβλίου ο Χατζιδάκις εκφράζει τη θλίψη του για την κατάντια της σύγχρονης Ελλάδας. Καταλήγει χαρακτηριστικά: Για μιαν ακόμη φορά η ποιητική συνείδηση και η έκφρασή της καταδιώχθηκε και εξαναγκάστηκε στη σιωπή. Η έκδοση λοιπόν αυτών των «Σχολίων» ήταν επιβεβλημένη για να μην ξεχνάμε την αθλιότητα και τις οδυνηρές αλήθειες του καιρού μας και του τόπου μας.

Μάνος Χατζιδάκις, Αθήνα, 27 Νοεμβρίου 1980

Βίντεο 2: «Μάνος Χατζιδάκις - Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» Τριάντα έξι κείμενα του Μάνου Χατζηδάκι, που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες ή εκφωνήθηκαν. Οι φωτογραφίες, που σχολιάζονται αναλυτικά από τον Μάνο Χατζηδάκι, λειτουργούν σαν σχεδίασμα αυτοβιογραφίας. Μέσα από αυτό, αναδύεται το προφίλ ενός ανθρώπου που συνδέθηκε άμεσα με την εποχή του, τοποθετημένου στο επίκεντρο μιάς πληθωρικής καλλιτεχνικής και πολιτικής δραστηριότητας.

Κλικ στην εικόνα ή τον σύνδεσμο για να δείτε τα Video.


Βίντεο 3: «Χορός με τη σκιά μου» Μουσική, στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις (1998) Από το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» (στο οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το «Χορός με τη σκιά μου») γράφτηκε αρχικά για να τραγουδηθεί από τη Jacqueline Daneau στο Παρίσι το 1962. Ηχογραφήθηκε τελικά τον Απρίλιο του 1965 στη Νέα Υόρκη ως ορχηστρικό και μ’ αυτή τη μορφή έγινε γνωστό.


Για την σύνθεση – «Χορός με τη σκιά μου» – ο Μάνος Χατζιδάκις έχει γράψει:

  • «Σαν μπήκα σπίτι μου άρχισα να χορεύω. Ο ήχος μιας μπάντας με παρασύρει. Σκίζω τον τοίχο, βρίσκομαι στους δρόμους, χρωματισμένους εφιαλτικά κι οι μπάντες να χτυπάνε τους ρυθμούς ξέφρενα, ενώ εγώ χάνομαι μες στο χρόνο, μόνη, έρημη, αινιγματική, μέσ’ από κει που ήρθα, αφήνοντας πίσω μου ένα χαμόγελο παντοτινό στη μνήμη των ανθρώπων. Γιατί κανείς ποτέ δεν θα γνωρίσει αν ήρθα, αν έφυγα κι αν πράγματι υπήρξα κάποτε τυχαία ανάμεσά τους». 
Πρόκειται για μια κυριολεκτικά μεγαλειώδη σύνθεση, που μας αφήνει άφωνους με τη μαγεία και τη δύναμή της…



Βίντεο 4: Το 1987 ο Μ. Χατζιδάκις γράφει στίχους για το «Χορός με τη σκιά μου» και το παρουσιάζει με τη Δήμητρα Γαλάνη στο Σείριο (Zoom)



www.sophia-ntrekou.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια: