Κάστρο της Τενέδου (Bozcaada Kalesi) στην Τένεδο
της Τουρκίας, με θέα από το δημοφιλές μαγαζί Salhane.
Τένεδος: Από τα ομηρικά χρόνια ως τις αρχές του 20ου αιώνα - Η οθωμανική κυριαρχία στην Τένεδο. Ιστορία: Από την αρχαιότητα και τη μακραίωνη ελληνική παρουσία έως τη Συνθήκη της Λωζάννης, τον εκπατρισμό των ελληνικών κοινοτήτων και το διαχρονικό αίτημα της ιστορικής μνήμης και της επιστροφής.
Έρευνα Σοφία Ντρέκου, Αρθρογράφος
Εισαγωγή
Η Ίμβρος και η Τένεδος, δύο νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου με μακραίωνη ελληνική ιστορική και πολιτιστική παρουσία, βρέθηκαν στο επίκεντρο των μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων των αρχών του εικοστού αιώνα. Πώς πέρασαν από την ελληνική διοίκηση στην τουρκική κυριαρχία; Ποιον ρόλο διαδραμάτισε η Συνθήκη της Λωζάννης και τι απέγιναν οι εγγυήσεις προστασίας των ελληνικών κοινοτήτων;Η Τένεδος [ή Τεν(ν)ούεδος] (στα Τουρκικά Bozcaada) είναι ένα μικρό νησάκι του ανατολικού Αιγαίου, που ανήκει κι αυτό στο σύμπλεγμα των Θρακικών Σποράδων. Απέχει 52 μίλια από την είσοδο των στενών των Δαρδανελλίων, 12 μίλια από το στόμιο του Ελλήσποντου και μόλις 3 μίλια από τα παράλια της Μικρασίας, δυτικά από την ακτή της Τρωάδας, που ανήκει στην Τουρκία και διοικητικά στη νομαρχία του Τσανάκκαλε. Κείται δε εν μέσω τριών πελάγων (Αιγαίου, Ελλησπόντου και Μέλανος κόλπου) γι’ αυτό αναφέρεται ενίοτε και ως Τρίοδος.
Η ιστορία της Τενέδου από την αρχαιότητα έως σήμερα αποκαλύπτει μια διαδρομή γεμάτη πολιτισμικές συναντήσεις, πολεμικές συγκρούσεις, διπλωματικές αποφάσεις και βαθιές δημογραφικές μεταβολές. Από την αρχαία Τένεδο και τη βυζαντινή περίοδο έως την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τους Βαλκανικούς Πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη Συνθήκη της Λωζάννης, η ιστορική πορεία των δύο νησιών φωτίζει κρίσιμες πτυχές του Ελληνισμού.
Η μελέτη εξετάζει τις συνθήκες που οδήγησαν στη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού, τη σημασία των διεθνών εγγυήσεων και τη σχέση ανάμεσα στην ιστορική μνήμη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το δικαίωμα επιστροφής στον τόπο καταγωγής.
Τένεδος: το ελληνικότατο νησί που έγινε παράδεισος της τουρκικής ελίτ
Το κάστρο της Τενέδου (Bozcaada Kalesi) Çanakkale, Tenedos Turkey Bozcaada Castle Fortress
Η ιστορία της Τενέδου από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας- Η παραχώρησή της με τη Συνθήκη της Λωζάνης στην Τουρκία
- Η εγκατάλειψη του νησιού από τους Έλληνες
- Πώς η Τένεδος έγινε στις μέρες μας αγαπημένος
τουριστικός προορισμός των πλούσιων Τούρκων;
23 Αυγούστου 1923 - Αρχίζει η εκκένωση της Κωνσταντινούπολης από τα συμμαχικά στρατεύματα, μετά την επικύρωση της Συνθήκης της Λωζάνης από την Εθνοσυνέλευση της Άγκυρας. Επίσης, αρχίζει η εκκένωση των νησιών Ίμβρου και Τενέδου.
Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) όπως είναι γνωστό, παραχωρήθηκαν στην Τουρκία η Ίμβρος, η Τένεδος και οι Λαγούσες Νήσοι.
Άρθρο 14 της Συνθήκης της Λωζάνης (1923):
Αι νήσοι Ίμβρος και Τένεδος, παραμένουσαι υπό την τουρκικήν κυριαρχίαν, θα απολαύωσιν ειδικής διοικητικής οργανώσεως, αποτελούμενης εκ τοπικών στοιχείων και παρεχούσης πάσαν εγγύησιν εις τον μη μουσουλμανικόν ιθαγενή πληθυσμόν δι' ό,τι αφορά εις την τοπικήν διοίκησιν και την προστασίαν των προσώπων και των περιουσιών.
Η διατήρησις της τάξεως θα εξασφαλίζηται εν αυταίς δι' αστυνομίας στρατολογουμένης μεταξύ του ιθαγενούς πληθυσμού, τη φροντίδι της ως άνω προβλεπομένης τοπικής διοικήσεως υπό τα διαταγάς της οποίας θα διατελή.
Αι συνομολογηθείσαι ή συνομολογηθησόμεναι μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας συμφωνίαι, αι αφορώσαι την ανταλλαγήν των Ελληνικών και τουρκικών πληθυσμών, δεν θα εφαρμοσθώσιν εις τους κατοίκους των νήσων Ίμβρου και Τενέδου.
Ο πληθυσμός της Ίμβρου ήταν σχεδόν εξ’ ολοκλήρου ελληνικός (8.506 κάτοικοι, όλοι Χριστιανοί) ενώ στην Τένεδο υπήρχαν αρκετοί μουσουλμάνοι, ωστόσο υπερτερούσε σαφώς το ελληνικό χριστιανικό στοιχείο (από τους 5.172 κατοίκους της οι 3.752 ήταν Έλληνες, οι 1.403 Τούρκοι, 10 ήταν Αρμένιοι και 7 Εβραίοι).
Σε άρθρο μας στις 9/1/2018 είχαμε αναδείξει τις κατάφωρες παραβιάσεις της Συνθήκης της Λοζάνης από την Τουρκία που οδήγησαν στον αφελληνισμό των δύο νησιών. Την ίδια ώρα οι ελληνικές κυβερνήσεις έδειχναν παντελή αδιαφορία για τα τεκταινόμενα στα δύο νησιά ακολουθώντας τη γνωστή, αποτυχημένη πολιτική του κατευνασμού και της μη ενόχλησης της Τουρκίας, Κάποιες χλιαρές διαμαρτυρίες στους διεθνείς οργανισμούς για την τιμή των όπλων δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα.
Στην Ίμβρο παρατηρείται τα τελευταία χρόνια επιστροφή πολλών Ελλήνων με ταυτόχρονο άνοιγμα τριών σχολείων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όπου φοιτούν 53 Έλληνες μαθητές και μαθήτριες. Πολλά από αυτά τα παιδιά έχουν γεννηθεί στην Ίμβρο.Σε άρθρο μας στις 9/1/2018 είχαμε αναδείξει τις κατάφωρες παραβιάσεις της Συνθήκης της Λοζάνης από την Τουρκία που οδήγησαν στον αφελληνισμό των δύο νησιών. Την ίδια ώρα οι ελληνικές κυβερνήσεις έδειχναν παντελή αδιαφορία για τα τεκταινόμενα στα δύο νησιά ακολουθώντας τη γνωστή, αποτυχημένη πολιτική του κατευνασμού και της μη ενόχλησης της Τουρκίας, Κάποιες χλιαρές διαμαρτυρίες στους διεθνείς οργανισμούς για την τιμή των όπλων δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα.
Στην Ίμβρο σήμερα ζουν περισσότεροι από 600 Έλληνες! Δυστυχώς δεν συμβαίνει το ίδιο και στην Τένεδο.
Με το πανέμορφο νησί της Τενέδου θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας άρθρο. Δυστυχώς τα άρθρα που έχουν γραφτεί αποκλειστικά για την Τένεδο είναι ελάχιστα ή καλύτερα ανύπαρκτα. Το protothema.gr για μία ακόμη φορά αγγίζει ένα ευαίσθητο εθνικό θέμα και αναδεικνύει άγνωστες πτυχές του.
Να σημειώσουμε ότι πολύτιμη βοήθεια για τη συγγραφή του άρθρου αυτού είχαμε από τον πρόεδρο του Συλλόγου Τενεδίων «Ο ΤΕΝΝΗΣ» κύριο Χρήστο Κάλφα, ο οποίος με ιδιαίτερη προθυμία μάς έδωσε στοιχεία που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας καθώς και αδημοσίευτες φωτογραφίες της Τενέδου που παρουσιάζουμε σήμερα για πρώτη φορά.
Δούρειος ίππος από την ταινία Τροία. Πρόκειται για τον δούρειο ίππο
που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία Τροία και που μετά
οι παραγωγοί της χάρισαν στο Τσανάκαλε της Τουρκίας.
Πρώτοι κάτοικοι της Τενέδου ήταν οι Πελασγοί που εγκαταστάθηκαν στα νησιά του Αιγαίου πριν το 2.000 π.Χ. Αργότερα αυτοί αφομοιώθηκαν από τους Αιολείς οι οποίοι μετά τη Λέσβο αποίκισαν και την Τένεδο.
Κατά την παράδοση οικιστής του νησιού ήταν ο Σπαρτιάτης Πείσανδρος που οργάνωσε την εξόρμηση μαζί με τον Ορέστη. Μια άλλη παράδοση θέλει οικιστή του νησιού τον Τέννη, γιο του βασιλιά των Κολωνών Κύκνου, ο οποίος με πολλούς ακόμα εξόρμησε από την τρωική ακτή όπου ζούσε και αποίκισε το έρημο τότε νησί Λεύκοφρυς που μετονομάστηκε σε Τένεδο. Ίσως αυτός είναι ένας μύθος για να ερμηνεύσει τον εποικισμό της Τενέδου από τον Τέννη.
Πάντως οι Τενέδιοι αποίκισαν μια εκτεταμένη περιοχή στην απέναντι μικρασιατική ακτή, την «Τενεδίων Περαία» κατά τον Στράβωνα που περιλάμβανε τις πόλεις Αχαίιον, Λάρισα και Κολωναί.
Όταν οι Έλληνες κατέλαβαν την Τένεδο κατά τον Τρωικό Πόλεμο ο Αγαμέμνονας αιχμαλώτισε κατοίκους της, οι οποίοι αποίκισαν την Τενέα της Κορίνθου.
Το 493 π.Χ. οι Πέρσες κατέλαβαν το νησί κι αιχμαλώτισαν όλα τα όμορφα νεαρά παιδιά. Ευνούχισαν τα αγόρια ενώ τα κορίτσια τα οδήγησαν στο παλάτι του βασιλιά. Τέλος πυρπόλησαν την πόλη και τα ιερά της. Αργότερα, ο Μέγας Αλέξανδρος απελευθέρωσε το νησί.
Στους ελληνιστικούς χρόνους η Τένεδος είχε παρακμάσει και αναγκάστηκε να προσχωρήσει στην Αλεξάνδρεια Τρωάδα που είχε ιδρυθεί από τον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο γύρω στο 310 π.Χ.
Στα ρωμαϊκά χρόνια η Τένεδος υπέφερε από τις επιδρομές του Ουέρρη ο οποίος το 80 π.Χ. ήταν αξιωματούχος του διοικητή της Κιλικίας και αργότερα το 74 π.Χ. έγινε πραίτορας. Ο Ουέρρης εκτός από χρήματα, έκλεψε το άγαλμα του Τέννη το οποίο μετέφερε στη Ρώμη. Κατά τη βυζαντινή περίοδο ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικηφόρος γράφει ότι το 768/9 ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε’ (741-775) απελευθέρωσε 2.500 Χριστιανούς από την Ίμβρο, την Τένεδο και τη Σαμοθράκη που είχαν αιχμαλωτίσει οι Σλάβοι δίνοντάς τους ως αντάλλαγμα μεταξωτά υφάσματα.
Το 1261 με τη Συμφωνία του Νυμφαίου μεταξύ Βυζαντίου και Γένουας έγινε περιορισμένος οικισμός του νησιού από τους Γενουάτες. Τον 14ο αιώνα η Τένεδος δοκιμάστηκε από επιδρομές Γενουατών και Τούρκων πειρατών ενώ το 1376 παραχωρήθηκε στους Βενετούς.
Η ερήμωση της ΤενέδουΗ πρώτη πλήρης εκκένωση του νησιού έγινε μετά τη διαμάχη και τον πόλεμο Βενετίας-Γένοβας (πόλεμος Chioggia1377-1381) για την κατάληψή του. Με τη λήξη του πολέμου υπογράφτηκε συνθήκη ειρήνης μεταξύ των εμπολέμων στο Τορίνο (8 Αυγούστου 1381) υπό τη διαιτησία του κόμη της Σαβοΐας Αμεδαίου σύμφωνα με την οποία η Τένεδος έπρεπε μέσα σε δύο μήνες να παραδοθεί σε ουδέτερη ιταλική δύναμη, στον κόμη της Σαβοΐας και να καταστραφούν ολοσχερώς τα πάντα, κάστρα, κτίρια, οικίες και κατοικίες ώστε να μην μπορεί ποτέ να ξανακτισθεί και να κατοικηθεί αυτός ο τόπος.
Η Τένεδος είχε τότε 4.000 κατοίκους. Η καταστροφή των οχυρώσεων και η εκκένωση της πόλης θα γινόταν με ευθύνη της Βενετίας και της Γένοβας. Η Βενετία υποχρεωνόταν να καταβάλει το ποσό των 150.000 φλορινίων σε κοσμήματα για την εκτέλεση των όρων της Συνθήκης ενώ εγγυητής ανέλαβε η Φλωρεντία.
Τελικά μετά από πολλές περιπέτειες τον χειμώνα του 1383 άρχισε η μεταφορά των 4.000 περίπου Τενεδίων στην Κρήτη και στην Εύβοια (Χαλκίδα και Κάρυστο) που βρίσκονταν υπό βενετική κατοχή. Ορισμένοι, ιδιαίτερα αυτοί που εγκαταστάθηκαν στην Κάρυστο, ήταν έντονα δυσαρεστημένοι. Υπήρξε μάλιστα φυγή πολλών προς την Αθήνα. Κάποιοι Τενέδιοι εγκαταστάθηκαν στα ακατοίκητα Κύθηρα αλλά και αυτοί ζήτησαν να εγκατασταθούν στην Κρήτη.
Στις 14 Απριλίου 1384 η Τένεδος ήταν έρημη. Αρχικά κατεδαφίστηκε το κάστρο του νησιού και στη συνέχεια τα υπόλοιπα κτίρια. Το Βυζάντιο παρέμεινε απαθής παρατηρητής της καταστροφής και στις 2 Ιουνίου 1390 με συμφωνία μεταξύ Ιωάννη Ζ’ Παλαιολόγου δόθηκε άφεση αμαρτιών στους Βενετούς για την καταστροφή του νησιού.
Ένα ακόμα δείγμα παρακμής της βυζαντινής αυτοκρατορίας, που δεν μπορούσε πλέον να ελέγξει ούτε ένα νησί δίπλα στις μικρασιατικές ακτές.
Η Τένεδος παρέμεινε ακατοίκητη ως την κατάκτησή της από τους Οθωμανούς, το 1455. Αυτό διαπίστωσαν και ξένοι ταξιδιώτες που την επισκέφτηκαν: ο Clavijo το 1403, ο Ch. Buondelmonti το 1418, ο P. Tafur το 1437 και ο Cyriac of Ancona (Κυριακός ο Αγκωνίτης), το 1445 και επιβεβαιώνει ο βυζαντινός ιστορικός Δούκας.
Ένα ακόμα δείγμα παρακμής της βυζαντινής αυτοκρατορίας, που δεν μπορούσε πλέον να ελέγξει ούτε ένα νησί δίπλα στις μικρασιατικές ακτές.
Η Τένεδος παρέμεινε ακατοίκητη ως την κατάκτησή της από τους Οθωμανούς, το 1455. Αυτό διαπίστωσαν και ξένοι ταξιδιώτες που την επισκέφτηκαν: ο Clavijo το 1403, ο Ch. Buondelmonti το 1418, ο P. Tafur το 1437 και ο Cyriac of Ancona (Κυριακός ο Αγκωνίτης), το 1445 και επιβεβαιώνει ο βυζαντινός ιστορικός Δούκας.
Φρούριο του Κάστρου Μποζτζάντα (Bozcaada Castle Fortress)
Η οθωμανική κυριαρχία στην Τένεδο
Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, ο οθωμανικός στόλος βγήκε στο Αιγαίο, για να καταλάβει τα νησιά. Ο Κριτόβουλος, όπως αναφέρει, έφτασε στην Τένεδο το 1454, έμεινε εκεί για δύο μέρες και συγκέντρωσε κωπηλάτες από την παραλία. Προφανώς στην μέχρι τότε ερημωμένη Τένεδο, είχαν εγκατασταθεί ναυτικοί και άλλοι κάτοικοι.
Ο Δούκας το 1455, χωρίς να κάνει αναφορά στην Τένεδο, γράφει ότι η Χίος, η Λήμνος, η Λέσβος και η Ίμβρος, εντάχθηκαν στο οθωμανικό κράτος. Προφανώς, η σχεδόν ακατοίκητη Τένεδος, θα είχε την ίδια μοίρα.
Το 1479, έγινε οργανωμένος εποικισμός του νησιού, μετά την ανοικοδόμηση του κατεστραμμένου κάστρου, με κατοίκους από τη Μ. Ασία, στους οποίους δόθηκαν φορολογικά κίνητρα για να εγκατασταθούν στην Τένεδο. Έτσι το 1530, υπήρχαν στο νησί 63 χριστιανικές και 18 μουσουλμανικές οικογένειες, το 1569, 126 χριστιανικές και 39 μουσουλμανικές, καθώς και 25 έφεδροι στρατιώτες, ενώ το 1601, ζούσαν στην Τένεδο 242 χριστιανικές οικογένειες, 20 μουσουλμανικές, 5 άγαμοι μουσουλμάνοι, καθώς και 37 Οθωμανοί έφεδροι στρατιώτες με τις οικογένειές τους.
Σύμφωνα με υπολογισμούς του Βενετού ναυτικού ακολούθου στην Κωνσταντινούπολη Σιλβέστρο Κουερίνι (Silvestro Querini), το 1604 οι Έλληνες της Τενέδου έφταναν τις 4.000. Λίγο πριν το 1801, εγκαταστάθηκε στην Τένεδο το μεγαλύτερο μέρος από τις 150 οικογένειες που διέμεναν στο χωριό της Ανατολίας Geyikli, ύστερα από απαίτηση του αγά τους.
Τον 15ο αιώνα, η Τένεδος υπέφερε από πειρατικές επιδρομές. Από τις 22 Ιουλίου 1656 ως τις 31 Αυγούστου 1657, οι Βενετοί κατέλαβαν το νησί, αναγκάστηκαν όμως να το εγκαταλείψουν, αφού πρώτα ανατίναξαν τις οχυρώσεις της.
Το καλοκαίρι του 1771, οι Ρώσοι αποβίβασαν στρατό στην Τένεδο και σε άλλα νησιά («Ορλωφικά»). Σύντομα όμως εγκατέλειψαν το νησί, αφήνοντας τους Έλληνες στις εκδικητικές διαθέσεις των Τούρκων.
Το 1807, ο Ρώσος ναύαρχος Σενιάβιν κατέλαβε την Τένεδο.
Οι Τούρκοι με επικεφαλής τον διοικητή του Αιγαίου Σεΐντ Αλή (Seyid Ali Pasa) πολιόρκησαν το κάστρο του νησιού, καθώς ο Σενιάβιν απουσίαζε. Έκαναν απόβαση στην Τένεδο και έσφαξαν όλους τους Έλληνες κατοίκους του νησιού που δεν μπήκαν στο κάστρο όπου βρίσκονταν οι Ρώσοι. Τελικά, όταν επέστρεψε ο Σενιάβιν, ο τουρκικός στόλος εγκατέλειψε την πολιορκία και έφυγε προς το Άγιο Όρος.
Το 1810, επισκέφτηκε το νησί ο λόρδος Βύρωνας.
Στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, η Τένεδος απομονωμένη από την υπόλοιπη Ελλάδα και με ισχυρή τουρκική φρουρά στο κάστρο, δεν ξεσηκώθηκε
Η Τένεδος περνά σε ελληνικά χέριαΣτις 24 Οκτωβρίου 1912, ο ελληνικός στόλος βρισκόταν έξω από τα Δαρδανέλια. Ο ναύαρχος Κουντουριώτης, στέλνει άγημα να καταλάβει την Τένεδο. Λίγο πριν κόψει το καλώδιο που ένωνε το νησί με τη μικρασιατική ακτή, στέλνει τηλεγράφημα στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, όπου γράφει: «Σας περιμένουμε. Ελάτε επιτέλους…»: Φυσικά, οι Τούρκοι δεν πήγαν ποτέ…» (Δ. Κόκκινος, «Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», Αθήνα 1970, τ. Β’ σελ 960). Για το περιστατικό αυτό, έχουμε γράψει ξανά, αλλά το αναφέρουμε και σήμερα, για να δείξουμε το μεγαλείο, το θάρρος και την αποφασιστικότητα του Παύλου Κουντουριώτη.
Με το άρθρο 5 της Συνθήκης του Λονδίνου (30/5/1913), μετά το τέλος του Α’ Βαλκανικού Πολέμου και με το άρθρο 15 της Συνθήκης των Αθηνών, που υπογράφτηκε στις 14/11/1913 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, η ελληνική κυβέρνηση ανέθεσε στις Μεγάλες Δυνάμεις να αποφασίσουν για την τύχη της Ίμβρου, της Τενέδου και του Καστελλόριζου. Τελικά η Πρεσβευτική Διάσκεψη, αποφάσισε στις 13/2/1914 την επιστροφή Ίμβρου, Τενέδου και Καστελλόριζου στην Τουρκία, η οποία όμως δεν τα κατέλαβε. Έτσι, η Ελλάδα ασκούσε de facto κυριαρχία σε Ίμβρο και Τένεδο. Με τη Συνθήκη των Σεβρών (10/8/1920), τα δύο νησιά παραχωρήθηκαν και τυπικά στην Ελλάδα.
Μετά τη μικρασιατική καταστροφή, οι Τενέδιοι πληροφορούμενοι ότι το νησί τους και η Ίμβρος θα δοθούν στην Τουρκία, οργάνωσαν δυο συλλαλητήρια στο νησί και έκαναν τεράστιες προσπάθειες για να αποτρέψουν την παραχώρηση του νησιού τους στην Τουρκία.
Ακόμα και ειδική αντιπροσωπεία από την Ίμβρο (Π. Δημητριάδης) και την Τένεδο (Α. Αντύπα), πήγε στη Λωζάνη για να προλάβει τις δυσάρεστες εξελίξεις, ωστόσο δεν κατάφερε τίποτα. Οι αποφάσεις ήταν ειλημμένες.
Στις 27 Μαρτίου 1923, ο Ελευθέριος Βενιζέλος τηλεγράφησε προς την Επιτροπή Λαού Τενέδου:
«Μετά βαθυτάτης λύπης σας πληροφορώ ότι οι απόφασις περί Τενέδου αμετάκλητος. Βενιζέλος».Ωστόσο Ίμβριοι και Τενέδιοι, συνέχισαν τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1923 τις ενέργειές τους για ένα σαφή και ακριβή προσδιορισμό ενός «αυτόνομου καθεστώτος των νησιών», δυσπιστώντας για την ειλικρινή διάθεση της Τουρκίας να εφαρμόσει ένα τέτοιο καθεστώς.
Δείτε: Οι πράξεις και το λάθος του Ελευθερίου Βενιζέλου - Ν. Λυγερός
Ίμβρος και Τένεδος παραχωρούνται στην Τουρκία με τη Συνθήκη της ΛωζάνηςΌπως είναι γνωστό, Ίμβρος, Τένεδος και Λαγούσες Νήσοι, παραχωρήθηκαν στην Τουρκία, με τον όρο να υπάρχει σε Ίμβρο και Τένεδο, ένα τοπικό διοικητικό καθεστώς (Άρθρο 14).
Δείτε επίσηςΗ Τουρκία, πριν ολοκληρωθούν οι τυπικές διαδικασίες για την παράδοση της Τενέδου, την κατέλαβε βίαια στις 20 Σεπτεμβρίου με δύο αντιτορπιλικά, ενώ την επόμενη κατέπλευσε στο λιμάνι του νησιού το τουρκικό πολεμικό πλοίο «Hizir Reis», στο οποίο επέβαινε ο διευθυντής εσωτερικών υποθέσεων Sukru Bey για την παραλαβή του νησιού. Το πρωτόκολλο παράδοσης υπογράφτηκε στο πλοίο.
Σεισμός σε Τουρκία και Συρία - Το χρονικό της φρίκης - όταν ο γείτονας ήρθε ξαφνικά ένα βράδυ για να βοηθήσει (φωτο - video)
Αυτή ήταν η πρώτη παραβίαση της Συνθήκης της Λωζάνης, καθώς το νησί έπρεπε να παραδοθεί στους τοπικούς άρχοντες. Ποτέ δεν υπήρξε Αστυνομία από Τενέδιους, όπως προβλεπόταν από τη Συνθήκη της Λωζάνης. Μετά την ανακατάληψη του νησιού από τους Τούρκους, λεηλατήθηκαν τα εγκαταλειμμένα σπίτια Ελλήνων και τα οικιακά σκεύη πουλήθηκαν ή μοιράστηκαν στους Μουσουλμάνους. Ακόμα και πόρτες και παράθυρα ξηλώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν από αυτούς.
Τα ελληνικά σχολεία έκλεισαν και τα κτίριά τους δημεύτηκαν, ενώ η διδασκαλία γινόταν αποκλειστικά στην τουρκική γλώσσα. Πολλοί Τενέδιοι, εγκατέλειψαν το νησί τους και εγκαταστάθηκαν κυρίως σε Λήμνο, Λέσβο και Χαλκιδική. Έτσι, από τον Αύγουστο του 1924, οι Μουσουλμάνοι αποτελούσαν την πλειοψηφία στο νησί, αφού τα ¾ των Ελλήνων είχαν φύγει.
Από 3.500 Έλληνες το 1923, σε ένα χρόνο έμειναν μόνο 700! Η ελληνική κυβέρνηση άρχισε κάποιες προσπάθειες για επιστροφή των Τενεδίων στο νησί. Οι Τούρκοι όμως με συνεχή εμπόδια (βαριά φορολογία, στράτευση, κλείσιμο σχολείων, δυσκολίες στην επιστροφή των κτημάτων κλπ), δημιουργούσαν προσκόμματα.Η Επιτροπή Τενεδίων Λήμνου στις 19/12/1927, περιγράφει την κατάσταση στην Τένεδο ως εξής:
- Απαγορεύεται στους Έλληνες ψαράδες να ψαρεύουν πριν την ανατολή και μετά τη δύση του ήλιου
- Απαγορεύεται η μετάβαση οποιουδήποτε. Χριστιανού στην Κων/πολη και στα Δαρδανέλια, ακόμα για λόγους υγείας
- Τα μεταφερόμενα είδη από παλιννοστούντες Τενέδιους, φορολογούνται βαρύτατα. Τενέδιοι βοσκοί που επέστρεψαν στο νησί με τα κοπάδια τους, πλήρωσαν 2.000 τουρκικές λίρες ως προκαταβολή, μέχρι να διαπιστωθεί αν τα ποίμνιά τους είναι αναπαραγωγά. Αν και αυτό επιβεβαιώθηκε από τον κτηνίατρο Δαρδανελίων, οι προκαταβολές δεν επιστράφηκαν!
- Το κιβώτιο τιμαλφών της Εκκλησίας Τενέδου, επιστράφηκε απ’ τη Λήμνο πριν 10 μήνες, παραμένει στις αποθήκες του τελωνείου για εκτελωνισμό
- Τα σχολεία παραμένουν κλειστά λόγω έλλειψης δασκάλων από την Τένεδο
- 64 «ανεπιθύμητοι» (από το 1924) Τενέδιοι, μαζί με τις οικογένειές τους, δεν μπορούν να επιστρέψουν στο νησί.
- Πλοίαρχοι ιστιοφόρων ανταλλάξιμοι, προσεγγίζοντας το λιμάνι της Τενέδου για οποιοδήποτε λόγο, εκδιώκονται βίαια από τον λιμενάρχη με τη φράση «Να φύγετε έστω κι αν πρόκειται να πνιγείτε»
► ΔΕΙΤΕ: ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΥΧΑΙΑ που διάλεξαν να γίνει τζαμί στις 24 Ιουλίου η Αγία ΣοφίαΠολλοί Τενέδιοι εγκαταστάθηκαν στο εξωτερικό (Η.Π.Α., Αυστραλία, ακόμα και στην Αφρική), ενώ αρκετοί στην Ελλάδα, κυρίως στη Νέα Τένεδο (πρώην Καράτεπε).
Η ανοχή της Ελλάδας στα Σεπτεμβριανά (1955), έκανε τους Τούρκους ασύδοτους.Κατέστρωσαν το πρόγραμμα διάλυσης (eritme programi) για να διώξουν τους Έλληνες-Ίμβρου και Τενέδου από τα νησιά. Και η ελληνική κυβέρνηση όμως, δια του ΥΠΕΞ το 1957 Ευάγγελου Αβέρωφ, πρότεινε στον Τούρκο πρέσβη την αποδοχή της ελληνικής επιχειρηματολογίας για την Κύπρο, με αντάλλαγμα την αποχώρηση των Ελλήνων της Τενέδου από το νησί!
Το 1964, με τον νόμο 502/1964, καταργήθηκε η ελληνική εκπαίδευση στο νησί και κατασχέθηκαν τα σχολικά κτίρια. Αυτή ήταν η χαριστική βολή για τον ελληνικό πληθυσμό του νησιού. Οι τελευταίοι Έλληνες αποχώρησαν από την Τένεδο το 1974-75, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.
Η Τένεδος σήμεραΑφηγείται ο Χρήστος Κάλφας, πρόεδρος
του Συλλόγου Τενεδίων «Ο Τέννης» | Néa Smírni
Όπως αναφέραμε και στην αρχή, για να γράψουμε το άρθρο αυτό επιδιώξαμε και είχαμε μία ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον πρόεδρο του Συλλόγου Τενεδίων «Ο Τέννης», με έδρα τη Νέα Σμύρνη. Υπάρχουν επίσης ο «Σύλλογος Απανταχού Τενεδίων», της Νέας Τενέδου Χαλκιδικής και η «Αδελφότητα Τενεδίων» στην Αυστραλία, που συνεργάζονται με σκοπό κάθε δυνατή βοήθεια στην Τένεδο και στους Τενεδιούς.
Σήμερα στο νησί, ζουν μόνιμα ελάχιστοι Έλληνες. Περίπου 10-12 άτομα. 4 άτομα μέσης ηλικίας, επέστρεψαν τα τελευταία χρόνια. Οι Τενεδιοί, έχοντας πουλήσει τις περιουσίες τους στο παρελθόν, δεν έχουν πλέον οικήματα για να μείνουν. Από την αρχαιότητα, η Τένεδος φημιζόταν για τα αμπέλια και το κρασί της.
Όταν έφυγαν οι Έλληνες, οι Τούρκοι μην μπορώντας να συνεχίσουν την παραγωγή κρασιού, στράφηκαν στον τουρισμό. Έτσι, σήμερα το νησί αποτελεί τουριστικό προορισμό για την αφρόκρεμα της Τουρκίας. Οι τιμές των οικημάτων, είναι απλησίαστες. Ένα μισογκρεμισμένο κτίσμα στο κέντρο της Τενέδου, πουλιέται μέχρι και 300.000€! «Μύκονος της Τουρκίας», αποκαλείται συχνά η Τένεδος.
Υπάρχουν αρκετοί Τενεδιοί που θέλουν να επιστρέψουν στο νησί. Αν και επιστράφηκαν αρκετά ακίνητα από το τουρκικό κράτος, οι νησιώτες ζητούν από την ελληνική Πολιτεία ηθική στήριξη, ακτοπλοϊκή σύνδεση με Λήμνο ή Λέσβο και βοήθεια στη δημιουργία τελωνείου στο νησί, κάτι που η Τουρκία δέχεται.
Στο νησί, δεν υπάρχει ιερέας από το 2005.Στις 26 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής, κάθε χρόνο εκατοντάδες Τενεδιοί επιστρέφουν στο νησί, σε ένα μοναδικό αντάμωμα. Ξεχωριστά είναι και τα Θεοφάνεια στην Τένεδο, οπότε επίσης πολλοί Έλληνες μεταβαίνουν στο νησί.
Το επίσημο ελληνικό Κράτος, εκτός από κάποιες χλιαρές διαμαρτυρίες σε διεθνείς οργανισμούς, δεν έκανε τίποτα για να εμποδίσει τον αφελληνισμό Τενέδου και Ίμβρου. Πόσοι Έλληνες πρωθυπουργοί ή υπουργοί μίλησαν σε Τούρκους ομολόγους τους, για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στα δύο νησιά;
Από το 1930 κανένας Έλληνες επίσημος δεν επισκέφθηκε την Τένεδο.
Μόλις το 2017, ο Τέρενς Κουίκ, προς τιμήν του, πήγε στο μαρτυρικό νησί. Και μόλις τα Θεοφάνια του 2018, ο Έλληνες πρεσβευτής στην Άγκυρα, ο κύριος Μαυροειδής, ήταν ο πρώτος Έλληνες πρέσβης που επισκέφθηκε την Τένεδο.
Το 1801, ανεγέρθηκε στην Τένεδο η Εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. Μεταξύ 1895-1900, χτίστηκε το επιβλητικό καμπαναριό της. Ο ναύαρχος Κουντουριώτης, δώρισε στον ναό μια καμπάνα 700 κιλών.
Το καμπαναριό λόγω σεισμών κλπ, παρουσίασε τα τελευταία χρόνια προβλήματα. Το 2007, ο τότε πρωθυπουργός Ερντογάν, που επισκέφθηκε το νησί, έδωσε εντολή να επισκευαστεί. Αυτό έγινε, αλλά και το νέο καμπαναριό ήταν κακοφτιαγμένο. Μετά από επίμονες προσπάθειες και ενέργειες των απόδημων Τενεδιών, ο εφοπλιστής κύριος Αθανάσιος Μαρτίνος, δέχτηκε να καταβάλει εξ ολοκλήρου τα χρήματα για επισκευές στην εκκλησία και το τουρκικό κράτος διέθεσε το ποσό για την ανέγερση νέου καμπαναριού.
Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, στις αρχές του 21ου αιώνα, φάνηκε ότι βοηθά την επιστροφή Τενεδιών στο νησί τους. Δυστυχώς, η σημερινή κατάσταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, είναι αποτρεπτική για κάτι τέτοια. Και να αναφέρουμε τη μεγάλη συμβολή του Ελβετού βουλευτή Andreas Gross, ο οποίος επισκέφτηκε Ίμβρο και Τένεδο το 2008 και με μία έκθεση καταπέλτη που παρουσίασε στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, κατέδειξε τα εγκλήματα της Τουρκίας σε βάρος Ιμβρίων και Τενεδιών. Κάτι που δεν έκανε καμία ελληνική κυβέρνηση. Κλείνουμε με μία φράση του μακαριστού Πατριάρχη Κων/πόλεως Δημητρίου:
Από το 1930 κανένας Έλληνες επίσημος δεν επισκέφθηκε την Τένεδο.
Μόλις το 2017, ο Τέρενς Κουίκ, προς τιμήν του, πήγε στο μαρτυρικό νησί. Και μόλις τα Θεοφάνια του 2018, ο Έλληνες πρεσβευτής στην Άγκυρα, ο κύριος Μαυροειδής, ήταν ο πρώτος Έλληνες πρέσβης που επισκέφθηκε την Τένεδο.
Το 1801, ανεγέρθηκε στην Τένεδο η Εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. Μεταξύ 1895-1900, χτίστηκε το επιβλητικό καμπαναριό της. Ο ναύαρχος Κουντουριώτης, δώρισε στον ναό μια καμπάνα 700 κιλών.
Το καμπαναριό λόγω σεισμών κλπ, παρουσίασε τα τελευταία χρόνια προβλήματα. Το 2007, ο τότε πρωθυπουργός Ερντογάν, που επισκέφθηκε το νησί, έδωσε εντολή να επισκευαστεί. Αυτό έγινε, αλλά και το νέο καμπαναριό ήταν κακοφτιαγμένο. Μετά από επίμονες προσπάθειες και ενέργειες των απόδημων Τενεδιών, ο εφοπλιστής κύριος Αθανάσιος Μαρτίνος, δέχτηκε να καταβάλει εξ ολοκλήρου τα χρήματα για επισκευές στην εκκλησία και το τουρκικό κράτος διέθεσε το ποσό για την ανέγερση νέου καμπαναριού.
«Η χριστιανοσύνη πρέπει να κρατάει τα πόσταΟ Σύλλογος Τενεδίων ο Τέννης ιδρύθηκε το 2006 από μια μικρή ομάδα Τενεδίων προσφύγων που είναι εγκατεστημένοι στην Αττική και εκδιώχθηκαν από την Τένεδο μετά το 1964. Πρωταρχικός στόχος του συλλόγου είναι η διατήρηση των δεσμών όλων των Τενεδίων, όπου γης.
ανεξάρτητα από το πόσοι απέμειναν γιατί οι
συνθήκες και οι καταστάσεις μπορεί ν’ αλλάξουν».
Δημήτριος, Οικουμενικός Πατριάρχης Κων/πόλεως
Ο σύλλογος έχει 225 εγγεγραμμένα μέλη (καταγραφή 2008) και ασχολείται στενά και αποτελεσματικά με τα προβλήματα της ελληνικής κοινότητας στην Τένεδο, αξιοποιώντας παράλληλα και την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Η στενή συνεργασία του συλλόγου με όλους τους φορείς και τα διεθνή θεσμοθετημένα όργανα αποτελεί άμεση προτεραιότητά του.
Από το βιβλίο: «Η Τένεδος χωρίς Τενέδιους», Συγγραφέας: Απόστολος Κερκινέογλου, Αθήνα 2009. Σύλλογος Τενεδίων "Ο Τέννης".
Περιγραφή Βιβλίου
Η μελέτη είναι κατά βάση ιστορική, δεδομένου ότι τέσσερις από τις ενότητές της, έχουν καθαρά ιστορικό χαρακτήρα, ενώ από τις υπόλοιπες δύο, στη μία καταγράφονται τα τοπωνύμια της Τενέδου και στην άλλη, το γλωσσικό ιδίωμα της νήσου με 1.600 λήμματα.
Σε ό,τι αφορά το ιστορικό μέρος του πονήματος, ο συγγραφέας αποφεύγει να συγγράψει μια συνήθη επίπεδης αφήγησης, τοπική ιστορία. Επιχειρεί τέσσερις κάθετες τομές στην ιστορία της Τενέδου, ακολουθώντας τη μέθοδο της θεματικής προσέγγισης του ιστορικού παρελθόντος του νησιού. Mε τον τρόπο αυτόν, προσεγγίζοντας την ιστορία της Τενέδου από μια άλλη οπτική γωνία, όχι μόνο καλύπτει όλη σχεδόν την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, αλλά συγχρόνως, πράγμα που ήταν και ένα ζητούμενο από αυτόν, παρουσιάζει ανάγλυφο το δράμα της νήσου, η στρατηγική θέση της οποίας λίγα μόλις μίλια από το στόμιο των διαχρονικής σημασίας Στενών, καθόρισε και την ιστορική μοίρα της.
Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τη μικρή έκταση της Τενέδου, υπήρξε η αιτία να υποστεί το νησί συνεχείς ερημώσεις και εποικισμούς με αποτέλεσμα ο όρος «αυτοχθονία» να χάνει τη νοηματική και ιστορική του σημασία για τους κατά καιρούς κατοίκους της Τενέδου. Γι’ αυτό και ο συγγραφέας αρθρώνει την ιστορική του αφήγηση με βάση τους εποικισμούς και τις κατά καιρούς ερημώσεις της Τενέδου, τόσο στο βασικό σώμα της μελέτης του όσο και στην ιστορία του Κάστρου της.
Στην ίδια μελέτη, ο Απόστολος Κερκινέογλου διεκτραγωδεί (SIC) τη βραχύχρονης διάρκειας, ελληνική διοίκηση της Τενέδου (1912 – 1923), η οποία για ένα διάστημα εξελίχτηκε σε συνδιοίκηση με τους Άγγλους για τις στρατιωτικές ανάγκες της ANTANT (1915-1919) και εξετάζει την ιστορία της εκπαίδευσης της Τενέδου κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας πριν και μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης, όταν οι Τούρκοι κατά παράβαση της Συνθήκης, προχώρησαν στον αφελληνισμό της εκπαίδευσης των Τενέδιων (και Ιμβρίων), που είχε τελικά ως συνέπεια την οριστική ερήμωσή της από το ελληνικό στοιχείο.
Όπως προαναφέρθηκε, η μελέτη ολοκληρώνεται με δύο πληρέστατες καταγραφές των τοπωνυμίων και του τοπικού ιδιώματος της Τενέδου, στο οποίο διασώζονται 1.600 λέξεις, ενός ιδιώματος καταδικασμένου εκ των πραγμάτων, στη λήθη που, ευτυχώς, απαθανατίζει ο συγγραφέας στηριγμένος στις μνήμες τις δικές του και των οικείων του. Ο συγγραφέας δεν παραλείπει εισαγωγικά, να συγκροτήσει το τυπικό του ιδιώματος και να αναζητήσει το έτυμο για την κάθε λέξη που καταγράφει. Και εκπλήσσει το Λέσβιο αναγνώστη, η ομοιότητα που παρουσιάζει η ιδιόλεκτος της Τενέδου με αυτήν της Λέσβου ακόμη και ως προς την παρουσία τουρκικής προέλευσης λέξεων, στοιχείο βέβαια που αποδεικνύει τους πανάρχαιους δεσμούς που συνδέουν τα δύο νησιά.
Εκείνο που εντυπωσιάζει στη μελέτη αυτή, είναι η ερευνητική προσπάθεια του συγγραφέα με τη σχολαστική αναζήτηση και αξιοποίηση των πηγών και την υπεύθυνη αξιοποίησή τους. Αρκεί να δει κανείς το βιβλιογραφικό υλικό που παραθέτει ο Α.Κ. με παραπομπές συγκεκριμένες, για να αντιληφθεί από πρώτο κιόλας χέρι, τη δουλειά του. Αριθμούνται συνολικά πάνω από 600 παραπομπές σε βιβλία ή επί μέρους μελέτες για το σύνολο της μελέτης. Υπάρχει ακόμη παράρτημα εγγράφων και πινάκων καθώς και φωτογραφικό υλικό.
Ο κ. Απόστολος Κερκινέογλου, που συγκέντρωνε εδώ και αρκετά χρόνια το ιστορικό υλικό του, πραγματοποιεί τελικά το στόχο του με την έκδοση τούτου του βιβλίου, αφήνοντας ένα έργο παρακαταθήκη εθνικής μνήμης και καταγωγής για της επόμενες γενιές-απογόνους των Τενέδιων προσφύγων, ώστε, αν κάποτε επισκεφτούν τη γενέτειρα των προγόνων τους ως τουρίστες πλέον, να ΞΕΡΟΥΝ. Και το πράττει ακολουθώντας με συνέπεια τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν το έργο του ιστορικού, της αμεροληψίας και της αντικειμενικότητας, έστω κι αν υπήρχε μόνιμα παρούσα μέσα του, η οδυνηρή αίσθηση μιας ανικανοποίητης αδικίας για την πατρίδα που δεν έχει πια…
Παραχώρηση της Τενέδου στην Τουρκία: Συνθήκη της Λοζάνης Εγκατάλειψη της Τενέδου (1923) Οριστική έξοδος Η κατάσταση σήμερα Οι Τούρκοι κάτοικοι Η ΤΕΝΕΔΟΣ ΥΠΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (1912-1923) Τένεδος και Αγγλογάλλοι Η Τοπική Αυτοδιοίκηση Τενέδου Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΝΕΔΟ ΠΡΩΤΗ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ (1455-1912) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (1912-1923) ΔΕΥΤΕΡΗ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1923-1950) ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1951-1964)
«...όμως τη σκέψη, του πρόσφυγα τη σκέψη...Με αυτόν τον τίτλο επιγράφει την πρόσφατη μελέτη του, ο Τενέδιος φιλόλογος και ιστορικός Απόστολος Κερκινέογλου, τίτλος που εμφατικά εκφράζει την τραγική μοίρα που επεφύλαξαν για την επί αιώνες ελληνικότατη Τένεδο, οι ιστορικές συγκυρίες. Μια Τένεδο πραγματικά χωρίς Τενέδιους (μόνο εννιά ηλικιωμένοι Έλληνες ζουν σήμερα στο νησί, χώρια που και οι Τούρκοι κάτοικοί του, σήμερα είναι όλοι σχεδόν Τούρκοι επήλυδες από διάφορες περιοχές της τουρκικής ενδοχώρας), πάνω στην οποία περιδιαβαίνουν οι μνήμες των ξεριζωμένων τέκνων της, για να εξαχνιστούν κάποτε κι αυτές, όταν θα φύγει από τη ζωή και ο τελευταίος επιζών Τενέδιος πρόσφυγας.
δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς» Σεφέρης
Η μελέτη είναι κατά βάση ιστορική, δεδομένου ότι τέσσερις από τις ενότητές της, έχουν καθαρά ιστορικό χαρακτήρα, ενώ από τις υπόλοιπες δύο, στη μία καταγράφονται τα τοπωνύμια της Τενέδου και στην άλλη, το γλωσσικό ιδίωμα της νήσου με 1.600 λήμματα.
Σε ό,τι αφορά το ιστορικό μέρος του πονήματος, ο συγγραφέας αποφεύγει να συγγράψει μια συνήθη επίπεδης αφήγησης, τοπική ιστορία. Επιχειρεί τέσσερις κάθετες τομές στην ιστορία της Τενέδου, ακολουθώντας τη μέθοδο της θεματικής προσέγγισης του ιστορικού παρελθόντος του νησιού. Mε τον τρόπο αυτόν, προσεγγίζοντας την ιστορία της Τενέδου από μια άλλη οπτική γωνία, όχι μόνο καλύπτει όλη σχεδόν την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, αλλά συγχρόνως, πράγμα που ήταν και ένα ζητούμενο από αυτόν, παρουσιάζει ανάγλυφο το δράμα της νήσου, η στρατηγική θέση της οποίας λίγα μόλις μίλια από το στόμιο των διαχρονικής σημασίας Στενών, καθόρισε και την ιστορική μοίρα της.
Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με τη μικρή έκταση της Τενέδου, υπήρξε η αιτία να υποστεί το νησί συνεχείς ερημώσεις και εποικισμούς με αποτέλεσμα ο όρος «αυτοχθονία» να χάνει τη νοηματική και ιστορική του σημασία για τους κατά καιρούς κατοίκους της Τενέδου. Γι’ αυτό και ο συγγραφέας αρθρώνει την ιστορική του αφήγηση με βάση τους εποικισμούς και τις κατά καιρούς ερημώσεις της Τενέδου, τόσο στο βασικό σώμα της μελέτης του όσο και στην ιστορία του Κάστρου της.
Στην ίδια μελέτη, ο Απόστολος Κερκινέογλου διεκτραγωδεί (SIC) τη βραχύχρονης διάρκειας, ελληνική διοίκηση της Τενέδου (1912 – 1923), η οποία για ένα διάστημα εξελίχτηκε σε συνδιοίκηση με τους Άγγλους για τις στρατιωτικές ανάγκες της ANTANT (1915-1919) και εξετάζει την ιστορία της εκπαίδευσης της Τενέδου κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας πριν και μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης, όταν οι Τούρκοι κατά παράβαση της Συνθήκης, προχώρησαν στον αφελληνισμό της εκπαίδευσης των Τενέδιων (και Ιμβρίων), που είχε τελικά ως συνέπεια την οριστική ερήμωσή της από το ελληνικό στοιχείο.
Όπως προαναφέρθηκε, η μελέτη ολοκληρώνεται με δύο πληρέστατες καταγραφές των τοπωνυμίων και του τοπικού ιδιώματος της Τενέδου, στο οποίο διασώζονται 1.600 λέξεις, ενός ιδιώματος καταδικασμένου εκ των πραγμάτων, στη λήθη που, ευτυχώς, απαθανατίζει ο συγγραφέας στηριγμένος στις μνήμες τις δικές του και των οικείων του. Ο συγγραφέας δεν παραλείπει εισαγωγικά, να συγκροτήσει το τυπικό του ιδιώματος και να αναζητήσει το έτυμο για την κάθε λέξη που καταγράφει. Και εκπλήσσει το Λέσβιο αναγνώστη, η ομοιότητα που παρουσιάζει η ιδιόλεκτος της Τενέδου με αυτήν της Λέσβου ακόμη και ως προς την παρουσία τουρκικής προέλευσης λέξεων, στοιχείο βέβαια που αποδεικνύει τους πανάρχαιους δεσμούς που συνδέουν τα δύο νησιά.
Εκείνο που εντυπωσιάζει στη μελέτη αυτή, είναι η ερευνητική προσπάθεια του συγγραφέα με τη σχολαστική αναζήτηση και αξιοποίηση των πηγών και την υπεύθυνη αξιοποίησή τους. Αρκεί να δει κανείς το βιβλιογραφικό υλικό που παραθέτει ο Α.Κ. με παραπομπές συγκεκριμένες, για να αντιληφθεί από πρώτο κιόλας χέρι, τη δουλειά του. Αριθμούνται συνολικά πάνω από 600 παραπομπές σε βιβλία ή επί μέρους μελέτες για το σύνολο της μελέτης. Υπάρχει ακόμη παράρτημα εγγράφων και πινάκων καθώς και φωτογραφικό υλικό.
Ο κ. Απόστολος Κερκινέογλου, που συγκέντρωνε εδώ και αρκετά χρόνια το ιστορικό υλικό του, πραγματοποιεί τελικά το στόχο του με την έκδοση τούτου του βιβλίου, αφήνοντας ένα έργο παρακαταθήκη εθνικής μνήμης και καταγωγής για της επόμενες γενιές-απογόνους των Τενέδιων προσφύγων, ώστε, αν κάποτε επισκεφτούν τη γενέτειρα των προγόνων τους ως τουρίστες πλέον, να ΞΕΡΟΥΝ. Και το πράττει ακολουθώντας με συνέπεια τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν το έργο του ιστορικού, της αμεροληψίας και της αντικειμενικότητας, έστω κι αν υπήρχε μόνιμα παρούσα μέσα του, η οδυνηρή αίσθηση μιας ανικανοποίητης αδικίας για την πατρίδα που δεν έχει πια…
Περιεχόμενα ΒιβλίουΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΚΔΟΤΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΡΗΜΩΣΗ ΤΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ Πρώτος εποικισμός Πρώτες πληθυσμιακές μετακινήσεις Ερήμωση της Τενέδου Δεύτερος εποικισμός της Τενέδου Πειρατικές επιδρομές Πρώτη μερική εγκατάλειψη της Τενέδου (κρητικός πόλεμος 1645-1669) Δεύτερη ερήμωση της Τενέδου (ρωσο-τουρκικοί πόλεμοι) Ελληνική Επανάσταση του 1821 Ελληνική κατοχή της Τενέδου (1912-1923) Αγώνες των Τενεδίων για την ελευθερία τους.
Παραχώρηση της Τενέδου στην Τουρκία: Συνθήκη της Λοζάνης Εγκατάλειψη της Τενέδου (1923) Οριστική έξοδος Η κατάσταση σήμερα Οι Τούρκοι κάτοικοι Η ΤΕΝΕΔΟΣ ΥΠΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (1912-1923) Τένεδος και Αγγλογάλλοι Η Τοπική Αυτοδιοίκηση Τενέδου Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΝΕΔΟ ΠΡΩΤΗ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ (1455-1912) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (1912-1923) ΔΕΥΤΕΡΗ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1923-1950) ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1951-1964)
ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1964-ΣΗΜΕΡΑ) Το κάστρο της Τενέδου και η Στρατηγική του σημασία. Η αρχική κατασκευή Η Τένεδος και το κάστρο της «μήλον της Έριδος» μεταξύ Βενετίας και Γένουας Η Τένεδος έρημη Ανακατασκευή του κάστρου από τους Τούρκους 3ος τουρκο-βενετικός πόλεμος Εργασίες επισκευής και συντήρησης Ρωσο-τουρκικός πόλεμος 1806-1812 Ελληνική κατοχή της Τενέδου Τελευταίες εργασίες επισκευής και συντήρησης ΤΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ, ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ ΤΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΟ – ΦΩΝΗΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΟ – ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΤΗΣ ΤΕΝΕΔΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΕΓΓΡΑΦΑ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΕΣ.
Σ’ αφήσαμε και φύγαμε...Το ποίημα που έγραψε η Αθανασία Κόντου από τη Μελβούρνη, εκφράζει πολύ καθαρά τον πόνο των ξεριζωμένων Τενεδίων...
Τένεδος σαν διαμαντόπετρα
είσαι μες στο μπουγάζι,
μες στο μυαλό μου βρίσκεσαι
ο νους μου δεν σε βγάζει.
Σ' αφήσαμε και φύγαμε
με δάκρυα στα μάτια,
ούτε αμπέλια είδαμε
ούτε και τα χωράφια.
Νησάκι μου κι αν σε αφήσαμε
και κάναμε άλλη πατρίδα,
πάντα μαζί μας βρίσκεσαι
με μια κρυφή ελπίδα.
Άγια μου Παρασκευή
μικρό μοναστηράκι,
στο πανηγύρι θε να 'ρθω
να γλένταγα λιγάκι.
Απ' τις μαρμάρινες βρυσούλες σου
κρύο νερό να πιω
και κάτω απ' τα πλατάνια σου
να σύρω το χορό.
Μπορεί στην Τένεδο να ζουν μόλις 3 ή 4 ελληνικές οικογένειες το χειμώνα, μπορεί σχεδόν όλα τα ελληνικά σπίτια να ανήκουν και να κατοικούνται τώρα πια από Τούρκους, μπορεί οι τούρκικες σημαίες να κυματίζουν όπου βρεθείς, η παλιά όμως ελληνική συνοικία εξακολουθεί να αποτελεί το στολίδι του νησιού και τον κυριότερο πόλο έλξης για τους τουρίστες, Τούρκους στην πλειοψηφία τους.
Επίλογος
Ίμβρος και Τένεδος: Η ιστορική μνήμη απέναντι στη λήθηΗ ιστορία της Ίμβρου και της Τενέδου δεν τελειώνει με την υπογραφή μιας διεθνούς συνθήκης ούτε εξαντλείται στις μεταβολές των κρατικών συνόρων. Συνεχίζεται στις μνήμες των ανθρώπων, στις οικογενειακές αφηγήσεις, στις εκκλησίες, στα σχολεία, στα εγκαταλειμμένα σπίτια και στις κοινότητες που αγωνίζονται να διατηρήσουν την πολιτιστική τους συνέχεια.
Η Συνθήκη της Λωζάννης καθόρισε το καθεστώς των δύο νησιών, αλλά η ιστορική εμπειρία των ελληνικών πληθυσμών ανέδειξε ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Τι αξία έχουν οι διεθνείς εγγυήσεις όταν η προστασία των ανθρώπων για τους οποίους θεσπίστηκαν δεν διασφαλίζεται στην πράξη;Η συρρίκνωση του ελληνικού στοιχείου δεν αποτελεί απλώς ένα δημογραφικό δεδομένο. Είναι μια ιστορία απώλειας, εκπατρισμού και διατάραξης της συλλογικής συνέχειας. Παράλληλα, οι προσπάθειες διατήρησης και ανασυγκρότησης της ελληνικής παρουσίας στην Ίμβρο υπενθυμίζουν ότι η ιστορική ταυτότητα δεν εξαλείφεται αυτομάτως με την αλλαγή της πολιτικής κυριαρχίας.
Ωστόσο, η αναγνώριση αυτής της ιστορικής πραγματικότητας δεν προϋποθέτει την καλλιέργεια εχθρότητας απέναντι σε άλλους λαούς. Αντιθέτως, απαιτεί ιστορική γνώση, σεβασμό των δικαιωμάτων όλων των κατοίκων και την υπέρβαση των εθνικών στερεοτύπων.
Η ιστορική δικαιοσύνη δεν ταυτίζεται με την αναζήτηση νέων αντιπαραθέσεων. Προϋποθέτει τη μνήμη χωρίς παραχάραξη, τη συμφιλίωση χωρίς αποσιώπηση και την αναγνώριση ότι πίσω από κάθε ιστορική απόφαση υπάρχουν ανθρώπινες ζωές.
Γιατί η Ίμβρος και η Τένεδος δεν είναι μόνο κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας. Είναι και μια διαρκής υπενθύμιση ότι η πατρίδα δεν αποτελεί αποκλειστικά γεωγραφική έννοια. Είναι τόπος μνήμης, γλώσσας, πολιτισμού και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
«Η Ίμβρος έχει μέλλον και δεν έσβησε οριστικώς από τον χάρτη της Ρωμιοσύνης. Έτσι πιστεύουμε όλοι, έτσι θέλουμε να πιστεύουμε και το μέλλον και η ιστορία δεν θα μας διαψεύσει» ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος από τη γενέτειρά του, τους Αγίους Θεοδώρους της Ίμβρου.✍🏻 Εργασία Σοφία Ντρέκου
Ενότητα Διαλόγου με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Ίμβρος και Τένεδος: Η ιστορία της απώλειας, το δικαίωμα της επιστροφής και η μνήμη που δεν παραγράφεταιΤι σημαίνει να χάνεις την πατρίδα σου χωρίς να πάψει ποτέ να σου ανήκει στη μνήμη; Και τι σημαίνει να επιστρέφεις σε έναν τόπο όπου οι ρίζες σου προϋπήρχαν των πολιτικών συνόρων;
Η Ίμβρος και η Τένεδος δεν αποτελούν απλώς δύο νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου. Αποτελούν ζωντανά κεφάλαια μιας ιστορίας στην οποία η διπλωματία, οι διεθνείς συνθήκες, οι εθνικές πολιτικές και τα ανθρώπινα δικαιώματα συναντήθηκαν συχνά με οδυνηρές συνέπειες.
Η Συνθήκη της Λωζάννης προέβλεψε ειδικές εγγυήσεις για την προστασία των μη μουσουλμανικών πληθυσμών των δύο νησιών. Η μετέπειτα πραγματικότητα, ωστόσο, ανέδειξε τη βαθιά απόσταση ανάμεσα στις διεθνείς δεσμεύσεις και στην εφαρμογή τους.
Σήμερα, όταν συζητούμε για την επιστροφή των Ιμβρίων, τίθεται συχνά το ερώτημα ποιος χρηματοδοτεί αυτή την προσπάθεια. Είναι ένα θεμιτό ερώτημα. Αλλά υπάρχει και ένα ιστορικά προγενέστερο: Γιατί χρειάστηκε να φύγουν οι άνθρωποι αυτοί από τον τόπο τους;
Η επιστροφή δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομικής υποστήριξης. Είναι ζήτημα ιστορικής συνέχειας, συλλογικής μνήμης, πολιτιστικής ταυτότητας και δικαιώματος στον τόπο καταγωγής.
Και η ιστορία δεν εξαντλείται στο ποιος πληρώνει τον λογαριασμό. Μας καλεί να εξετάσουμε ποιος επωμίστηκε το ανθρώπινο κόστος.
Η ιστορική μνήμη δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά γνώση, δικαιοσύνη και την ειλικρίνεια να αντικρίζουμε ολόκληρη την ιστορία.
Ερωτήσεις διαλόγου
1. Η Συνθήκη της Λωζάννης εξασφάλισε πράγματι την προστασία των ελληνικών κοινοτήτων της Ίμβρου και της Τενέδου ή η ιστορική τους πορεία αποκαλύπτει τα όρια των διεθνών εγγυήσεων όταν απουσιάζει η αποτελεσματική εφαρμογή τους;
2. Μπορεί μια κρατική κυριαρχία, ακόμη και όταν αναγνωρίζεται από διεθνή συνθήκη, να θεωρείται επαρκής εγγύηση δικαιοσύνης, εάν δεν συνοδεύεται από ουσιαστικό σεβασμό των πολιτιστικών, εκπαιδευτικών και περιουσιακών δικαιωμάτων των κατοίκων;
3. Όταν οι απόγονοι ενός εκπατρισμένου πληθυσμού επιστρέφουν στον τόπο καταγωγής τους, πρόκειται μόνο για δημογραφική μεταβολή ή και για μια μορφή ιστορικής αποκατάστασης;
4. Πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη θεμιτή οικονομική διερεύνηση των προγραμμάτων επανεγκατάστασης και σε μια δημόσια συζήτηση που κινδυνεύει να υποβαθμίσει το ανθρώπινο δικαίωμα της επιστροφής σε απλό ζήτημα χρηματοδότησης;
5. Μπορεί η ιστορική μνήμη της Ίμβρου και της Τενέδου να αποτελέσει αφετηρία ελληνοτουρκικού διαλόγου και συμφιλίωσης, χωρίς αποσιώπηση των ιστορικών αδικιών και χωρίς μετατροπή της μνήμης σε εργαλείο εθνικιστικής αντιπαράθεσης;
Ενδεικτική Βιβλιογραφία για την Ίμβρο και την Τένεδο
Α. Ιστορικές και επιστημονικές μελέτες
1. Alexandris, Alexis. «Imbros and Tenedos: A Study of Turkish Attitudes toward Two Ethnic Greek Island Communities since 1923». Journal of the Hellenic Diaspora, τόμος 7, τεύχος 1 (1980), σελίδες 5–31. Εξειδικευμένη ιστορική μελέτη για τις δύο νησιωτικές κοινότητες μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης. www.cambridge.org
2. Alexandris, Alexis. The Greek Minority of Istanbul and Greek-Turkish Relations, 1918–1974. Αθήνα Εκδότης: Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Δεύτερη έκδοση αναθεωρημένη, 1992 (1983). Θεμελιώδης μελέτη για την ελληνική μειονότητα, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις διεθνείς συνθήκες. 1974 / › Βιβλιοθήκη ΙΙΕ/ΕΙΕ
3. Grigoriadis, Ioannis N. «Between Citizenship and the Millet: The Greek Minority in Republican Turkey». Middle Eastern Studies, τόμος 57, τεύχος 5 (2021), σελίδες 741–757. Σύγχρονη επιστημονική ανάλυση που περιλαμβάνει και την κατάσταση των ελληνικών κοινοτήτων στην Ίμβρο και την Τένεδο. tandfonline.com
4. Ercan, Sevcan. «Spaces of Displacement on the Island of Imbros/Gökçeada». Επιστημονική μελέτη, δημοσιευμένη διαδικτυακά το 2023. Εξετάζει τον εκτοπισμό, τις δημογραφικές μεταβολές και τη σταδιακή επιστροφή μελών της ρωμαίικης κοινότητας. Sevcan Ercan, 2025
5. Ξεινός, Γεώργιος. Ίμβρος και Τένεδος: Ιστορία παράλληλη. Μελέτη αφιερωμένη στην παράλληλη ιστορική διαδρομή των δύο νησιών και των ελληνικών κοινοτήτων τους. Ίμβρος και Τένεδος. bibliography.gr
Β. Συμπληρωματικές ελληνικές μελέτες
- 6. Αλεξανδρής, Αλέξης. «Ο αφελληνισμός της Ίμβρου και της Τενέδου: Μια ιστορική αναδρομή και ορισμένες σκέψεις για το μέλλον». Στα πρακτικά του Πανιμβριακού Συμποσίου Η Ίμβρος ζητά δικαίωση, Αθήνα, 1991.
- 7. Καράς, Μελίτων, Μητροπολίτης. Η νήσος Ίμβρος. Θεσσαλονίκη, 1987.
- 8. Παπαγεωργίου, Ν. Σ. Ίμβρος. Αθήνα: Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, 1994.
- Middle Eastern Studies – Ioannis N. Grigoriadis (Σπουδές Μέσης Ανατολής): Η ελληνική μειονότητα στη δημοκρατική Τουρκία - Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης. (Ως μία από τις μη μουσουλμανικές μειονότητες της Τουρκίας, οι Έλληνες της Τουρκίας έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές πιέσεις από την ίδρυση της δημοκρατικής Τουρκίας. Καθώς τα μέλη της δεν μπορούσαν να διεκδικήσουν τα συνταγματικά τους δικαιώματα ως πολίτες της Τουρκίας, η μετανάστευση εκτοξεύτηκε στα ύψη και η μειονότητα έφτασε σε σημείο σχεδόν εξαφάνισης.)
- Spaces of Displacement on the Island of Imbros/Gökçeada (Χώροι εκτοπισμού στο νησί Ίμβρος/Gökçeada) — Ιδιαίτερα χρήσιμο για το ζήτημα του εκπατρισμού και της επιστροφής. Σύγχρονη ακαδημαϊκή προσέγγιση της ελληνικής μειονότητας. Αυτό το άρθρο διερευνά χώρους εκτοπισμού στο πλαίσιο της Ίμβρου, χρησιμοποιώντας την ως μελέτη περίπτωσης για να προσφέρει μια νέα προοπτική στο παγκόσμιο φαινόμενο του εκτοπισμού.
• Τένεδος: το ελληνικό νησί που έγινε παράδεισος της τουρκικής ελίτ - Οι κατάφωρες παραβιάσεις της συνθήκης της Λωζάνης από την Τουρκία Ίμβρος - Τένεδος. Τι προβλέπει η Συνθήκη της Λωζάνης για τα δύο νησιά – Οι διαρκείς καταπατήσεις της από την Τουρκία – Η ανύπαρκτη ελληνική αντίδραση – Η σημερινή κατάσταση - protothema.gr
• Πρακτικά Δημογεροντίας Τενέδου 1861-1919. Το βιβλίο είναι έργο του πρωτοπρεσβύτερου Γρηγορίου Α. Δουμουζή (γενικού αρχιερατικού επίτροπου της Ιεράς Μητροπόλεως Μυτιλήνης) και εκδόθηκε στην Αθήνα το 2009 (από τον Σύλλογο Τενεδίων «Ο Τέννης»). Παρουσιάζει τα αρχειακά πρακτικά της ελληνικής χριστιανικής κοινότητας και της Δημογεροντίας της Τενέδου για την περίοδο 1861–1919. Περιλαμβάνει επίσης εκκλησιαστικά έγγραφα, οικονομικούς λογαριασμούς, ομολόγους, ιδιωτικές και κοινές υποθέσεις των κατοίκων του νησιού, καθώς και στοιχεία για την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου και τη διοικητική οργάνωση (π.χ. αναφορές σε Αζαδες και ταξιτλάρηδες/εισπράκτορες φόρων).
• Κερκινέογλου 2009: Η Τένεδος χωρίς Τενεδιούς. Το βιβλίο «Η Τένεδος χωρίς Τενέδιους» είναι ιστορική μελέτη του Τενέδιου φιλόλογου και ιστορικού Απόστολου Κερκινέογλου, η οποία εκδόθηκε το 2009 από τον Σύλλογο Τενεδίων «ο Τέννης», Αθήνα. 240 σελίδες (ISBN: 978-960-98771-0-7). Η τραγική ιστορική πορεία και ο ξεριζωμός του ελληνικού στοιχείου από την επί αιώνες ελληνική Τένεδο, μέσα από τις ιστορικές συγκυρίες και την πολιτική που οδήγησε στην εξαφάνιση της τοπικής ελληνικής κοινότητας. Το έργο ανοίγει με στίχο του Γιώργου Σεφέρη: «...όμως τη σκέψη, του πρόσφυγα τη σκέψη... δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς».
• Άρθρο 14 της Συνθήκης της Λωζάνης (24 Ιουλίου 1923) ρυθμίζει το καθεστώς των νησιών Ίμβρος και Τένεδος.
Δεν ήταν τυχαίο: Γιατί διάλεξαν 24 Ιουλίου να μετατρέψουν σε τζαμί την Αγία Σοφία; - Παραβίαση η Συνθήκη της Λωζάνης: Πολιτική ιεροσυλία και Σιωπή του κόσμουΚλασικές Προβλέψεις του Άρθρου 14
- Τουρκική Κυριαρχία: Τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος παραμένουν υπό τουρκική κυριαρχία.
- Ειδική Διοικητική Οργάνωση: Προβλέπεται να απολαμβάνουν καθεστώς ειδικής διοικητικής οργάνωσης που θα αποτελείται από τοπικά στοιχεία.
- Εγγυήσεις για τον πληθυσμό: Παρέχονται εγγυήσεις για τον αυτόχθονα μη μουσουλμανικό (ελληνικό) πληθυσμό σχετικά με την τοπική διοίκηση και την προστασία των προσώπων και των περιουσιών τους.
- Τοπική Αστυνομία: Η τήρηση της τάξης ορίζεται να διασφαλίζεται από αστυνομική δύναμη η οποία θα στρατολογείται από τον τοπικό πληθυσμό υπό τις διαταγές της τοπικής διοίκησης.
- Εξαίρεση από την Ανταλλαγή: Οι κάτοικοι της Ίμβρου και της Τενέδου εξαιρούνται ρητά από τη συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Δημόσιος διάλογος: Ερωτήματα, ιστορικές επισημάνσεις και απαντήσεις αναγνωστώνΜια διαρκώς εμπλουτιζόμενη μελέτη με τεκμηρίωση, διάλογο και μαρτυρίες.
Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες σχολιάζουν
• Ερώτηση Minas Nersisgian 30 Οκτ 2026
Δεν μας περιγράφετε πως επέστεψαν στην Ίμβρο οι Έλληνες? Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό αυτής της επιστροφής?
• Απάντηση Sophia Drekou 30 Οκτ 2026• Ερώτηση / Απάντηση Minas Nersisgian 30 Οκτ 2026
Minas Nersisgian, το άρθρο μου έχει ως κύριο αντικείμενο την ιστορική πορεία της Τενέδου και την τύχη των δύο νησιών μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία προέβλεπε ειδικό καθεστώς τοπικής διοίκησης για την Ίμβρο και την Τένεδο, καθώς και προστασία των δικαιωμάτων των μη μουσουλμάνων κατοίκων τους.
Περιγράφω επίσης τις μεταγενέστερες πολιτικές και διοικητικές εξελίξεις που συνέβαλαν στη συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.
Δεν αρνούμαι το οικονομικό ερώτημα, αλλά δεν επιτρέπουμε να υποκαταστήσει το ιστορικό και ανθρώπινο ζήτημα.
Sophia Drekou Αυτοί που επιστρέφουν λαμβάνουν χρηματοδότηση ή όχι. Εάν λαμβάνουν ποιος πληρώνει την χρηματοδότηση. Και δεύτερο αυτοί που επιστρέφουν όλοι κατάγονται από την Ίμβρο?
• Απάντηση Sophia Drekou 31 Οκτ 2026• Απάντηση / Ερώτηση Sophia Drekou 31 Οκτ 2026
Minas Nersisgian, τώρα που διευκρινίζετε τα ερωτήματά σας, μπορώ να σας απαντήσω πιο συγκεκριμένα.
Πρώτον, ναι, έχει υπάρξει οικονομική υποστήριξη για την επανεγκατάσταση Ελλήνων στην Ίμβρο, μεταξύ άλλων από το ελληνικό κράτος και ιδιώτες δωρητές, όπως καταγράφεται και στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία. Υπάρχουν επίσης κοινοτικές και ομογενειακές χορηγίες για τη λειτουργία των ελληνικών σχολείων.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που επιστρέφει λαμβάνει αυτομάτως προσωπικό επίδομα. Για έναν τέτοιο ισχυρισμό θα χρειάζονταν στοιχεία συγκεκριμένου προγράμματος, δικαιούχων και χρηματοδότησης.
Δεύτερον, η τεκμηριωμένη επιστροφή αφορά σε σημαντικό βαθμό Ιμβρίους και απογόνους Ιμβρίων, ανθρώπους που οι ίδιοι ή οι οικογένειές τους είχαν εγκαταλείψει το νησί. Δεν διαθέτω στοιχεία που να επιτρέπουν να ισχυριστώ ότι όλοι ανεξαιρέτως όσοι εγκαθίστανται εκεί έχουν ιμβριακή καταγωγή.
Και υπάρχει εδώ ένα ουσιώδες ιστορικό ζήτημα: η επιστροφή των Ιμβρίων δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις συνθήκες που προκάλεσαν τον εκπατρισμό τους και από τις εγγυήσεις προστασίας που προέβλεπε η Συνθήκη της Λωζάννης.
Επομένως, το ποιος χρηματοδοτεί συγκεκριμένες δράσεις είναι ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα. Εξίσου θεμιτό, όμως, είναι να αναρωτηθούμε γιατί χρειάστηκε να δημιουργηθούν οι συνθήκες για να μπορέσουν αυτοί οι άνθρωποι και οι απόγονοί τους να επιστρέψουν στον τόπο τους.
Η ιστορική αλήθεια απαιτεί να εξετάζουμε και τα δύο.
Κύριε Minas Nersisgian, αφού επιμένετε στο ποιος χρηματοδοτεί την επιστροφή των Ελλήνων στην Ίμβρο, θα ήθελα να σας θέσω κι εγώ ένα ερώτημα: Διαβάζοντας στο άρθρο τις εγγυήσεις της Συνθήκης της Λωζάννης για την προστασία των Ελλήνων κατοίκων και όσα ακολούθησαν, θεωρείτε ότι το σημαντικότερο ιστορικό ζήτημα είναι ποιος πληρώνει σήμερα για την επιστροφή τους ή γιατί αναγκάστηκαν κάποτε να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους; Και τι ακριβώς επιδιώκετε να αναδείξετε με αυτή τη διάκριση;
• Ερώτηση Sophia Drekou 31 Οκτ 2026
Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο είναι ότι δεν σχολιάζετε καθόλου το κεντρικό ιστορικό ζήτημα του άρθρου: τις εγγυήσεις της Συνθήκης της Λωζάννης και τις συνθήκες που οδήγησαν στη φυγή των Ελλήνων κατοίκων.
Και γι' αυτό, θα ήθελα να σας κάνω κι εγώ μια ερώτηση κύριε Minas Nersisgian. Όταν ρωτάτε αν όλοι όσοι επιστρέφουν κατάγονται από την Ίμβρο, επιδιώκετε να διερευνήσετε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα επανεγκατάστασης ή αμφισβητείτε το δικαίωμα επιστροφής των Ιμβρίων και των απογόνων τους; Θα ήθελα να κατανοήσω ποια ακριβώς θέση υποστηρίζετε.
• Ερώτηση Sophia Drekou 31 Οκτ 2026
Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο είναι ότι δεν σχολιάζετε καθόλου το κεντρικό ιστορικό ζήτημα του άρθρου: τις εγγυήσεις της Συνθήκης της Λωζάννης και τις συνθήκες που οδήγησαν στη φυγή των Ελλήνων κατοίκων.
Και γι' αυτό, θα ήθελα να σας κάνω κι εγώ μια ερώτηση κύριε Minas Nersisgian. Όταν ρωτάτε αν όλοι όσοι επιστρέφουν κατάγονται από την Ίμβρο, επιδιώκετε να διερευνήσετε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα επανεγκατάστασης ή αμφισβητείτε το δικαίωμα επιστροφής των Ιμβρίων και των απογόνων τους; Θα ήθελα να κατανοήσω ποια ακριβώς θέση υποστηρίζετε.
• Απάντηση Minas Nersisgian: 31 Οκτ 2026
Sophia Drekou Ωραία τα γράφετε . Αλλά αυτά που περιγράφετε δεν θα πρέπει όμως να εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις και σε όλους και όχι μόνο στους Ιμβρίους. Διότι και άλλοι έπαθαν τα ίδια αλλά δεν έλαβαν καμία όμοια βοήθεια. Ξέρετε γιατί γίνεται αυτή η διάκριση? Γράφετε <η τεκμηριωμένη επιστροφή αφορά σε σημαντικό βαθμό Ιμβρίους και απογόνους Ιμβρίων, ανθρώπους που οι ίδιοι ή οι οικογένειές τους είχαν εγκαταλείψει το νησί. Δεν διαθέτω στοιχεία που να επιτρέπουν να ισχυριστώ ότι όλοι ανεξαιρέτως όσοι εγκαθίστανται εκεί έχουν ιμβριακή καταγωγή>. Αν δεν έχετε στοιχεία για μάθετε την αλήθεια θα πρέπει να πάτε στην Ίμβρο. Διαφορετικά δεν γίνεται.
• Απάντηση Sophia Drekou 30 Οκτ 2026
κ. Minas Nersisgian, το άρθρο μου εξετάζει πρωτίστως την ιστορική πορεία της Ίμβρου και της Τενέδου, τις προβλέψεις της Συνθήκης της Λωζάννης και τις συνθήκες που οδήγησαν στη δραματική συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού.
Η σύγχρονη επιστροφή των Ιμβρίων αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο, το οποίο ασφαλώς αξίζει αυτοτελή ιστορική και κοινωνική διερεύνηση.
Ωστόσο, χρειάζεται να διακρίνουμε δύο διαφορετικά ζητήματα: το δικαίωμα των ανθρώπων να επιστρέφουν στον τόπο καταγωγής τους και τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων προγραμμάτων ή πρωτοβουλιών που διευκολύνουν αυτή την επιστροφή.
Για το δεύτερο, μια τεκμηριωμένη απάντηση προϋποθέτει να γνωρίζουμε σε ποιες ακριβώς δαπάνες αναφέρεστε: στην αποκατάσταση κατοικιών, στη λειτουργία σχολείων, στις κοινοτικές υποδομές ή σε κάποια συγκεκριμένη χρηματοδότηση;
Η ιστορική συζήτηση γίνεται ουσιαστικότερη όταν οι ερωτήσεις συνοδεύονται από συγκεκριμένα στοιχεία. Και το δικαίωμα της επιστροφής στην πατρίδα των προγόνων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως οικονομικός λογαριασμός.
• Απάντηση Sophia Drekou 31 Οκτ 2026
Minas Nersisgian, στην ιστορική μου έρευνα παρατίθενται στοιχεία για την πληθυσμιακή εξέλιξη, τον εκπατρισμό και τη συρρίκνωση των ελληνικών κοινοτήτων της Ίμβρου και της Τενέδου, καθώς και για τις διεθνείς συνθήκες που καθόρισαν την τύχη τους. Αυτά, όμως, δεν πρέπει να συγχέονται με ένα διαφορετικό ερώτημα: ποιοι ακριβώς λαμβάνουν σήμερα οικονομική ενίσχυση και με ποια κριτήρια. Αναφέρεστε σε άλλους πληθυσμούς που υπέστησαν ανάλογες αδικίες, αλλά δεν έλαβαν αντίστοιχη βοήθεια. Ποιους συγκεκριμένα εννοείτε και σε ποια τεκμηριωμένα στοιχεία στηρίζετε τη σύγκριση; Όσο για την υπόδειξή σας ότι πρέπει να επισκεφθώ την Ίμβρο για να μάθω την αλήθεια, η επιτόπια έρευνα είναι ασφαλώς πολύτιμη. Δεν αποτελεί, ωστόσο, τη μοναδική προϋπόθεση της ιστορικής γνώσης. Διαφορετικά, θα έπρεπε να αμφισβητήσουμε το μεγαλύτερο μέρος της ιστοριογραφίας. Η ιστορική έρευνα δεν ακυρώνεται επειδή ο ερευνητής δεν βρίσκεται αυτοπροσώπως στον τόπο των γεγονότων. Κρίνεται από τις πηγές, τη μεθοδολογία και την τεκμηρίωσή της. Θα εκτιμούσα, λοιπόν, να συζητήσουμε συγκεκριμένα στοιχεία του δημοσιευμένου άρθρου, αντί να μεταφέρουμε διαρκώς το βάρος της συζήτησης σε ισχυρισμούς που δεν έχουν ακόμη τεκμηριωθεί.
🎞️ Βίντεο-αφιέρωμα: Ίμβρος και Τένεδος – Ιστορία, μνήμη και επιστροφή
Η Τένεδος, της Μνήμης και της Λήθης (2013) ελληνικό ντοκιμαντέρ, 129'
Πρόκειται για δύο ντοκιμαντέρ τα οποία υλοποιήθηκαν με αφορμή την επαναλειτουργία δημοτικού σχολείου στην Ίμβρο, ύστερα από 48 χρόνια. Σε αυτά τα δύο ντοκιμαντέρ καταγράφονται και παρουσιάζονται η ιστορία και ο πολιτισμός της Ίμβρου και της Τενέδου, μέσα από τις συγκινητικές μαρτυρίες των γηγενών κατοίκων, ενώ συμμετέχουν και σημαντικοί Έλληνες καλλιτέχνες.
Υπόθεση: Η τραγική ιστορία της Τενέδου, στο Βόρειο Αιγαίο, ξεδιπλώνεται μέσα από αυτό το ντοκιμαντέρ. Η Τένεδος, το νησί που τίμησε ο Λόρδος Βύρωνας, είναι (μαζί με την Ίμβρο) ένα από τα δύο ελληνικά νησιά που, αν και απελευθερώθηκαν από τον ελληνικό στρατό, παραχωρήθηκαν στη Τουρκία, με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), ενώ ο πληθυσμός τους εξαιρέθηκε από την ανταλλαγή πληθυσμών. Έκτοτε, η Τουρκία, παραβιάζοντας ευθέως τη Συνθήκη προχώρησε στον αφελληνισμό του νησιού.
Υπόθεση: Η τραγική ιστορία της Τενέδου, στο Βόρειο Αιγαίο, ξεδιπλώνεται μέσα από αυτό το ντοκιμαντέρ. Η Τένεδος, το νησί που τίμησε ο Λόρδος Βύρωνας, είναι (μαζί με την Ίμβρο) ένα από τα δύο ελληνικά νησιά που, αν και απελευθερώθηκαν από τον ελληνικό στρατό, παραχωρήθηκαν στη Τουρκία, με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), ενώ ο πληθυσμός τους εξαιρέθηκε από την ανταλλαγή πληθυσμών. Έκτοτε, η Τουρκία, παραβιάζοντας ευθέως τη Συνθήκη προχώρησε στον αφελληνισμό του νησιού.
Η ταινία δημιουργήθηκε από το Ίδρυμα Ιστορικών Μελετών, υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου και της UNESCO, με την αφορμή της επαναλειτουργίας του Ελληνικού Σχολείου στην Ίμβρο έπειτα από 48 χρόνια.
Σκηνοθεσία: Ειρήνη Σαρίογλου, Πάνος Αγγελόπουλος, 129'
Αφήγηση: Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, Μαρία Ναυπλιώτου
Τραγουδούν: Γιώργος Νταλάρας, Zulfu Livaneli [Soundtrack]
Imvros-Tenedos: Tis mnimis kai tis lithis (Movie 2013)
Directed by Panos Angelopoulos, Eirini Sarioglou.
With Mihalis Giannatos, Constantine Markoulakis...
Τομές 15.7.08 5/6 - Ίμβρος και ΤένεδοςΝεοκλής Σαρρής - Η Ίμβρος και η Τένεδος δόθηκαν στην Τουρκία για λόγους στρατηγικής, καθώς βρίσκονταν κοντά στα Στενά, κανονικά ανήκαν στην Ελλάδα, για αυτό και δόθηκαν με καθεστώς αυτονομίας. Ανάμεσα στους 9.000 Έλληνες υπήρχαν μόνον 90 Τούρκοι δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ σήμερα υπάρχουν μόνον 200 ηλικιωμένοι Έλληνες, γιατί;
Γιατί έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία κατά τη διάρκεια του Β' παγκοσμίου πολέμου; Γιατί δεν ξαναλειτούργησαν; Τι αναφέρεται στο εκπαιδευτικό πρωτόκολλο μεταξύ των δύο χωρών που ισχύει μέχρι σήμερα; Τελικά όσοι Έλληνες μένουν εκτός του κορμού της Ελλάδος είναι ξεγραμμένοι από το Ελληνικό κράτος;
Ίμβρος και Τένεδος - Υπουργείο Εξωτερικών:
Η Ελληνική Μειονότητα και τα Ιδρύματά της
στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο
- Αδριανούπολη... ένα οδοιπορικό στην ιστορία
Λέξεις-κλειδιά (Keywords) Ίμβρος και Τένεδος, Ιστορία της Τενέδου, Ιστορία της Ίμβρου, Συνθήκη της Λωζάννης, Άρθρο 14 της Συνθήκης της Λωζάννης, Ελληνισμός Ίμβρου και Τενέδου, Έλληνες της Ίμβρου, Έλληνες της Τενέδου, Μικρασιατική Καταστροφή, Βαλκανικοί Πόλεμοι, Εκπατρισμός Ελλήνων, Επιστροφή Ιμβρίων, Ελληνοτουρκικές σχέσεις, Ιστορική μνήμη, Ανθρώπινα δικαιώματα, Πολιτιστική κληρονομιά





















Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου