6 Ιουλ 2013

Η αντίσταση της τέχνης και ο Καραγκιόζης το παλληκάρι της σκιάς με το μακρύ το χέρι



Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Το θέατρο σκιών είναι ένα από τα αρχαιότερα είδη θεατρικού θεάματος. Παίζεται κυρίως με ημιδιαφανείς ζωγραφισμένες εικόνες συνήθως πάνω σε ταπερ αλλά και σε δέρμα και σε άλλα ημιδιάφανα υλικά, τις λεγόμενες φιγούρες. Ο καραγκιοζοπαίκτης χειρίζεται τις φιγούρες μπροστά από μία άσπρη οθόνη, συνήθως ένα τεντωμένο άσπρο σεντόνι (μπερντές), που φωτίζεται από πίσω. Έτσι ο θεατής ξεχωρίζει εύκολα τα περιγράμματα των εικόνων ή ανάλογα την κατασκευή τους ξεχωρίζει και τα χρώματα.

Για την διαχείριση των φιγούρων χρειάζεται ειδικές λαβίδες που είναι επάνω σε καίρια σημεία και προσφέρουν την αίσθηση της ευλυγισίας και της ζωντάνιας. Πολλές φορές η παράσταση συνοδεύεται από μουσικά από ζωντανή ορχήστρα για να γίνει πιο ωραία.[1]

Απλό χαρτί σ’ ένα κουτί
του χρώματος μουντζούρα
μικρό κορμί δίχως ψυχή,
πολύτιμη φιγούρα.

Όταν του έρθει ο σεβντάς
πεθαίνει ο γκιαούρης,
τότε γεμίζει ο ντουνιάς
και βγαίνει ο καμπούρης.

Το παλληκάρι της σκιάς
με το μακρύ το χέρι
ανάβει το φως της καρδιάς,
αθάνατο ξεφτέρι.
Είναι ο μύθος του φτωχού,
του λόγου παραστάσεις,
κι έγινε θρύλος του λαού,
του γέλιου αντιστάσεις.

Ο Καραγκιόζης - Ν. Λυγερός 
Από την ποιητική Συλλογή 
ΠΗΓΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ 

678 - Η αντίσταση της Τέχνης
Ν. Λυγερός May 3, 2012 Articles

Πρόσφατα στα κατεχόμενα, στο Ριζοκάρπασο, με την ανθρωπιά, η τέχνη έδειξε τη δύναμή της. Ελληνική παράσταση του Πινόκιο δόθηκε στα εγκλωβισμένα παιδιά.

Χρησιμοποιώντας όλα τα νόμιμα δεδομένα της τωρινής κατάστασης, ο θίασος αντιστάθηκε με τα δικά του απλά λόγια στη λογοκρισία του κατοχικού καθεστώτος. Για πολλούς αυτή η προσπάθεια είναι σίγουρα ασήμαντη και μοιάζει με τις πράξεις του Καραγκιόζη.

Όμως ο Καραγκιόζης ακόμα και με τη μορφή του Πινόκιο μπορεί να προσφέρει πολλά στον εγκλωβισμένο Ελληνισμό. Ό,τι είναι ασήμαντο σ’ ένα δημοκρατικό πλαίσιο, παίρνει μεγάλη σημασία σε μαχητικό πεδίο. Πάντως τα παιδιά το χάρηκαν και μιλούν ακόμα γι’ αυτήν την παράσταση. Ήταν μια προσφορά από απλούς ανθρώπους σε απλούς ανθρώπους μέσω της δύναμης της τέχνης.

Αυτό το παράδειγμα δεν πρέπει να μείνει μοναδικό. Αν οργανωθεί σωστά ένα ολόκληρο πρόγραμμα για τα παιδιά μπορεί να βοηθήσει τοπικά και αποτελεσματικά τη συμβολική αντίσταση των δικών μας. 

Όταν υπάρχει κατοχή, η τέχνη μπορεί να γίνει το όπλο του πολιτισμού και ο πολιτισμός ο ισχυρότερος αντίπαλος του εισβολέα. Μέσω της στήριξης των παιδιών, στηρίζουμε όλους τους εγκλωβισμένους. Μέσω του παραμυθιού, δημιουργούμε το μύθο. 


Και στο κρυφό σχολειό μάθαιναν απλά πράγματα. Όμως αυτά τα απλά ήταν η βάση της ζωής μας, η βάση του γένους. Με το ασήμαντο αρχίζει η αντίσταση. Το θέατρο μπορεί να είναι για πολλούς μια απλή παράσταση. Στην πραγματικότητα όμως είναι ισχυρότερο από την αναπαράσταση της ζωής. 

  • Το θέατρο επιτρέπει την ύπαρξη πολλών ζωών, δημιουργεί νέα μοντέλα που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις διότι αγγίζουν ακραία στοιχεία της ανθρώπινης οντότητας.
Η χρήση της τέχνης είναι μια αποτελεσματική αντίσταση στον κατακτητή στο νοητικό επίπεδο. Αποδεικνύει ότι παρ' όλη την καταπίεση της κατοχής, η ζωή παραμένει όμορφη. 

Όπως τα λουλούδια που συνεχίζουν να φυτρώνουν στα κατεχόμενα έτσι και τα παιδιά μας πρέπει να συνεχίσουν να αναπτύσσονται με κάθε τρόπο άσχετα αν υπάρχουν τα δεινά του περιβάλλοντος. 


Τώρα με τα νέα δεδομένα, δεν είναι αδύνατο να οργανωθούν θεατρικές μα και άλλες παραστάσεις στα κατεχόμενα που να δίνουν κουράγιο στους εγκλωβισμένους μας. 


Τώρα κάθε στιγμή που περνά πρέπει να είναι μια απόδειξη ότι δεν τους ξεχάσαμε τόσα χρόνια και ότι παρέμειναν στην καρδία μας όπως παλιοί φίλοι που είχαμε χρόνια να ανταμώσουμε. Εφόσον υπάρχει η δυνατότητα πρέπει να υπάρχει και η υλοποίηση της προσπάθειας. 


Τα παιδιά δεν θέλουν μόνο λόγια στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, θέλουν και χειροπιαστές αποδείξεις ότι τα αγαπάμε. Η τέχνη είναι το χάδι και το φιλί που αναμένει κάθε παιδί για να γίνει η ζωή πιο όμορφη. Τώρα μπορούμε να τα δώσουμε, δεν πρέπει να περιμένουμε άλλο.


Ο Νίκος Λυγερός γεννήθηκε το 1968 στο Βόλο. Είναι Έλληνας μαθηματικός, συγγραφέας, ποιητής, ζωγράφος, σκηνοθέτης, ασχολείται με τη μουσική, την κοινωνιολογία, την οικονομία, την αρχαιολογία, το μάνατζμεντ, τη στρατηγική και τη γεωπολιτική... Διαβάστε την συνέχεια του βιογραφικού »

Ο Καραγκιόζης


Ο Καραγκιόζης είναι κεντρικός χαρακτήρας του παραδοσιακού τουρκικού και ελληνικού Θεάτρου Σκιών, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις αποκαλείται με το όνομα του πρωταγωνιστή του. Στα τούρκικα ονομάζεται Karagöz που σημαίνει μαυρομάτης.

Ιστορία

Μετά από εισήγηση του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας στην UNESCO, το 2010 ο Καραγκιόζης (Karagöz) περιελήφθηκε στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Τουρκίας. Παλιότερα, πριν από την εμφάνιση του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, οι παραστάσεις του Καραγκιόζη και Χατζηαβάτη ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής τρόπος ψυχαγωγίας στην Τουρκία, ενώ σήμερα επιβιώνει κυρίως σε μορφή παραστάσεων συνήθως για παιδιά. Παραστάσεις Καραγκιόζη γίνονται σήμερα και για ενήλικο κοινό.

Διαφορετικοί θρύλοι έχουν διαμορφωθεί σχετικά με την καταγωγή του Καραγκιόζη. Παραδοσιακά πιστεύεται ότι δημιουργός του ήταν ο Σεΐχ Κιουστερί, που καταγόταν από την Προύσα και πέθανε εκεί το 1366. Σύμφωνα με το θρύλο, ο Χατζηαβάτης και ο Καραγκιόζης συμμετείχαν στην κατασκευή ενός τζαμιού για τον σουλτάνο Ορχάν, ο πρώτος ως επιστάτης και ο δεύτερος ως εργάτης. Οι διάλογοι των δύο ανδρών ήταν τόσο διασκεδαστικοί ώστε οι υπόλοιποι εργάτες σταματούσαν την εργασία τους και τους παρακολουθούσαν. Όταν ο σουλτάνος πληροφορήθηκε την καθυστέρηση των εργασιών, διέταξε το θάνατο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη. Αργότερα μετάνιωσε για την πράξη του και ο Σεΐχ Κιουστερί δημιούργησε τις φιγούρες των δύο ηρώων με σκοπό να παρηγορήσει τον σουλτάνο[8]. Σήμερα στην Προύσα υπάρχει ένα μνημείο (τάφος) του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη.

Η παλαιότερη μαρτυρία για παράσταση Καραγκιόζη στον ελλαδικό χώρο χρονολογείται το 1809 και την τοποθετεί στην περιοχή των Ιωαννίνων. Αφορά παράσταση στην τουρκική γλώσσα, όπως περιγράφεται από τον ξένο περιηγητή Χόμπχαους, την οποία παρακολούθησε και ο λόρδος Βύρων. Παράσταση Καραγκιόζη αναφέρεται και από τον διπλωμάτη Πουκεβίλ στο έργο του Voyage dans la Grèce που εκδόθηκε το 1820.

Οι πρώτοι Καραγκιοζοπαίχτες στα Ιωάννινα ήταν Αθίγγανοι και Εβραίοι. Το θεατρικό θέαμα διαδόθηκε και άρχισε έκτοτε να παίζεται στην ελληνική γλώσσα, διατηρώντας τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά, διαμορφώνοντας όμως παράλληλα ξεχωριστό περιεχόμενο, αντλημένο από την ελληνική παράδοση.

Στην Ελλάδα ο Καραγκιόζης, ως λαϊκός ήρωας, εκπροσωπεί το φτωχό, εξαθλιωμένο, πονηρό Έλληνα, στο περιβάλλον της Τουρκοκρατίας. Είναι καμπούρης και περιστοιχίζεται από την οικογένειά του, το φίλο του Χατζηαβάτη, το θείο του Μπάρμπα-Γιώργο και άλλους χαρακτήρες. Ζει σε παράγκα (Η παράγκα του Καραγκιόζη), είναι ξυπόλητος και μένει απέναντι από το σεράι (το παλάτι) του Βεζίρη.

Τα θέματα των έργων του Θεάτρου Σκιών είναι συνήθως σατιρικά, προκαλώντας γέλιο στους θεατές ενώ πολλές φορές αναφέρονται σε πραγματικά και σύγχρονα ζητήματα που ενδιαφέρουν τον κόσμο. Οι χαρακτήρες - Παραστάσεις

Βιβλιογραφία:

1. «Greek Shadows: Ένα ταξίδι του θεάτρου σκιών μέσα στο χώρο και το χρόνο».
2. Ι.Μ. Χατζηφώτης, Η καθημερινή ζωή των Ελλήνων στην Τουρκοκρατία, εκδ. Παπαδήμας, 2002, σελ. 362-3
3. Από Opus of N. Lygeros: 1663) ΠΗΓΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ. Perfection 7 1 1/2006. Source de Grécité. (Recueil de poèmes) Source of Greecity. (Collection of poems) 106) ΠΗΓΗ ΡΩΜΙΟΣΥΝΗΣ. Εκδ. Παρουσία 12/98. Fr. Source de grécité. Βιβλίο: Πηγή Ρωμιοσύνης Συγγραφέας: Νίκος Λυγερός. Θέμα: Ελληνική ποίηση. Εκδότης: Παρουσία Σελίδες: 48 ISBN: 9789607956255 Ημ. Έκδοσης: 01/01/1990
4. Κατάλογος άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας, Ο Καραγκιόζης ως Άυλη πολιτιστική κληρονομιά από την UNESCO
5. "Karagöz", The Encyclopedia of Islam, Vol. IV, E.J. Brill, Leiden: 1997, σ. 601 (wikipedia)

by Αέναη επΑνάσταση

Περισσότερα: Θέατρο - Ν. Λυγερός
Θέατρο - Αέναη επΑνάσταση


Βίντεο: Ένα μικρό αφιέρωμα στον Ευγένιο Σπαθάρη και τον Καραγκιόζη του.
Το βίντεο αυτό παρουσιάστηκε στην θεατρική παράσταση του 4ου Γυμνασίου
Λιβαδειάς «Καραγκιόζης: Ο γάμος του Μπαρμπαγιώργου», τον Ιούνιο του 2012.



Ένα αφιέρωμα στα παιδιά που θέλουν να γίνουν νέοι Καραγκιοζοπαίκτες και σε όσους ξεχάσαν αυτά που έπρεπε να θυμούνται. Παρακολουθείστε ένα σπάνιο ντοκουμέντο που θα σας συγκινήσει. Πρόκειται για μια βιντεοκασέτα που κυκλοφόρησε μαζί με ένα πακέτο χαρτοκοπτικής το 1997 με τίτλο "Φτιάξε μόνος σου τον Καραγκιόζη του Ευγένιου Σπαθάρη" που περιλάμβανε ένα σετ από χάρτινες φιγούρες του Ευγένιου Σπαθάρη κι ένα συναρμολογούμενο μπερντέ. Ο μεγάλος και αξέχαστος Έλληνας Καραγκιοζοπαίκτης μιλά μέσα από το Σπαθάρειο μουσείο σχετικά με τη ζωή του και το πως γνώρισε κι αγάπησε το θέατρο σκιών. Στη συνέχεια παροτρύνει τα παιδιά να αγαπήσουν το Καραγκιόζη και τη τέχνη του θεάτρου σκιών κι έπειτα παίζει μια παράσταση που παρουσιάζει όλους τους κεντρικούς χαρακτήρες του θιάσου.



Δείτε και:




Η εκπομπή «ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ» παρουσιάζει στο επεισόδιο «Καρναβάλι και Καραγκιόζης» την άρρηκτη σχέση μεταξύ του λαϊκού θεάτρου και του καρναβαλιού. Τόσο στο καρναβάλι όσο και στον Καραγκιόζη, με συμβολική γλώσσα απεικονίζονται κοινωνικές καταστάσεις και πραγματικότητες. Μέσα από τα δύο αυτά πολιτιστικά δρώμενα εκφράζεται η αναζήτηση της συλλογικής αθανασίας. Κατά αυτόν τον τρόπο, τα ήθη, τα έθιμα και οι παραδόσεις δίνουν τη δυνατότητα στον άνθρωπο να δημιουργήσει καινούργιους εσωτερικούς κόσμους. Λαϊκό θέατρο και καρναβάλι λειτουργούν ως ερεθίσματα για την ανακάλυψη των βαθύτερων πτυχών του ανθρώπου.



Δεν υπάρχουν σχόλια: