Ο Άι Βασίλης καταφθάνει έρχεται τη δεκαετία του '50 με αυτοκίνητο μπροστά
από το «Αστόρια» και οι Αθηναίοι σπεύδουν να τον προϋπαντήσουν. Φωτο:
Δημήτρης Χαρισιάδης / Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη
Ψώνια, πολυκαταστήματα και εικόνες από την Αθήνα των δεκαετιών 1960–1970 σε μια πρωτοχρονιάτικη βόλτα μνήμης και πόλης.
🎅🎄Μια διαδρομή μνήμης στα πολυκαταστήματα, τις βιτρίνες και το βλέμμα της πόλης
Πρωτοχρονιάτικη βόλτα για ψώνια στην Αθήνα των δεκαετιών του εξήντα και του εβδομήντα. Μια πόλη που άλλαζε πρόσωπο, χωρίς ακόμη να έχει χάσει τη γειτονιά της.
Ήδη από τη δεκαετία του πενήντα, η Αθήνα αρχίζει να γνωρίζει μια νέα μορφή αστικής ζωής. Τα μεγάλα πολυκαταστήματα κάνουν την εμφάνισή τους, ακόμη λίγα στον αριθμό, μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού, αλλά καθοριστικά για τον τρόπο που οι Αθηναίοι αντιλαμβάνονταν την έξοδο, τη βόλτα, το «πάμε στο κέντρο».
Ανάμεσά τους ξεχώρισε γρήγορα το Άκρον - Ίλιον - Κρυστάλ.
Όχι μόνο ως χώρος αγορών, αλλά ως τόπος εμπειρίας. Οι βιτρίνες του, ιδιαίτερα τις γιορτινές ημέρες, λειτουργούσαν σαν σκηνές θεάτρου: φώτα, υφάσματα, παιχνίδια, κοσμήματα, μια υπόσχεση ευημερίας και αισιοδοξίας σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να σταθεί ξανά στα πόδια της. Για τις Αθηναίες, αλλά και για ολόκληρες οικογένειες, το Άκρον Ίλιον Κρυστάλ ήταν προορισμός.
Το ιστορικό πολυκατάστημα Άκρον – Ίλιον – Κρυστάλ, σημείο αναφοράς
της αθηναϊκής ζωής και των γιορτινών εξόδων στο κέντρο της πόλης.
Η πρωτοχρονιάτικη βόλτα στο κέντρο δεν ήταν απλώς κατανάλωση· ήταν τελετουργία. Ήταν η στιγμή που η πόλη φορούσε τα καλά της και οι άνθρωποι αντάλλασσαν βλέμματα, ευχές, μικρές ελπίδες για τον νέο χρόνο.
Καθώς περνούν οι δεκαετίες, το αστικό τοπίο αλλάζει.
Στις αρχές της δεκαετίας του ενενήντα, τα μεγάλα ιστορικά πολυκαταστήματα αρχίζουν να υποχωρούν. Τη θέση τους παίρνουν οι αλυσίδες και τα εμπορικά κέντρα, απρόσωπα αλλά λειτουργικά, με άλλη λογική χρόνου και χώρου. Η βόλτα μετατρέπεται σε μετακίνηση· η εμπειρία σε διαδικασία.
Το 1997 γράφεται η τελευταία σελίδα της ιστορίας του Άκρον - Ίλιον - Κρυστάλ. Έπειτα από εβδομήντα δύο χρόνια λειτουργίας, το κατάστημα κλείνει, όπως έκλεισαν αντίστοιχα ιστορικά πολυκαταστήματα και στη Θεσσαλονίκη. Δεν έκλεισε απλώς μια επιχείρηση... έκλεισε ένα κεφάλαιο συλλογικής μνήμης.
Κι όμως, η πόλη θυμάται.
Μέσα από εικόνες, αφηγήσεις και σπάνια ντοκουμέντα, όπως αυτά που παρουσιάζονται στη σειρά Μηχανή του Χρόνου, η παλιά Αθήνα επιστρέφει για λίγο: με τα πεζοδρόμιά της γεμάτα κόσμο, τις βιτρίνες φωτισμένες και τη σιωπηλή προσδοκία ότι ο νέος χρόνος μπορεί να είναι καλύτερος.
Ίσως αυτή να είναι η ουσία της πρωτοχρονιάτικης βόλτας: όχι τα ψώνια, αλλά η αίσθηση ότι η πόλη και οι άνθρωποί της βαδίζουν μαζί προς κάτι καινούργιο.
Στις αρχές του 90, τα πολυτελή μεγαλοκαταστήματα άρχισαν να αντικαθιστώνται από τις λεγόμενες αλυσίδες και από τα εμπορικά κέντρα.
🎞️ video Πρωτοχρονιάτικη βόλτα για ψώνια στην Αθήνα των 60'ς - 70'ς στη ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Πριν από τα εμπορικά κέντρα και τις αλυσίδες, η πρωτοχρονιάτικη βόλτα στο κέντρο της Αθήνας ήταν εμπειρία. Οι εικόνες που ακολουθούν δεν δείχνουν απλώς ψώνια, αλλά έναν τρόπο ζωής που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη μνήμη της πόλης. Κάποιες εικόνες συνεχίζουν να περπατούν μέσα στον χρόνο.
Μνήμη, πόλη και χρόνος
Η πόλη δεν είναι μόνο δρόμοι και κτίρια· είναι οι διαδρομές που κάναμε μέσα της. Κάθε πρωτοχρονιάτικη βόλτα στην παλιά Αθήνα ήταν μια μικρή συμφωνία ανάμεσα στον χρόνο και την ελπίδα: μια σιωπηλή υπόσχεση ότι ο νέος χρόνος μπορεί να μας βρει λίγο πιο ανθρώπινους.
Τα πολυκαταστήματα έκλεισαν, οι βιτρίνες έσβησαν, οι συνήθειες άλλαξαν. Όμως η μνήμη επιμένει... περπατά ακόμη στο κέντρο, ανάμεσα σε φώτα που δεν υπάρχουν πια και σε ευχές που ειπώθηκαν χαμηλόφωνα.
Ίσως γι’ αυτό επιστρέφουμε σε αυτές τις εικόνες. Όχι από νοσταλγία μόνο, αλλά για να θυμηθούμε ότι η πόλη ζει όσο θυμόμαστε πώς τη ζήσαμε.
Και ο χρόνος, όσο κι αν προχωρά, αφήνει πάντα πίσω του ίχνη για όσους θέλουν να τα διαβάσουν.
Η πόλη θυμάται εκείνους που τη θυμούνται.
Οι πόλεις αλλάζουν, αλλά η μνήμη περπατά
ακόμη στους δρόμους τους. Οι εικόνες κρατούν
τη μνήμη όρθια. Η μνήμη αξίζει και δομή και φροντίδα.
Η πόλη θυμάται όταν της μιλάμε.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου
Περισσότερα: ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
Εισαγωγή Ερωτήσεων για διάλογο με Αναγνώστες
Πρωτοχρονιάτικη βόλτα στην παλιά Αθήνα των 60s–70s. Μια πόλη που ψώνιζε, περπατούσε, αντάλλασσε ευχές και όνειρα. Από τα ιστορικά πολυκαταστήματα μέχρι τις φωτισμένες βιτρίνες, η μνήμη συναντά τον χρόνο και μας θυμίζει πώς ζήσαμε την πόλη. Θυμάμαι την Αθήνα όταν η βόλτα στο κέντρο ήταν τελετουργία. Όχι μόνο για ψώνια... για να δούμε και να μας δουν. Η πόλη τότε μιλούσε πιο χαμηλόφωνα, αλλά άφηνε βαθύτερα ίχνη. Η παλιά Αθήνα δεν είναι απλώς παρελθόν. Είναι ένας τρόπος να σκεφτούμε τη σχέση μας με την πόλη, τον χρόνο και τη συλλογική μνήμη.
Αστική μνήμη και μετασχηματισμός: η Αθήνα των δεκαετιών 1960–1970 μέσα από τα πολυκαταστήματα, τις βιτρίνες και τις πρωτοχρονιάτικες διαδρομές. Μια ματιά στο πώς η πόλη αντικατοπτρίζει κοινωνικές αλλαγές. Όταν η πόλη περπατιόταν και η μνήμη είχε βιτρίνες. Η ιστορία δεν χάνεται - αλλάζει μορφή. Η Αθήνα αλλάζει. Η μνήμη επιμένει.
Τι κρατάμε και τι χάνουμε όταν αλλάζει ο αστικός τρόπος ζωής;
Ερωτήσεις διαλόγου
1. Τι χάνει και τι κερδίζει μια πόλη όταν χάνει τους χώρους συλλογικής μνήμης;
2. Ήταν η βόλτα στο κέντρο παλιά μια μορφή κοινωνικής συνάντησης που σήμερα λείπει;
3. Μπορεί η αστική μνήμη να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη βιασύνη της σύγχρονης πόλης;
4. Πώς επηρεάζει η αλλαγή του εμπορίου τον τρόπο που βιώνουμε τον δημόσιο χώρο;
5. Είναι η νοσταλγία απλώς επιστροφή στο παρελθόν ή εργαλείο κατανόησης του παρόντος;
Ερώτηση ειδικά για Ιφιγένεια Sophia Drekou
Ιφιγένεια, μπορεί η πόλη να ιδωθεί ως «σύστημα μνήμης», όπου ο χρόνος δεν χάνεται αλλά επανακωδικοποιείται μέσα από τις ανθρώπινες διαδρομές; 31 Dec. 2025
Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου
Sophia στην μνήμη της παλινωδίας επανέρχεται η αστική θηριωδία των διακεκριμένων προσεκτικά επιλεγμένων αναφορών σε προσωπικές περιοριστικές συμβάσεις ... αποκρύπτονται οι ανατάσεις ... επιχορηγείται η χειραγωγούμενη τάση της επαναληπτικότητας ... της αποσυνδεδεμένης από την δημιουργικότητα... 31 Dec. 2025
Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια, αυτό που θίγεις είναι καίριο: όταν η μνήμη παλινωδεί, η πόλη παύει να είναι φορέας νοήματος και γίνεται μηχανισμός επανάληψης.
Η επιλεκτική μνημόνευση, οι «επιχορηγούμενες» αναφορές και η κανονικοποίηση της επαναληπτικότητας παράγουν μια αστική μνήμη χωρίς ανάταση... μια μνήμη διαχειρίσιμη, όχι ζωντανή. Ίσως τότε το ερώτημα δεν είναι αν η πόλη θυμάται, αλλά ποιος κωδικοποιεί τη μνήμη της και με ποιο σκοπό. Γιατί χωρίς δημιουργικό ρήγμα, χωρίς ανθρώπινες διαδρομές που αντιστέκονται στη σύμβαση, ο χρόνος δεν επανακωδικοποιείται· απλώς ανακυκλώνεται. Και εκεί ακριβώς γεννιέται η ευθύνη της συνείδησης: να επαναφέρει την ανάταση ως πράξη μνήμης. 31 Dec 2025
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου