Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση σήμερα: Μια πολιτική και ψυχαναλυτική παρέμβαση - Πολιτικές του ψυχαναλυτή | Αέναη επΑνάσταση

Από τον Freud στον Lacan: η ψυχαναλυτική ερμηνεία του εθνικισμού, της κοινωνικής βίας και της κρίσης της δημοκρατίας στη σύγχρονη εποχή. - Πώς η αγάπη και η επιθετικότητα κατά των «άλλων» μετατρέπουν τον εθνικισμό σε εμφύλιο πόλεμο και φασισμό - Η βαθιά φροϋδική ανάλυση του 2017 που παραμένει επίκαιρη

Μερικά κείμενα δεν γράφονται μόνο για να διαβαστούν·
γράφονται για να φωτίσουν τις σιωπηλές περιοχές του ανθρώπου.

Ανάλυση - Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου

Εισαγωγή

Η πολιτική πραγματικότητα της εποχής μας δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς μια βαθύτερη ματιά στον ψυχισμό του ανθρώπου. Η φροϋδική σκέψη, ήδη από τις αρχές του εικοστού αιώνα, ανέδειξε ότι οι κοινωνικές συγκρούσεις δεν είναι απλώς ιδεολογικές ή οικονομικές, αλλά συνδέονται με θεμελιώδεις ενορμήσεις της ανθρώπινης φύσης. Η επιθετικότητα, η ανάγκη για ταύτιση και η επιθυμία για εξουσία συγκροτούν ένα πεδίο όπου η πολιτική και η ψυχανάλυση συναντώνται.

Στο άρθρο «Le parti freudien aujourd'hui» (Lacan Quotidien n° 645), ο Réginald Blanchet αναπτύσσει μια πολιτική και ψυχαναλυτική παρέμβαση, υπερασπιζόμενος την ύπαρξη του ασυνειδήτου και της ατομικής ιδιαιτερότητας ενάντια στην ομογενοποίηση.

Σε ένα κείμενο-σταθμό του 2017, ο ψυχαναλυτής Ρεζινάλντ Μπλανσέ (Réginald Blanchet) εφαρμόζει τη σκέψη του Σίγκμουντ Φρόιντ στην πολιτική του Εθνικού Μετώπου (σήμερα Εθνικός Συναγερμός). Δείχνει πώς η ρητορική της «αγάπης» για τον γαλλικό λαό κρύβει στην πραγματικότητα μια πολιτική αποκλεισμού και καταστροφής. Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση αποκαλύπτει ότι η εθνικιστική «αγάπη» χρειάζεται πάντα έναν εχθρό για να ενωθεί ο «δικός μας» λαός. 

Αυτό το άρθρο αναλύει βήμα-βήμα την επιχειρηματολογία του Μπλανσέ και εξηγεί γιατί η μάχη κατά του φασισμού περνά μέσα από την αντιμετώπιση της κοινωνικής αδικίας.

Το κείμενο του Ρεζινάλντ Μπλανσέ επιχειρεί μια σύγχρονη ανάγνωση αυτής της συνάντησης, εστιάζοντας στη δυναμική του εθνικισμού, στη ρητορική του φόβου και στη λειτουργία της επιθετικότητας ως συνεκτικού στοιχείου των μαζών. Μέσα από το πρίσμα του Freud και του Lacan, η πολιτική τοποθέτηση αναδεικνύεται ως ζήτημα επιθυμίας, ευθύνης και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Το κείμενο αποτελεί κριτική στον αυταρχικό λαϊκισμό και την άκρα δεξιά, προκρίνοντας μια «πολιτική του συμπτώματος» που αντιστέκεται στον τεχνοκρατικό λόγο.

Lacan Quotidien N° 645 – 29 mars 2017

Το Lacan Quotidien n° 645, που δημοσιεύτηκε στις 29 Μαρτίου 2017, περιλαμβάνει σημαντικά άρθρα για την ψυχανάλυση, όπως το «Le parti freudien aujourd'hui» από τον R. Blanchet και το «Le goût du pire» από τον J.-P. Klotz. Επίσης, περιέχει την έναρξη του «Journal extime» του Jacques-Alain Miller.

Κύρια σημεία του τεύχους 645:

LQ-645.pdf - Το πλήρες κείμενο του τεύχους.
Le parti freudien aujourd'hui: Άρθρο του R. Blanchet.
Le goût du pire: Άρθρο του J.-P. Klotz.
Journal extime: Σημειώσεις του Jacques-Alain Miller.

Αυτή η έκδοση αποτελεί μέρος της συνεχιζόμενης ψηφιακής καταγραφής της λακανικής ψυχαναλυτικής κοινότητας.

«Είναι πάντα εφικτό να συνδεθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων μέσω της αγάπης, με την προϋπόθεση ότι υφίστανται άλλοι προορισμένοι να είναι οι στόχοι της επιθετικότητάς τους.» (Σίγκμουντ Φρόιντ)

Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση σήμερα: Μεταξύ επιθυμίας, επιθετικότητας και δημοκρατίας - Πολιτικές του ψυχαναλυτή

Είναι πάντα εφικτό, ο Φρόιντ διδάσκει, να συνδεθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων μέσω της αγάπης, με την προϋπόθεση ότι υφίστανται άλλοι προορισμένοι

Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση σήμερα: ψυχανάλυση, εθνικισμός, επιθετικότητα και κρίση της δημοκρατίας μέσα από Freud και Lacan

🌍 Ψυχανάλυση, πολιτική και η επιθυμία του «άλλου» ως εχθρού

Οι ενότητες αναλύουν τη φροϋδική και λακανική προσέγγιση της πολιτικής ως πεδίου όπου ενεργοποιούνται οι βαθύτερες ενορμήσεις του ανθρώπου, ιδίως η επιθετικότητα και η ανάγκη ταύτισης με μια συλλογική ταυτότητα.

Το κείμενο του Ρεζινάλντ Μπλανσέ (R. Blanchet), δείχνει πώς ο εθνικιστικός λόγος κατασκευάζει μια φαντασιακή ενότητα του «λαού» μέσω της επίκλησης της αγάπης, η οποία όμως προϋποθέτει την ύπαρξη ενός «άλλου» που θα αποτελέσει στόχο επιθετικότητας. 

Μέσα από τη φροϋδική θέση ότι η συνοχή των ομάδων επιτυγχάνεται με την προβολή της επιθετικότητας προς εξωτερικούς στόχους, αποκαλύπτεται η ψυχική βάση των αποκλεισμών, του ρατσισμού και της πολιτικής πόλωσης. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σχέση αυτών των φαινομένων με τη βαθύτερη κρίση της δημοκρατίας, η οποία συνδέεται με κοινωνικές ανισότητες και αίσθημα αδικίας.

Η φροϋδική σκέψη ερμηνεύει την εξέγερση και την επιθετικότητα ως αποτέλεσμα της καταπίεσης, αλλά ταυτόχρονα επισημαίνει ότι η καταστροφική ενόρμηση λειτουργεί τόσο στους καταπιεσμένους όσο και στους προνομιούχους.

Στο πλαίσιο αυτό, η παρέμβαση του Lacan επαναφέρει το ζήτημα της επιθυμίας του υποκειμένου και του αναλυτή ως ηθική στάση απέναντι στην εξουσία και την απόλαυση. Το δημοκρατικό αίτημα, συνεπώς, δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια τυπική αντίσταση στον αυταρχισμό, αλλά οφείλει να αντιμετωπίσει τη ρίζα της κοινωνικής δυσαρέσκειας, δηλαδή την αδικία και την αποξένωση που γεννούν την ανάγκη για εχθρούς και την πολιτική της καταστροφής.

🌐 Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση σήμερα 

Ρεζινάλντ Μπλανσέ (R. Blanchet), 4 Απρ 2017

Mais si seulement l’on parvient à réduire à une minorité l’actuelle majorité hostile à la civilisation, on aura obtenu beaucoup, peut-être tout ce qu’il est possible d’obtenir ». Sigmund Freud, « L’avenir d’une illusion »

Αν μόνο καταφέρναμε να συρρικνώσουμε σε μια μειοψηφία την τρέχουσα εχθρική προς τον πολιτισμό πλειοψηφία, θα είχαμε πετύχει πολλά, ίσως όλα όσα θα ήταν δυνατόν να πετύχουμε. - Sigmund Freud, «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

🔴 Επεξηγηματική ΕΝΟΤΗΤΑ 1: - Η ρητορική αγάπης και αποκλεισμού του Εθνικού Μετώπου

Ο Μπλανσέ ξεκινά από τις ομιλίες της Μαρίν Λεπέν το 2016-2017 στο Fréjus. Η υποψήφια του Εθνικού Μετώπου μιλούσε για «αγάπη που ενώνει με αόρατους και αξεδιάλυτους δεσμούς» τον γαλλικό λαό και για «αγάπη της Γαλλίας», ενώ ταυτόχρονα προειδοποιούσε για «λαούς των οποίων η πίστη, τα ήθη και τα έθιμα δεν είναι τα δικά μας». Χωρίς δραστικό αποκλεισμό, προέβλεπε εμφύλιο πόλεμο. Αυτή η ρητορική δεν είναι τυχαία: χτίζει την «εθνική προτίμηση», την ιθαγένεια κατά το δίκαιο του αίματος και τον μονοπολιτισμό. Το έθνος μετατρέπεται σε κοινοτισμό σε εθνική κλίμακα, ενώ η δημοκρατική νομοθεσία που βλέπει μόνο ίσους πολίτες (ανεξαρτήτως ηθών και εθίμων) καταργείται. Πρόκειται για ρατσισμό μεταμφιεσμένο σε αγάπη για τον «δικό μας» λαό.

ΕΝΟΤΗΤΑ 1

Πιάνοντας έναν ύμνο στην αγάπη «η οποία ενώνει με αόρατους και αξεδιάλυτους δεσμούς» τον «γαλλικό Λαό» η υποψήφια του Εθνικού Μετώπου στις προεδρικές εκλογές προχωρούσε με τυμπανοκρουσίες μπροστά από το ακροατήριό της στις 16 Σεπτεμβρίου 2016 στο Fréjus. Εξακολουθούσε να επικαλείται «την αγάπη της Γαλλίας», στις 13 Μαρτίου του τρέχοντος έτους για να σώσει τη χώρα από τον κίνδυνο που διατρέχει «από αυτούς τους λαούς των οποίων η πίστη, τα ήθη και τα έθιμα δεν είναι τα δικά μας, και δεν δικαιούνται να είναι στην Γαλλία»[1]. Χωρίς τη δραστική πολιτική του αποκλεισμού που πρέπει να τους απαγορεύσει τώρα περισσότερο από ποτέ, ώστε να διασφαλίσει την προστασία και την οικονομική και πολιτιστική ασφάλεια της χώρας, θα γίνει, προέβλεψε η προφήτισσα της καταστροφής, εμφύλιος πόλεμος[2].

Είναι πράγματι πάνω στις κοινωνικές (την «εθνική προτίμηση») και τις πολιτικές (την ιθαγένεια κατά τον νόμο του αίματος) διακρίσεις και τον εθνικισμό (τον μονοπολιτισμό, δηλαδή, τον ρατσισμό) που το Εθνικό Μέτωπο στοχεύει να ιδρύσει τον λαό που επικαλείται. Υπό αυτές τις συνθήκες το έθνος δεν θα είναι πλέον παρά ένας κοινοτισμός ανυψωμένος στην κλίμακα της χώρας. Η νομοθεσία της Δημοκρατίας, η οποία λαμβάνει υπόψη μονάχα πολίτες, ίσους ενώπιον του νόμου, και όχι τα ήθη και τα έθιμά τους που επαφίενται στην ελεύθερη άσκησή τους, θα καταργούνταν.

🔴 ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η φροϋδική μηχανική της αγάπης και της επιθετικότητας

Ο Φρόιντ διδάσκει ότι η αγάπη μπορεί να ενώσει μεγάλο αριθμό ανθρώπων μόνο αν υπάρχει ένας κοινός στόχος επιθετικότητας. Αυτή ακριβώς είναι η κινητήρια δύναμη της πολιτικής του Εθνικού Μετώπου: λανθάνουσα ή δηλωμένη εμφυλιοπολεμική πολιτική. Αν το κόμμα πάρει την εξουσία, η «όρεξη για καταστροφή» που τροφοδοτείται από τις κοινωνικές δυνάμεις των σφοδρών διακρίσεων και της καταστολής θα γίνει κυρίαρχη.

Η αγάπη για «εμάς» απαιτεί αναγκαστικά το μίσος για «αυτούς». Αυτή είναι η ψυχαναλυτική ρίζα του εθνικιστικού κοινοτισμού.

ΕΝΟΤΗΤΑ 2:

«Είναι πάντα εφικτό, ο Φρόιντ διδάσκει, να συνδεθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων μέσω της αγάπης, με την προϋπόθεση ότι υφίστανται άλλοι προορισμένοι να είναι οι στόχοι της επιθετικότητας τους.»[3] 

Αυτή είναι, πράγματι, η κινητήρια δύναμη της εμφυλιοπολεμικής πολιτικής που διεξάγει το Εθνικό Μέτωπο. Λανθάνουσα ή δηλωμένη, θα λάβει χώρα, αν η κρατική εξουσία περιέλθει στα χέρια του, τόσο ισχυρή είναι η όρεξη για καταστροφή που παρακινεί τις κοινωνικές δυνάμεις οπαδούς των σφοδρών διακρίσεων και της πολιτικής καταστολής.

🔴 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: Τα αναγνωρίσιμα στοιχεία ενός φασιστικού κινήματος

Ο Μπλανσέ εντοπίζει κλασικά φασιστικά συστατικά κάτω από σύγχρονη συσκευασία:

• επίδειξη αντικαπιταλισμού,
• εθνικιστικό-ρατσιστικό κοινοτισμό,
• κινητοποίηση μαζών με αντι-συστημικό και αντι-ελιτίστικο πάθος,
• κυβέρνηση με έκτακτες εξουσίες για αντι-δημοκρατικό πρόγραμμα.

Το κίνημα είναι «απενοχοποιημένο αν και κρυπτογραφημένο» και έχει διαποτίσει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού όλων των κοινωνικών τάξεων. Αποτελεί σύμπτωμα της γενικευμένης κρίσης της δημοκρατικής κοινωνίας στην εποχή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.

ΕΝΟΤΗΤΑ 3:

Στην επίδειξη αντικαπιταλισμού, στο εθνικιστικό και ρατσιστικό κοινοτισμό, στην κινητοποίηση των μαζών με βάση το αντι-συστημικό και αντι-ελιτίστικο πάθος, στην κυβέρνηση με έκτακτες εξουσίες που θα απαιτηθούν για την υλοποίηση ενός προγράμματος βασικά αντι-δημοκρατικού και αντιλαϊκού ως προς τις επιπτώσεις του, μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα συστατικά στοιχεία ενός ευπαρουσίαστου φασιστικού κινήματος επανασχεδιασμένου σύμφωνα με τη μόδα της εποχής. 

Απενοχοποιημένο αν και κρυπτογραφημένο, και εφεξής εμφυτευμένο σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων και όλων των κοινωνικών τάξεων, πρόκειται για το σύμπτωμα της γενικευμένης κρίσης της δημοκρατικής κοινωνίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης που διέπει ο νεοφιλελευθερισμός.

🔴 ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Κοινωνική αδικία και ενόρμηση καταστροφής

Ο Φρόιντ εξηγεί ότι η δριμύτητα της κοινωνικής αδικίας τροφοδοτεί την ενόρμηση καταστροφής. Οι καταπιεσμένοι αναπτύσσουν έντονη εχθρότητα προς τον πολιτισμό. Ταυτόχρονα όμως και τα προνομιούχα στρώματα, που προσπαθούν να διατηρήσουν ένα ανυπόφορο καθεστώς, λειτουργούν με την ίδια επιθυμία καταστροφής.

Συμπέρασμα του Φρόιντ (και του Μπλανσέ): «Ένας πολιτισμός που αφήνει ανικανοποίητα τόσα πολλά από τα μέλη του και τα ωθεί στην εξέγερση δεν έχει ελπίδα να διατηρηθεί μακροχρόνια, και άλλωστε δεν το αξίζει».

ΕΝΟΤΗΤΑ 4

Ο Φρόιντ δεν δίστασε να καταλογίσει στην δριμύτητα της κοινωνικής αδικίας τα καταστροφικά ξεσπάσματα μέσα στην κοινωνία της ενόρμησης καταστροφής, εγγενούς στην ανθρώπινη υπόσταση. Αναφερόμενος στις «τρομερές καταστάσεις που πλήττουν ορισμένες μόνο τάξεις της κοινωνίας», παραδέχτηκε ότι ήταν «κατανοητό αυτοί οι καταπιεσμένοι να αναπτύξουν έντονη εχθρότητα προς τον πολιτισμό».

Επρόκειτο συνεπώς, και πολύ περισσότερο ακόμα, για «τον ίδιον τον πολιτισμό και τις προϋποθέσεις του» που ήθελαν να καταστρέψουν[4].

Αλλά δεν ήταν χωρίς να αναδείξει ταυτόχρονα πως η επιθυμία για καταστροφή ήταν εξίσου σε λειτουργία και στην πλευρά «των περισσότερο προνομιούχων κοινωνικών στρωμάτων», τα οποία απεγνωσμένα επιχειρούν να διατηρήσουν σε ισχύ ένα καθεστώς ανυπόφορο για πολλούς.

Η παρατήρηση του Φρόιντ είναι αμετάκλητη, και το συμπέρασμα που έπεται, αμείλικτο. «Περιττό να πούμε ότι, καταλήγει εντέλει ο Φρόιντ, ένας πολιτισμός που αφήνει ανικανοποίητα τόσα πολλά από τα μέλη του και τα ωθεί στην εξέγερση δεν έχει ελπίδα να διατηρηθεί μακροχρόνια, και άλλωστε δεν το αξίζει».

🔴 ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Το δημοκρατικό μέτωπο και η φροϋδική επιθυμία

Ο Λακάν, κλείνοντας την «Κατεύθυνση της θεραπείας…», παρουσιάζει τον Φρόιντ ως υπόδειγμα «άνδρα της επιθυμίας»: τον ορκισμένο εχθρό της κοινωνικής καταπίεσης που βροντοφωνάζει ενάντια στην ιδιοποίηση της απόλαυσης από τους ισχυρούς.Το δημοκρατικό μέτωπο θα νικήσει μόνο αν βάλει στην καρδιά της μάχης την ελάφρυνση της παραμέλησης των συμπολιτών που πληρώνουν το τίμημα ενός άδικου πολιτισμού. Χωρίς αυτή την προοπτική, η εξέγερση θα εξαντληθεί σε φρενήρη αυταπάτη. Η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση δίνει την απάντηση: μόνο η βαθιά αλλαγή μπορεί να αποτρέψει οριστικά το χειρότερο.

ΕΝΟΤΗΤΑ 5:

Η οξύτητα της παρατήρησης μάς επερωτά. Σε αυτή τη διατύπωση αναφέρεται ο Λακάν όταν εισάγει στο κλείσιμο της «Κατεύθυνσης της θεραπείας...» το εναρκτήριο ζήτημα της επιθυμίας του αναλυτή. Θέτοντας το ερώτημα «τι πρέπει να ισχύει όσον αφορά τον αναλυτή (το ‘’είναι’’ του αναλυτή δηλαδή) ως προς την δική του επιθυμία», είναι ο συγκεκριμένος Φρόιντ, ο ορκισμένος εχθρός της σκληρότητας της κοινωνικής καταπίεσης αν και «βολεμένος αστός της Βιέννης», που ο Λακάν αποτύπωνε ως υπόδειγμα του άνδρα της επιθυμίας, και κατ’ όνομα της επιθυμίας του αναλυτή. «Ποιος βροντοφώναξε, αναφωνεί ο Λακάν, όπως αυτός ο μελετητής αφιερωμένος στο ιατρείο του, ενάντια στην ιδιοποίηση της απόλαυσης από εκείνους που φορτώνουν στους ώμους των άλλων τα βάρη της ανάγκης;»[5]

Το δημοκρατικό μέτωπο, που είναι επιτακτική ανάγκη να αντισταθεί με όλες τις δυνάμεις του εναντίον του Εθνικού Μετώπου, θα κερδίσει μόνο αν ξέρει να τοποθετήσει στην καρδιά της μάχης που δίνει για να κερδίσει την κοινή γνώμη, τον επείγοντα χαρακτήρα της ελάφρυνσης της παραμέλησης του πλήθους των συμπολιτών μας που αισθάνονται να πληρώνουν το τίμημα ενός άδικου πολιτισμού.

Ελλείψει αυτής της προοπτικής το δημοκρατικό μέτωπο δεν θα είναι αξιόπιστο. Τουναντίον, θα βλέπαμε τότε την εξέγερση που κατευθύνει ενάντια στο καθεστώς που απειλεί με μια ακόμα πιο σκληρή καταπίεση, να εξαντληθεί σύντομα σε φρενήρη διεργασία αυταπάτης. Διότι, αν το χειρότερο αποφευχθεί τώρα, θα αποφευχθεί άραγε οριστικά αν τίποτα σημαντικό δεν αλλάξει επαρκώς εν συνεχεία; Η σφοδρότητα της φροϋδικής επιθυμίας, της πολιτικής της τοποθέτησης, μας δίνει την απάντηση.

Le parti freudien aujourd’hui (Το Φροϋδικό κόμμα σήμερα)
par Réginald Blanchet από τον Ρεζινάλ Μπλανσέ, 4 Απρ 2017

Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να βρείτε στο Lacan Quotidien

🛑 Η επιθυμία δεν είναι ποτέ αθώα

Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή της ιστορίας, η φροϋδική πολιτική τοποθέτηση δεν μας προσφέρει απλώς μια διάγνωση· μας επιβάλλει μια πράξη. Διότι, όπως δίδαξε ο Φρόιντ και όπως επανέλαβε ο Λακάν, η επιθυμία δεν είναι ποτέ αθώα: είτε τρέφεται από την καταστροφική απόλαυση του αποκλεισμού και του εχθρού, είτε στρέφεται προς την ελάφρυνση του βάρους ενός πολιτισμού που συνθλίβει τους πολλούς για να διατηρήσει τα προνόμια των ολίγων.

Το Εθνικό Μέτωπο, με την «αγάπη» του που κρύβει μίσος και με τον εθνικισμό του που μεταμφιέζεται σε πατριωτισμό, δεν είναι παρά το σύμπτωμα μιας δημοκρατίας που αρνείται να κοιτάξει κατάματα την ίδια της την κοινωνική αδικία.

Το δημοκρατικό μέτωπο, αν θέλει να είναι κάτι περισσότερο από μια εφήμερη συμμαχία φόβου, οφείλει να τοποθετήσει στο κέντρο της μάχης του ακριβώς αυτή την εσωτερική ρωγμή: την ανάγκη να ξαναμοιραστεί η απόλαυση, να ανακουφιστεί η παραμέληση, να θεραπευτεί η πληγή που τροφοδοτεί την ενόρμηση καταστροφής. Μόνο τότε η φροϋδική επιθυμία θα πάψει να είναι η προφήτισσα του εμφυλίου και θα γίνει η δύναμη που μπορεί -έστω και με τίμημα- να σώσει τον πολιτισμό από τον εαυτό του.

Βιβλιογραφία:

[1] Marine Le Pen, « Discours de Fréjus », Le Monde, 25 octobre 2016.
[2] Marine Le Pen « Conférence présidentielle » du 13 mars 2017, Le Point, 14 mars 2017.
[3] S. Freud, « Malaise dans la civilisation » (1930), Anthropologie de la guerre, Fayard, 2010, p. 185 (chap. V).
[4] S. Freud, « L’Avenir d’une illusion » (1927), traduction inédite par Bernard Lortholary, présentation par Clotilde Leguil, Points, 2011, p. 49-50.
[5] Lacan J., « La direction de la cure et les principes de son pouvoir », Écrits, Seuil, 1966, p. 642. Περισσότερες λεπτομέρειες στο Lacan Quotidien.

[6] Ανάλυση - Σχολιασμοί ενοτήτων και κειμένου: Σοφία Ντρέκου

Απόσπασμα από το βιβλίο «Πολιτικές του ψυχαναλυτή» Χρονογραφήματα της κρίσης (2011-2017) και άλλες μελέτες εφαρμοσμένης ψυχανάλυσης. Συγγραφέας Ρεζινάλντ Μπλανσέ*. Γλώσσα πρωτοτύπου: Γαλλικά. Μετάφραση: Πολίνα Αγαπάκη. Επιμέλεια Δήμητρα Τουλάτου. Εκδότης: Εκκρεμές. Ημερ/νία έκδοσης: 28/3/2019. Σελίδες: 434. ISBN: 9786185076290. Αγορά βιβλίου εδώ.

Η πολιτική του ψυχαναλυτή πραγματώνεται κατ' ουσίαν στην καθοδήγηση της θεραπείας που αναλαμβάνει. Πρόκειται για «πολιτική» επειδή κινητοποιείται η «εξουσία» και δη η εξουσία του λόγου και της μεταβίβασης, δηλαδή η ισχύς της λίμπιντο και της απόλαυσης. 

Ο ψυχαναλυτής, ως θεματοφύλακας της εξουσίας, τη χρησιμοποιεί και τη χειρίζεται, όχι βέβαια προς ίδιον όφελος, αλλά «σύμφωνα με την επιθυμία του», τις πτυχές της οποίας ανέδειξε ο Λακάν μιλώντας για «επιθυμία του ψυχαναλυτή», και εξειδικεύοντας έτσι τον άνευ προηγουμένου χαρακτήρα της στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Τα καυτά ζητήματα της ελληνικής επικαιρότητας και του δυτικού κόσμου γενικότερα αποκαλύπτουν περίτρανα τη δυστυχία του πολιτισμού που πήρε πρόσφατα μορφή «κρίσης». Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται εδώ υπό ψυχαναλυτικό πρίσμα, όχι όμως με την καθιερωμένη έννοια του όρου της «εφαρμοσμένης ψυχανάλυσης». Το αξίωμα που τίθεται είναι ότι το ασυνείδητο δεν είναι η καθαυτό αρχή που εξηγεί τις πολιτικές που εφαρμόζονται, αλλά η αρχή «με βάση» την οποία προωθούνται, υποστηρίζονται ή καταπολεμούνται. 

Οι φορείς τους επιστρατεύουν κάθε φορά «αναγκαστικά» κάτι ουσιαστικό από το «είναι» τους. Αυτό έχει συνέπειες οι οποίες στο σύνολό τους αποτελούν έμπρακτα το «ασυνείδητο μέσα στην κρίση». Στο σημείο αυτό εκτυλίσσεται η άλλη όψη της πολιτικής του ψυχαναλυτή. Η παρέμβασή του στα δημόσια ζητήματα είναι δικαιολογημένη και επιβάλλεται προκειμένου να ερμηνευτεί το «πραγματικό» που διακυβεύεται εν αγνοία της κοινής συνείδησης. Τα πολλαπλά περιστατικά που αναλύονται εδώ το αποδεικνύουν. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Ρεζινάλντ Μπλανσέ (Reginald Blanchet) είναι καταξιωμένος ψυχαναλυτής. Σπούδασε φιλοσοφία, κοινωνιολογία, ψυχανάλυση και νέα ελληνικά στο Παρίσι. Έλαβε την ψυχαναλυτική του εκπαίδευση στη Γαλλία στο πλαίσιο της Σχολής του Φροϋδικού Αιτίου (Ecole de la Cause Freudienne) της οποίας είναι μέλος με τον τίτλο «Αναλυτής με Εγγυημένη Εκπαίδευση» (ΑΜΕ).

Από το 1998 ζει στην Ελλάδα και διδάσκει στην Ακαδημία Κλινικών Σπουδών της Αθήνας (ΑΚΣΠΑ) και ειδικεύεται στη λακανική ψυχανάλυση. Επίσης από το 2000 παραδίδει στη Θεσσαλονίκη ένα τακτικό ψυχαναλυτικό σεμινάριο για την κλινική εκπαίδευση.

Κύρια Στοιχεία & Έργο

Καταγωγή & Εκπαίδευση: Γεννήθηκε το 1950 στο Πορτ-ο-Πρενς (Αϊτή) και εκπαιδεύτηκε στη Γαλλία ως μαθητής του Ζακ-Αλέν Μιλέρ (Jacques-Alain Miller) με τον οποίο έκανε την ανάλυσή του.

Συνεισφορά: Είναι ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας της ΝLS της οποίας διετέλεσε πρώτος πρόεδρος (2006-2010). Είναι επίσης μέλος της Σχολής του Φροϋδικού Αιτίου (ECF) και της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης (ΑΜP).

Βιβλία/Δημοσιεύσεις: Έχει εκδώσει το βιβλίο «Έξι μαθήματα για τις νευρώσεις» (2022), βασισμένο σε σεμινάριά του στην ΑΚΣΠΑ, που αναλύει έννοιες όπως η ταύτιση, η επιθυμία και το σύμπτωμα.

Θεματολογία: Το έργο του εστιάζει στην εφαρμοσμένη ψυχανάλυση, τη νεύρωση, την ψύχωση, καθώς και την ανάλυση κοινωνικοπολιτικών φαινομένων (π.χ. «Χρονογραφήματα της κρίσης»).

Ο Ρ. Μπλανσέ αναλύει τη σύγχρονη ψυχαναλυτική κλινική, δίνοντας έμφαση στη δομή του υποκειμένου και τις ψυχικές λειτουργίες.

Ο Σίγκμουντ Φρόυντ (Sigmund Freud, γεννημένος ως Σίγκισμουντ Σλόμο Φρόυντ, 6 Μαΐου 1856 – 23 Σεπτεμβρίου 1939) ήταν Αυστριακός ιατρός, φυσιολόγος, ψυχίατρος και θεμελιωτής της ψυχανάλυσης. Αναγνωρίζεται ως ένας από τους πλέον βαθυστόχαστους αναλυτές του 20ού αιώνα που μελέτησε και προσδιόρισε έννοιες όπως το ασυνείδητο, την απώθηση και την παιδική σεξουαλικότητα.

Οι επιστημονικές θεωρίες του Φρόυντ και οι τεχνικές θεραπείας που ανέπτυξε θεωρήθηκαν ιδιαίτερα καινοτόμες και αποτέλεσαν αντικείμενα έντονης αμφισβήτησης όταν παρουσιάστηκαν στη Βιέννη του 19ου αιώνα. Ωστόσο και σήμερα συνεχίζουν να εγείρουν έντονο προβληματισμό και αντιπαραθέσεις. Η επίδραση του Φρόυντ δεν περιορίστηκε μόνο στην ψυχολογία και την ψυχιατρική, αλλά ταυτόχρονα απλώθηκε σε πολλούς τομείς της επιστήμης (ανθρωπολογία, κοινωνιολογία, φιλοσοφία) και της τέχνης.

Sophia Drekou ~ Αέναη επΑνάσταση

Περισσότερα: Πολιτική, Ψυχολογία

Μερικά κείμενα δεν γράφονται μόνο για να διαβαστούν·
γράφονται για να φωτίσουν τις σιωπηλές περιοχές του ανθρώπου.


Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες

Ο Ρεζινάλντ Μπλανσέ, πιάνοντας τον Φρόιντ, μας αποκαλύπτει την κρυφή μηχανική του Εθνικού Μετώπου (σήμερα Εθνικού Συναγερμού): η «αγάπη» για τον γαλλικό λαό που ενώνει με «αόρατους και αξεδιάλυτους δεσμούς» χρειάζεται πάντα έναν εχθρό για να λειτουργήσει.

Όπως δίδαξε ο Φρόιντ:
«Είναι πάντα εφικτό να συνδεθεί ένας μεγάλος αριθμός ατόμων μέσω της αγάπης, με την προϋπόθεση ότι υφίστανται άλλοι προορισμένοι να είναι οι στόχοι της επιθετικότητάς τους.»

Αυτή η λανθάνουσα εμφυλιοπολεμική πολιτική, μεταμφιεσμένη σε πατριωτισμό, είναι το σύμπτωμα μιας δημοκρατίας που αρνείται να κοιτάξει την ίδια της την κοινωνική αδικία. Το δημοκρατικό μέτωπο δεν θα νικήσει μόνο με φόβο για τον φασισμό. Θα νικήσει μόνο αν τοποθετήσει στην καρδιά της μάχης την ελάφρυνση της παραμέλησης όσων πληρώνουν το τίμημα ενός άδικου πολιτισμού.

Η φροϋδική επιθυμία δεν είναι ουδέτερη. Είναι πολιτική πράξη.
Τι πιστεύετε εσείς; Απαντήστε στις ερωτήσεις και ανοίξτε διάλογο

Ερωτήσεις Διαλόγου

• Μπορεί η «αγάπη για τον λαό» να υπάρξει χωρίς να χρειάζεται έναν «άλλο» ως στόχο επιθετικότητας, όπως μας προειδοποιεί ο Φρόιντ;

• Είναι η κοινωνική αδικία η πραγματική ρίζα της ενόρμησης καταστροφής που τροφοδοτεί τα σημερινά εθνικιστικά κινήματα;

• Αν το δημοκρατικό μέτωπο δεν αντιμετωπίσει την παραμέληση των καταπιεσμένων, μπορεί να νικήσει τον φασισμό ή απλώς θα τον αναπαράγει;

• Τι σημαίνει σήμερα η «φροϋδική πολιτική τοποθέτηση» για εμάς που ζούμε στην εποχή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης;

• Η ρητορική της «αγάπης» και του «πατριωτισμού» που χρησιμοποιούν τα ακροδεξιά κόμματα είναι αθώα ή κρύβει μια βαθιά επιθυμία καταστροφής;

Keywords (Λέξεις-κλειδιά): φροϋδική πολιτική τοποθέτηση, Εθνικό Μέτωπο, ψυχανάλυση πολιτικής, Φρόιντ και φασισμός, Μαρίν Λεπέν, εθνικισμός και ρατσισμός, κοινωνική αδικία και καταστροφή, Λακάν και Φρόιντ, δημοκρατικό μέτωπο, νεοφιλελευθερισμός και κρίση, εμφύλιος πόλεμος Γαλλία, πολιτική επιθετικότητα, Freud πολιτική θεωρία, Lacan επιθυμία αναλυτή, ψυχανάλυση και πολιτική, εθνικισμός και ψυχισμός, επιθετικότητα και μάζες, κρίση δημοκρατίας νεοφιλελευθερισμός, ρατσισμός ψυχαναλυτική ερμηνεία, κοινωνική αδικία Freud, πολιτική ψυχολογία, μαζική ταύτιση και εχθρός, ψυχανάλυση και ιδεολογία.