13 Απρ 2020

Περιμένοντας την Ανάσταση - Χρήστος Γιανναράς (βίντεο)

Ο Χρήστος Γιανναράς
«Περιμένοντας την Ανάσταση»
Εισαγωγή στο Θείο Δράμα.

Ο καθηγητής κ. Χρήστος Γιανναράς αναφέρεται στο Θείο Δράμα, στη Μονή Δαφνίου, στη Μεγάλη Βδομάδα και στο περιεχόμενο της Μεγάλης Δευτέρας.


«O πιο εύκολος τρόπος για ν’ αποφύγουμε τα διλήμματα που μας θέτει η ζωή, ν’ αποφύγουμε την ίδια τη ζωή, είναι να επιβιώνουμε με γενικότητες.

Λέμε: η θρησκεία, η πολιτική, ο κοινωνικός εκσυγχρονισμός, η παιδεία…
Λέμε: η πόλη, το οικιστικό πρόβλημα…

Λέω ότι έτσι αποφεύγουμε τη ζωή γιατί έτσι μέσα από τις γενικότητες
κάνουμε την πραγματικότητα ιδέες, την κάνουμε νοήματα.»

Στη σειρά εκπομπών της ΕΤ1 «Περιμένοντας την Ανάσταση», παραγωγής 1987 με σκηνοθέτη το Νίκο Φατούρο, ο Χρήστος Γιανναράς αναφέρεται στο Θείο Δράμα της Μεγάλης Βδομάδας και στο περιεχόμενο της Μεγάλης Δευτέρας.

Κατά τη διάρκεια της εκπομπής ακούγονται ύμνοι της Μ. Δευτέρας.
Ψάλλει η βυζαντινή χορωδία του Λυκούργου Αγγελόπουλου.


Χρ. Γιανναράς: Περιμένοντας την Ανάσταση
πηγή: Απομαγνητοφώνηση Αργυρώ Θεοφανίδου

«Αυτό που λέμε πόλη, είναι αυτό το πλήθος, αυτές οι σφηκοφωλιές οι απέραντες, οι ατέλειωτες μικρές φωλιές, σε όλα ετούτα τα τσιμεντένια διαμερίσματα, που μέσα κάποιοι άνθρωποι πονάνε, χαίρονται, ερωτεύονται, αγαπάνε, παλεύουν… Και που αυτός ο πόνος, αυτός ο έρωτας, αυτός ο αγώνας, δεν έχει να κάνει τίποτα με τις γενικότητες, τίποτα με τον κοινωνικό εκσυγχρονισμό, τίποτα με την πολιτική στη γενικότητά της.
Φοβάμαι, λοιπόν,ότι ακόμα κι αυτό που λέμε «η Μεγάλη Εβδομάδα» κινδυνεύει να είναι μια γενικότητα.
Τί θα πει Μεγάλη Εβδομάδα; Για πάρα πολλούς θα πει κάτι για διακοπές, κάτι για παιδικές αναμνήσεις, έτσι ρομαντικές, κάποιο φολκλορικό στοιχείο, τη Μ. Παρασκευή οι λυπητερές καμπάνες, τη νύχτα της Ανάστασης από έθιμο το κερί στο χέρι και μετά ένα καλό φαγητό, η παραδοσιακή μαγειρίτσα.

Τί σημαίνουν όλα αυτά για τη ζωή και το θάνατο;

Τί σημαίνουν όλα αυτά για τον μοναχικό άνθρωπο, τον χωμένο μέσα σε κάποια απ’ αυτές τις τρύπες τις τσιμεντένιες που μας κυκλώνουν εδώ;
Τί σημαίνει για τον άνθρωπο ο οποίος έχει φθάσει στην αποκάλυψη που είναι η βλάβη;

Μέσα στη ζωή, δλδ, κυλάνε όλα καλά, όλα τρέχουν θαυμάσια, το επάγγελμα, οι πολιτικές ιδεολογίες, οι διαξιφισμοί στις εφημερίδες, οι απογευματινοί τίτλοι, και ξαφνικά η βλάβη. Σε τελείως προσωπικό επίπεδο. Ένας καρκίνος, ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα, κάτι. Κι όλα ανατρέπονται.

Και τότε από την επιβίωση, απ’τη φαινομενολογία της πραγματικότητας, περνάς για πρώτη φορά στη ζωή.
Και μπαίνει το ερώτημα: Τί είναι ζωή και τί είναι θάνατος;
Είναι το μόνο μέτρο και κριτήριο για να μπορέσουμε να καταλάβουμε, να ψηλαφήσουμε γιατί αυτή η εβδομάδα κατά τί είναι Μεγάλη.

Με ποιό μέτρο μετριέται το μέγεθος αυτής της εβδομάδας;

Ο τρόπος που γλιστράμε στις γενικότητες, κατ’εξοχήν διευκολύνεται με τη γλώσσα, γι’αυτό και τώρα, κι εγώ γενικότητες λέω. Αλλά μέσα απ’την πάλη των λέξεων, ίσως μπορέσουμε να κοινωνήσουμε σε μια προσωπική χειραψία.

Λοιπόν με ποιό μέτρο ζωής είναι Μεγάλη αυτή η εβδομάδα;

Για μένα είναι ένα μέτρο φανερώσεων. Φανερώνει κάποια πράγματα τα οποία είναι πολύ μεγάλα.

Μέσα στις γενικότητες είναι και ο Θεός.

Για σκεφτείτε, ο καθένας μας ας σκεφτεί ξεχωριστά, πώς μπήκε στη ζωή του αυτή η λέξη;

Φοβούμαι, τελείως αυτονόητα, μηχανικά,ασυνείδητα. Ο Θεός. Μία έννοια. Κάποιο υπέρτατο ον. Κάποιο πρόβλημα με το οποίο, επιτέλους, στη σοβαρότερη περίπτωση, πάλαιψε η φιλοσοφία αιώνες να το προσδιορίσει κάποιο, σε πολύ πεζό επίπεδο, κάποιο αντικείμενο που το εκμεταλλεύονται ορισμένες τάξεις ανθρώπων.

Αυτή η εβδομάδα τον Θεό τον κάνει επώνυμο. Φεύγει το νόημα, φεύγει το ιδεολόγημα και πρόκειται για ένα πρόσωπο.

Το πρόσωπο αυτό έχει όνομα. Χριστός Ιησούς. Κι αυτό το επώνυμο πρόσωπο, σ’αυτήν την εβδομάδα εικονίζεται η σχέση Του μ’εμένα, η σχέση του με τον κάθε άνθρωπο. Που είναι μια σχέση ερωτική ενός μανικού έρωτα.

«Αὐτός ἡμῶν ήράσθη πρῶτος, ἡμῶν ἐχθρῶν καί πολεμίων ὑπαρχόντων… Καί οὐκ ἠράσθη μόνον, ἀλλά καί ἠτιμάσθη ὑπέρ ἡμῶν, καί ἐρραπίσθη καί ἐσταυρώθη καί ἐν νεκροῖς ἐλογίσθη καί διά τούτων ἁπάντων τόν περί ἡμᾶς αὐτοῦ παρέστησεν ἔρωτα» (Μ. Φώτιος).

Δεν είναι μια νοηματική σχέση, κάποιος καλός Θεός, κάποιος κακός άνθρωπος. Αμαρτάνει ο κακός άνθρωπος, δλδ αποτυγχάνει, δεν πετυχαίνει να ζήσει αδιάστατα και αδιάλλειπτα. Κι έρχεται ο καλός Θεός και πληρώνει για τις αμαρτίες του ανθρώπου και...

Γενικότητα κι αυτό, σχήμα…..όχι.

Εδώ πρόκειται για μια προσωπική σχέση. Έχεις έναν Θεό που είναι μανικά, τρελά, ερωτευμένος με τον κάθε άνθρωπο και που το δείχνει με μια ιστορική πράξη. Με μια ένσαρκη ιστορική πράξη.

Αυτές τις ιστορικές πράξεις και την προσωπική σχέση, δεν τις πλησιάζεις ποτέ με ιδεολογήματα, ούτε με νοήματα.

Την πλησιάζεις από άλλο δρόμο. Όπως γνωρίζεις ένα πρόσωπο. Είναι δυνατόν όταν είσαι ερωτευμένος,να έγινες ερωτευμένος διαβάζοντας βιβλία κι επειδή μελέτησες περί του προσώπου που αγαπάς;

Είσαι ερωτευμένος μέσα στα όρια μιας σχέσης, μιας αμεσότητας σχέσης.

Εάν θες να γνωρίσεις τον Θεό, τον επώνυμο Θεό, τον Νυμφίο Αυτόν, Τον Εραστή, πρέπει ν’ ακολουθήσεις την οδό της σχέσης. Και η σχέση έχει μια πρακτική. Έχει μια αμεσότητα. Δεν είναι θεωρία.

Λοιπόν, αυτή η εβδομάδα, από μέρα σε μέρα, δηλώνει και δείχνει την πρακτική αυτής της σχέσης. Την πρακτική αυτού του έρωτα. Όχι μόνο του έρωτα που έρχεται προς εμένα αλλά και του τρόπου που μπορώ να δείξω τον έρωτά μου, σαν ανταπόκριση στον μανικό Έρωτα του Χριστού.

Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι και ένα πείσμα.
Είναι το πείσμα της ζωής ν’αντιστέκεται.


Ν’ αντιστέκεται σε τί;

Ν’ αντιστέκεται, κατ’ αρχήν, στο χλευασμό.
Έχει περισσέψει ο χλευασμός για τη ζωή.

Σήμερα, φοριέται, περνάει πάρα πολύ να είσαι άθεος, ας πούμε.
Σχεδόν η λέξη προοδευτικός έχει ταυτιστεί με το άθεος.

Προοδευτικός. Σκοπεύει στον κοινωνικό μετασχηματισμό. Αυτό είναι το πρώτο. Το πρώτο. Το πρώτο δεν είναι ο κοινωνικός μετασχηματισμός. Το πρώτο, νομίζω πως, πραγματικά, είναι αυτή η φοβερή κλεψύδρα του χρόνου.

Κι αυτή τη στιγμή που μιλάμε, την κάθε στιγμή, κάποιες χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν.

Τελειώνουν τη βιωτή τους. Κι εκατομμύρια χρόνια συμβαίνει το ίδιο. Αυτή η κλεψύδρα τρέχει συνεχώς, κι η δική μου προσωπική ύπαρξη, αυτό το κορμί με το οποίο χαίρομαι τη ζωή και τον κόσμο, η ψυχή με την οποία έχω τις ευαισθησίες να προσλαμβάνω τη ζωή και τον κόσμο, θα χαθεί μέσα σε αυτήν την κλεψύδρα σαν μια στιγμή, μέσα στα πολυάριθμα άτομα που καταπίνει συνεχώς η κλεψύδρα.

Λοιπόν, με το θάρρος του μελλοθάνατου, χλευάζω κι εγώ, 
καγχάζω μάλλον, μπροστά στην απολυτοποίηση των γενικοτήτων.

Η Μεγάλη Εβδομάδα με ξαναφέρνει να θυμηθώ, ότι υπάρχει κάτι πιο πραγματικό απ’ όλες τις γενικότητες. Πιο πραγματικό αλλά και γι’ αυτό πάρα πολύ άπιαστο.

Τα πιο πραγματικά πράγματα είναι άπιαστα. Ο εαυτός μου. Αυτό που λέμε υποκείμενο.
Λένε οι σημερινοί σοφοί άνθρωποι που δαπάνησαν ολόκληρο τον βίο στην έρευνα τέτοιων προβλημάτων. «Το υποκείμενο αναδύεται στον τόπο του Άλλου».
Μια διανοουμενίστικη κουβέντα; Όχι.

Δεν υπάρχει υποκείμενο έξω απ’ την σχέση. Δεν υπάρχει υποκείμενο δίχως αναφορά.

Το βρέφος έρχεται στην ύπαρξη, κι είναι ολόκληρο μια αναφορά, μια δίψα σχέσης... για γάλα, για συγκεκριμένα πράγματα, δεν μπορεί να ζήσει αλλιώς. Αλλ’ αυτή η σχέση πάει αλλού. Δεν μπορεί να κορεστεί μόνον με τροφή. Το βρέφος θέλει τη χειρονομία, το χάδι, το λόγο. Έτσι μόνον θα μπει το βρέφος στον κόσμο της γλώσσας και των συμβόλων. Στον ανθρώπινο κόσμο. Στον κόσμο των σχέσεων.

Αυτή η σχέση, λοιπόν, είναι που συνιστά την ίδια την ύπαρξή μας, το υποκείμενο, την υπόσταση. Δεν είναι γενικότητες ή ετικέτες.

Έτσι, λοιπόν, αυτή τη Μ. Εβδομάδα, όλα μας σπρώχνουν, όλα. Αυτή η παράδοση που σώζεται κι αντιστέκεται ως ζωή, μέρα με τη μέρα στη Μεγάλη Εβδομάδα, μας καλεί να δούμε το συγκεκριμένο γεγονός της σχέσης ως γεγονός Ζωής.

Ο Θεός δεν είναι ιδεολόγημα.

Βέβαια, ξέρω ότι ο χλευασμός γι’ αυτό το χώρο της Ζωής έχει περισσέψει σήμερα, γιατί είναι μια αντίδραση, σε μια τάση ή κατεύθυνση πολλών ανθρώπων που αυτή την προστατευτική ομπρέλα την βρίσκουν κάτω από την γενικότητα Θεός, θρησκεία, δόγμα, τυπική προσαρμογή, δηλαδή πάλι έξω απ’τη διακινδύνευση της ζωής, απ’ την αμεσότητα της σχέσης, απ’ το ρίσκο που έχει κάθε ερωτική σχέση.

Γίνεται κι ο Θεός ένα είδος ποδόσφαιρο, πολιτικό κόμμα, συνδικαλισμός, ομπρέλα προστατευτική για το αδύνατο άτομο.

Στη Μεγάλη Εβδομάδα, μέρα με τη μέρα, έχουμε να συναντήσουμε ένα Πρόσωπο.

Και το να φτάσεις να συναντήσεις ένα πρόσωπο είναι μια πάλη, ένας αγώνας διηνεκής.

Λέει ένας από τους σοφούς της Χριστιανικής παράδοσης, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης: «Τούτο έστιν αληθώς το ευρείν τον Θεόν, το αεί αυτόν ζητείν, το ουδέποτε της επιθυμίας κόρον ευρείν».
Αυτό είναι να βρείς τον Θεό. Το να Τον ζητάς αδιάκοπα. Γιατί δεν είναι δυνατόν να βρεις ένα πρόσωπο και να το κατέχεις. Τότε δεν είναι σχέση πια. Είναι ο θάνατος της εγωκεντρικής αυτάρκειας. Των ψευδαισθήσεων της αυτάρκειας. Το να βρεις τον Θεό, το να βρεις ένα πραγματικό πρόσωπο απέναντί σου, σε μια σχέση ερωτική είναι να το ζητάς συνεχώς, να το κερδίζεις καθημερινά.»

Ο Χρήστος Γιανναράς (Αθήνα, 10 Απριλίου 1935) είναι σύγχρονος Έλληνας καθηγητής φιλοσοφίας και συγγραφέας. Σπούδασε θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βόννης και του Παρισιού (Σορβόνη). Είναι διδάκτωρ φιλοσοφίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Σορβόνης και της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Επίσης, είναι επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, του St. Vladimir's Orthodox Seminary της Νέας Υόρκης, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής του Τιμίου Σταυρού της Βοστώνης.
Περισσότερα για την Μεγάλη Βδομάδα

Βίντεο «Η Μεγάλη Εβδομάδα και ο Ελληνισμός σήμερα» με τον Χρήστο Γιανναρά: Η Μ. Εβδομάδα και η σημασία της για τον καθένα από εμάς ατομικά, την πολιτεία, τους πολιτικούς, τον Ελληνισμό αντικείμενο της συζήτησης του Χρήστου Γιανναρά με το Γιώργο Σαχίνη στο Ράδιο 9,84.

Περιμένοντας την Ανάσταση ο κος Γιανναράς είπε μεταξύ άλλων: Φοβάμαι ότι ακόμα κι αυτό που λέμε «η Μεγάλη Εβδομάδα» κινδυνεύει να είναι μια γενικότητα. Με ποιό μέτρο μετριέται το μέγεθος αυτής της εβδομάδας; Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι και ένα πείσμα. Είναι το πείσμα της ζωής ν' αντιστέκεται. Στο σήμερα, είπε ότι το παιγνίδι έχει χαθεί και πως η κατάσταση σε σχέση με την κοινωνική λογική έχει χαθεί. Μπορεί το Ελλαδικό κράτος να έχει τελειώσει αλλά ο Ελληνισμός μπορεί να αναστηθεί.



Χρήστος Γιανναράς: Μεγάλη Εβδομάδα 

Μια ακόμα «Μεγάλη Εβδομάδα» μας προκαλεί να αναμετρηθούμε με τη μεγαλοσύνη της, να γνωρίσουμε το Θεό καλλιεργώντας μια σχέση μαζί Του. Να φτάσουμε στη μεγάλη γιορτή.

Αλήθεια, πώς γεννιέται μια γιορτή; Κάποιος κάποτε αποφάσισε όλοι την τάδε μέρα να γιορτάσουν; Όχι, δεν νομίζω να συνέβη έτσι. Η χαρά δεν προαποφασίζεται, η χαρά ξεσπάει και γίνεται έκρηξη, ντύνει ξαφνικά τη ζωή στα γιορτινά και μεταμορφώνει την καθημερινή πραγματικότητα.

Η γιορτή γεννήθηκε, όταν τα ερωτήματα των ανθρώπων για το νόημα για το σκοπό, για την ουσία της ζωής απασχολούσαν κατά κύριο λόγο τον άνθρωπο. Και γιορτή ήταν το «ευ-αγγέλιο»: ένα συναρπαστικά ευφρόσυνο μήνυμα. Το μήνυμα έλεγε ότι χαρίστηκε στους ανθρώπους η δυνατότητα της νίκης καταπάνω στο θάνατο…

Η Μεγάλη Εβδομάδα μας δίνει την ευκαιρία της εμπειρικής ψηλάφησης, της εμπειρικής κατανόησης του όντως υπαρκτού και όντως πραγματικού, του πραγματικά πραγματικού. Μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε τον Θεό καλλιεργώντας μια σχέση μαζί Του, όχι κατανοώντας Τον σαν έννοια.

Έτσι και στην εμπειρία της Μεγάλης Εβδομάδας, στην εκκλησιαστική εμπειρία γενικότερα, είναι η σχέση με τον κόσμο της ποίησης και των συμβόλων, της εικόνας και της δραματουργίας, της νηστείας και της κάθαρσης, που μας εισάγει εμπειρικά στη γνώση. Στη γνώση που προκύπτει από την ανταπόκρισή μας στον έρωτα του Θεού για τον κάθε άνθρωπο.

Δεν είναι βιαστής της ελευθερίας και της προσωπικής ακεραιότητας του ανθρώπου ο Θεός, είναι Νυμφίος. Απομένει στον άνθρωπο η ελεύθερη αγαπητική συγκατάθεση για να εισέλθει στο χώρο (Νυμφώνα) της ακατάλυτης από το θάνατο ζωής.

Αυτό που ζητάει ουσιαστικά ο Θεός από τον άνθρωπο δεν είναι ούτε τα ατομικά κατορθώματα ούτε οι αξιομισθίες, αλλά μια κραυγή εμπιστοσύνης και αγάπης από τα βάθη της αβύσσου μας, ή ακόμα, ίσως, μια στιγμή ανάνηψης και αγωνίας μέσα από τον κλειστή και καλοασφαλισμένη αντίληψη της ευτυχίας μας.

Το μήνυμα είναι άμεσο μέσα από κάθε φάση της ζωής της Εκκλησίας, σε κάθε μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας. Δεν είναι μήνυμα ηθικό. Η Ηθική και η Θρησκεία εμφανίζονται από τη στιγμή που έχει καταλυθεί η οργανική και άμεση σχέση του ανθρώπου με το Θεό, είναι η προσπάθεια να αναπληρωθεί η απουσία σχέσεως με πράξεις εξιλεώσεων, είναι τα αποτελέσματα της πτώσης του ανθρώπου, της προσπάθειάς του να αυθυπάρξει (της απόφασής του να διακόψει τη σχέση μαζί Του).

Μεγάλη Εβδομάδα. Με ποιες εμπειρίες, αλλά και με ποια γλώσσα να μιλήσουμε οι άνθρωποι της σημερινής εποχής, για το μυστήριο του Σταυρού του Χριστού; Τα όσα άρρητα κατορθώνει να πει η Εκκλησία στις ακολουθίες της με την ποιητική Θεολογία των Βυζαντινών, μοιάζουν ακατανόητα για την «κοινωνία της αφθονίας», την κοινωνία με μοναδικό στόχο την ευζωία, την κοινωνία με τη λογική των πέντε αισθήσεων. Είναι μωρία σύμφωνα μ’ αυτήν τη λογική η Σταυρική Θυσία και η Ανάσταση που την ακολουθεί…

Εορτολογικά παλινωδούμενα. Χρήστος Γιανναράς·
Ακρίτας, 1999, σελ.191
by Αέναη επΑνάσταση | Sophia Ntrekou.gr


Δεν υπάρχουν σχόλια: