7/2/19

Φίλων ο Αλεξανδρεύς άπαντα τα έργα του: Μόνη γαρ η Ελλάς αψευδώς ανθρωπογονεί...

Φίλων ο Αλεξανδρεύς άπαντα τα έργα του: Μόνη γαρ η Ελλάς αψευδώς ανθρωπογονεί...

της Σοφία Ντρέκου

«Μόνη γαρ Ελλάς αψευδώς ανθρωπογονεί 
"φυτόν ουράνιον" και βλάστημα θείον ηκριβωμένον, 
λογισμόν αποτικτουσα οικειούμενον επιστήμη.»

Transl. "Only Hellas without any lies gives birth to humans, 
is a plant of the sky, and a proven sprout divine, 
she gives birth to logical thinking, from which derives science." 

-Philo Alexandrinus 25b.C.- 50a.C.
Φίλων ο Αλεξανδρεύς 20 π.Χ. – 50 μ.Χ.

«Αποστρέφου των κολάκων τα απατηλά λόγια, γιατί αυτοί, 
αμβλύνοντας με τις κολακείες τους της ψυχής σου τους λογισμούς, 
δεν σου επιτρέπουν να δεις των πραγμάτων την αλήθεια.»

Η φιλοσοφική κοσμοθεωρία του Φίλωνος του επικαλούμενου και Ιουδαίου για την προσπάθεια του να ενώσει την ιουδαϊκή θεολογία με την ελληνική φιλοσοφία, αποτελεί ένα κράμα πλατωνικών, πυθαγόρειων και στωϊκών ιδεών και άσκησε μεγάλη επίδραση στον Χριστιανισμό.

Ο Λόγος για τον Φίλωνα ήταν ο πρωτότοκος Υιός του Θεού, ενώ η ηθική του υποδείκνυε στον άνθρωπο τον μεταφυσικό του προορισμό, να καταστεί ΖΩΝ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΖΩΝΤΟΣ ΘΕΟΥ.

Στο «Περί του Προνοία Θεού διοικείσθαι τον κόσμον, 66» του Φίλωνος 25π.χ - 45μ.χ Αλεξανδρινός φιλόσοφος αναφέρει:
  • «[...] της δε Ελλάδος ου κατηγορητέον ως λυπράς και αγόνου πολύ γαρ καν ταύτη το βαθύγειον ει δ' η βάρβαρος διαφέρει ταις ευκαρπίαις, πλεονεκτεί μεν τροφαίς, ελαττούται δε τοις τρεφομένοις, ων χάριν αι τροφαί μόνη γαρ η Ελλάς αψευδώς ανθρωπογοννεί φυτόν ουράνιον και βλάστημα Θείον ηκριβωμένον Λογισμόν αποτίκτουσα οικειοποιούμενον ΕΠΙΣΤΗΜΗΝ το δ' αίτιον, λεπτότητι αέρος η διάνοια πέφυκεν ακονάσθαι διό και Ηράκλειτος ουκ από σκοπού φησίν, ου(αναφορικό) γη ξηρή, ψυχή σοφωτάτη και αρίστη.»
Πηγή: www.sophia-ntrekou.gr

Φίλων ο Αλεξανδρεύς 
20 ή 25(περίπου) π.Χ. – 50 μ.Χ. 

ελληνιστής ιουδαίος φιλόσοφος


Όνομα στη μητρική γλώσσα: Φίλων 
τοῦ Αλεξανδρείας (Αρχαία Ελληνικά)
Γέννηση 15 π.Χ. Αλεξάνδρεια
Θάνατος 45 Αλεξάνδρεια
Εθνικότητα Εβραίος
Υπηκοότητα Αρχαία Ρώμη

Ομιλούμενη γλώσσα Αρχαία Ελληνικά
Ιδιότητα φιλόσοφος, ιστορικός
Αξιοσημείωτο έργο Εις Φλάκκον
Επηρεάστηκε από Πλατωνισμός Στωικισμός

Ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς ή Φίλων (ο) Ιουδαίος (λατ. Philo Judaeus) (20 π.Χ. - 50 μ.Χ.) ήταν ελληνιστής Ιουδαίος φιλόσοφος ο οποίος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, η οποία αποτελούσε εκείνη την εποχή κέντρο της εβραϊκής διασποράς.
Οι ελάχιστες βιογραφικές πληροφορίες για τον Φίλωνα προέρχονται από τα δικά του έργα, συγκεκριμένα στο έργο του Πρεσβεία προς Γάιον, και από τον Ιώσηπο στο έργο του Ιουδαϊκή Αρχαιολογία.

Ο ίδιος συγκατέλεγε τον εαυτό του στους Έλληνες, ως μητρική γλώσσα είχε την ελληνική, είχε λάβει ιδιαίτερη φιλοσοφική και φιλολογική μόρφωση και έγραφε κατά το αττικό πρότυπο.

Τα έργα του, από τα οποία μερικά έχουν χαθεί, διαιρούνται συνήθως σε έργα καθαρά φιλοσοφικού περιεχομένου, υπομνήματα στην Πεντάτευχο, συγγράμματα που αναφέρονται στην ιουδαϊκή θρησκεία και έργα απολογητικά.

Η σημασία του Φίλωνα είναι μεγάλη για την ιστορία του χριστιανισμού. Από το έργο του αντλούμε πολύτιμες πληροφορίες για τον θρησκευτικό βίο των εξελληνισμένων Ιουδαίων της διασποράς κατά τους χρόνους του Χριστού και των αποστόλων.

Τα χωρία από έργα Ελλήνων συγγραφέων που χάθηκαν, τα οποία παρατίθενται στο έργο του, καθώς και τα δάνεια από την ελληνική φιλοσοφία στο σύνολό της και τη μυστική θεολογία αναδεικνύουν τα συγγράμματά του σε πολύτιμη πηγή φιλολογικής, φιλοσοφικής και θρησκειολογικής έρευνας.

Το έργο του

Ο Φίλων χρησιμοποίησε την αλληγορία για να αναμείξει και να εναρμονίσει την ελληνική φιλοσοφία και τον Ιουδαϊσμό-αν και δεν θεωρείται ότι αυτή η προσέγγιση ήταν αντιπροσωπευτική των Ιουδαίων της διασποράς[3]. Η μεθοδολογία του περιλάμβανε πρακτικές τόσο της ιουδαϊκής ερμηνευτικής όσο και της στωικής φιλοσοφίας. Ορατές είναι επίσης οι πυθαγοριστικές επιρροές, όπως η κρυπτοσυμβολιστική και η προσκόλληση στην αυτοπειθαρχία ως προετοιμασία για την αθανασία. Αν και τα έργα του δεν έγιναν ευρέως αποδεκτά από τους συγχρόνους του, οι χριστιανοί εκκλησιαστικοί πατέρες, από το 150 μ.Χ. και μετά, έκαναν δεκτό το έργο του με ενθουσιασμό εντοπίζοντας σε αυτό μια μορφή κρυμμένου Χριστιανισμού. Οι φιλελεύθεροι, εκκοσμικευμένοι Ιουδαίοι της Αλεξάνδρειας αντιμετώπιζαν τον Φίλωνα ως ιουδαϊκό αντίστοιχο του Πλάτωνος[4].

Ο Φίλων ταύτισε τον Λόγο των Στωικών, δηλαδή την αρχή που συγκροτεί το σύμπαν, με την πρωτόκτιστη σοφία του Θεού που αναφέρεται στη Μετάφραση των Εβδομήκοντα της Εβραϊκής Βίβλου, διά της οποίας πλάστηκε ο κόσμος, και αυτός ο συσχετισμός επηρέασε εμφανώς την πρωτοχριστιανική Χριστολογία[5]. Ο Ευσέβιος Καισαρείας έκανε την υπόθεση ότι οι Εσσαίοι «θεραπευταὶ καὶ θεραπευτρίδες» στην έρημο της Αιγύπτου, οι οποίοι αναφέρονται από τον Φίλωνα (Περί Βίου Θεωρητικού ή Ικετών), ήταν στην πραγματικότητα μια χριστιανική ομάδα, «ὅτι δὲ τοὺς πρώτους κήρυκας τῆς κατὰ τὸ εὐαγγέλιον διδασκαλίας τά τε ἀρχῆθεν πρὸς τῶν ἀποστόλων ἔθη παραδεδομένα καταλαβὼν ὁ Φίλων ταῦτ’ ἔγραφεν, παντί τῳ δῆλον». (Εκκλησιαστική Ιστορία 2.17.24) Ο Φίλων απέδιδε την προέλευση της ελληνικής φιλοσοφίας στην Πεντάτευχο. Σαν τον απόστολο Παύλο, ο Φίλων θεωρούσε ότι η σεξουαλική διαστροφή και αταξία αποτελούν σύμπτωμα ειδωλολατρίας. Απέρριπτε την ελληνική ηθική παράδοση και θεωρούσε την αποκαλυμμένη θρησκεία ανώτερη από τη φιλοσοφία. Αν και εξυμνούσε τη σπουδαιότητα της μελέτης των επιστημών η οποία με τη σειρά της προωθεί την εμβάθυνση στη φιλοσοφία με απώτερο σκοπό την υψηλού επιπέδου θεολογία, ο ίδιος υπήρξε εκλεκτικιστής, χωρίς να εντάσσεται σε κάποια συγκεκριμένη φιλοσοφική σχολή. Η αντίληψη του Φίλωνος περί Θεού επηρεάστηκε έντονα από πλατωνικές ιδέες. Ο Φίλων θεωρούσε ότι ο Θεός είναι Ένας, η απόλυτη Μονάδα, πέρα από κάθε έννοια πολλαπλότητας, και ότι δεν υπάρχει καμία γλώσσα που θα μπορούσε να περιγράψει την ύπαρξή Του.

Ο Φίλων θεωρείται ως ο ιδρυτής της θρησκευτικής φιλοσοφίας στον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ. Σύμφωνα με τον Τσάντγουικ (Henry Chadwick), «η ιστορία της χριστιανικής φιλοσοφίας αρχίζει όχι με έναν Χριστιανό, αλλά με έναν Ιουδαίο, τον Φίλωνα της Αλεξανδρείας, έναν ηλικιωμένο σύγχρονο του Αγίου Παύλου». Μάλιστα «ο Φίλων είναι πλήρως εξελληνισμένος, παρουσιάζοντας ένα κατά πολύ ελληνικό πρόσωπο στον κόσμο». Ο Φίλων «γνώριζε ελάχιστα ή καθόλου» την εβραϊκή γλώσσα, καθώς «η εβραϊκή γλώσσα και ο εβραϊκός πολιτισμός εξελληνίσθηκαν βαθμιαία και εύποροι Εβραίοι γονείς (όπως οι γονείς του Φίλωνος) εξασφάλιζαν για τα παιδιά τους φιλελεύθερη μόρφωση από Έλληνες εκπαιδευτές». Η άποψη που διακρατούσε ότι η μετάφραση των Εβραϊκών Γραφών (Παλαιά Διαθήκη) των Εβδομήκοντα στην ελληνική γλώσσα «ήταν θεόπνευστη, τον απάλλασσε από την ανάγκη ή την ευθύνη να κάνει αναφορές από το πρωτότυπο [εβραϊκό] κείμενο».

Η αλληγορική ερμηνεία των Γραφών χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από τον Κλήμεντα Αλεξανδρείας, ενώ συστηματοποιήθηκε από τον Ωριγένη και μετέπειτα από τον Αθανάσιο Αλεξανδρείας.

Υποσημειώσεις:
1,2. Philo Judaeus JEWISH PHILOSOPHER WRITTEN BY: The Editors of Encyclopaedia Britannica
3. «Δεν υπάρχει λόγος να θεωρήσουμε ότι η ιδιαίτερα περίτεχνη αλληγορική ερμηνεία της Τορά που εμφανίζεται από τον φιλόσοφο Φίλωνα, του μόνου Ιουδαίου θεολόγου αυτής της περιόδου του οποίου τα συγγράμματα διατηρήθηκαν εκτενώς από τους πρώτους Χριστιανούς, ήταν αντιπροσωπευτική των Ιουδαίων της διασποράς». (A World History of Christianity, Adrian Hastings, 1999, Eerdmans Publishing, σελ. 15)

4. Καθολική Εγκυκλοπαίδεια, λήμμα "Clement of Alexandria" (Αγγλικά).

5. Ο Φίλων θεωρούσε ότι ο Λόγος είναι "η ιδέα των ιδεών", ο πρωτότοκος Γιος του άκτιστου Πατέρα και «δεύτερος Θεός», το πρότυπο και ο μεσίτης της δημιουργίας, το αρχέτυπο της ανθρώπινης λογικής και ο άνθρωπος του Θεού. Πίστευε ότι ο Θεός είναι πολύ απόμακρος ώστε να έχει απευθείας επαφή με αυτό τον κόσμο και γι' αυτό εμφανιζόταν ο Λόγος, όπως για παράδειγμα στο περιστατικό της καιόμενης βάτου. (Philo and the Beginnings of Christian Thought, σελ. 143, 144) wikipedia.org

Βιβλιογραφία και πηγές:
• Philo and the Beginnings of Christian Thought, Henry Chadwick, στο The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy, A. H. Armstrong, 1967, Cambridge University Press.
• The Oxford History of Christianity, John McManners, 1990/2002, Oxford University Press.
• Το Ελληνικό Υπόβαθρο του Χριστιανισμού, Μεθόδιος Γ. Φούγιας, 1992, Εκδ. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
• Φίλων ο Αλεξανδρεύς: «Ελληνισμός και Ιουδαϊσμός- Εσσαίοι και Θεραπευτές», εκδόσεις Ζήτρος, 2003.

*Αξιοσημείωτο έργο «Εις Φλάκκον»


Ο Φίλων και οι απαρχές της χριστιανικής σκέψης

Ένα βιβλίο που εξέδωσαν οι Εκδόσεις Ενάλιος με τη μετάφραση του Νίκου Παπαδάκη και της Martina Κόφφα και την επιμέλεια της Ελένης Κεκροπούλου. Πρόκειται για τμήμα του The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy που έγραψε ο επιφανής εκκλησιαστικός ιστορικός Henry Chadwick (Χένρυ Τσάντγουικ).

Ποια ήταν η επιρροή στους χριστιανούς θεολόγους;

Από πολλές απόψεις ο Φίλων φαίνεται να λειτούργησε ως πρότυπο για τον Πλωτίνο, τον Γρηγόριο Νύσσης και τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. (σελ 53)

Με την εξαίρεση κάποιων ουσιωδών δανεικών στοιχείων στις σελίδες του Φλάβιου Ιώσηπου, η ιστορία των επιρροών του Φίλωνος βρίσκεται στον χριστιανισμό, όχι στον ιουδαϊσμό. (σελ. 56)

Ο συγγραφέας ξεκινάει αυτό το κεφάλαιο υποστηρίζοντας ότι:

Η πρώτη σοβαρή εμφάνιση της χριστιανικής φιλοσοφίας γίνεται μέσω του Ιουστίνου του Μάρτυρα κατά τα μέσα του δεύτερου αιώνα. (σελ. 62)
  • Ποια ήταν η άποψη του Ιουστίνου για τη σχέση πλατωνισμού και Βίβλου και πώς επηρέασαν την άποψή του για τον Θεό και τον Χριστό;

Ο Ιουστίνος είναι πεπεισμένος ότι με λίγες απαραίτητες τροποποιήσεις και διορθώσεις, οι φιλοσοφίες του Πλάτωνος και του Χριστού μπορούν κάλλιστα να εναρμονιστούν, διότι τόσο με τη Βίβλο όσο και με τον Πλάτωνα, ο Θεός είναι υπερβατικός, είναι ο Ων πέρα από αυτόν τον κόσμο της ύλης, του χώρου και του χρόνου, ακατανόμαστος, ασώματος, απαθής και αμετάβλητος. (σελ. 64)

Η εντυπωσιακή ιδέα ότι ο Σωκράτης και ο Αβραάμ είναι εξ ίσου χριστιανοί ενώπιον του Χριστού καθιστά τον Ιουστίνο πρωτοπόρο αυτού του σχεδίου της παγκόσμιας ιστορίας που αντιμετωπίζει τον χριστιανισμό ως τον ακρογωνιαίο λίθο της αψίδας που δημιουργείται από την ανάμειξη του εβραϊκού και του ελληνικού πολιτισμού. (σελ. 66)

Ο Ιουστίνος αναπτύσσει εκτενώς την άποψη ότι οι περιπτώσεις θεοφάνειας της Παλαιάς Διαθήκης όπως η καιομένη βάτος αποτελούν εκδηλώσεις του Λόγου, όχι του υψίστου Πατρός. Απορρίπτει κάθε ανθρωπομορφισμό στο δόγμα του Θεού και επιμένει, όπως και ο Φίλων, στο ακατανόμαστο του Θεού. (σελ. 68-9)

  • Ο Φίλων θεωρούσε ότι ο Λόγος είναι «η ιδέα των ιδεών», ο πρωτότοκος Γιος του άκτιστου Πατέρα και «δεύτερος Θεός», το πρότυπο και ο μεσίτης της δημιουργίας, το αρχέτυπο της ανθρώπινης λογικής και ο άνθρωπος του Θεού. Πίστευε ότι ο Θεός είναι πολύ απόμακρος ώστε να έχει απευθείας επαφή με αυτό τον κόσμο και γι' αυτό εμφανιζόταν ο Λόγος, όπως για παράδειγμα στο περιστατικό της καιόμενης βάτου. (Philo and the Beginnings of Christian Thought, σελ. 143, 144)

 Τα έργα του Φίλωνα, στα Ελληνικά.




Άπαντα τα Έργα: Φίλων ο Αλεξανδρεύς ή Φίλων (ο) Ιουδαίος 
ή Philo Alexandrinus (15 ή 10 π.Χ. - περ. 40 μ.Χ.)

Φίλων ο Αλεξανδρεύς ή Φίλων (ο) Ιουδαίος ή Philo Alexandrinus


Δείτε επίσης: