Οδυσσέας Ελύτης: Την σημασία των λαών να τη μετράνε απ' το πόση ευγένεια παράγουν

Επαναλειτουργία ως ισλαμικό τέμενος

Στις 10 Ιουλίου 2020, το Συμβούλιο της Επικρατείας της Τουρκίας αποφάσισε υπέρ της δυνατότητας μετατροπής σε τέμενος. Σε διάγγελμά του ο Τούρκος πρόεδρος προανήγγειλε ότι η πρώτη μουσουλμανική προσευχή θα πραγματοποιηθεί στις 24 Ιουλίου (βλ. ΕΔΩ).

«Δεν φτάνει να λες ότι είναι απαράδεκτη
πράξη διότι είναι της βαρβαρότητας
και αυτό σημαίνει ότι πρέπει
να την αντιμετωπίσεις με στρατηγική
για να λύσεις το πρόβλημα.» Ν. Λυγερός

Mosaic, In Constantinople is located the Monastery of Chora

(or Khora), as it is named, dedicated to our Lord Jesus Christ

Οδυσσέας Ελύτης: «Κοντολογίς, νὰ μποροῦσαν καὶ τὴ σημασία τῶν λαῶν νὰ τὴ μετρᾶνε ὄχι ἀπὸ τὸ πόσα κεφάλια διαθέτουνε γιὰ μακέλεμα, ὅπως συμβαίνει στὶς μέρες μας, ἀλλὰ ἀπ᾿ τὸ πόση εὐγένεια παράγουν, ἀκόμη καὶ κάτω ἀπὸ τὶς πιὸ δυσμενεῖς καὶ βάναυσες συνθῆκες, ὅπως ὁ δικός μας ὁ λαὸς στὰ χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας, ὅπου τὸ παραμικρὸ κεντητὸ πουκάμισο, τὸ πιὸ φτηνὸ βαρκάκι, τὸ πιὸ ταπεινὸ ἐκκλησάκι, τὸ τέμπλο, τὸ κιούπι, τὸ χράμι, ὅλα τους ἀποπνέανε μιὰν ἀρχοντιά, κατά τι ἀνώτερη τῶν Λουδοβίκων.

Τί σταμάτησε αυτὰ τὰ κινήματα ψυχῆς ποὺ ἀξιώθηκαν κι ἔφτασαν ὥς τις κοινότητες; Ποιός καπάκωσε μιὰ τέτοιου εἴδους ἀρετή, ποὺ μποροῦσε νὰ μᾶς ὁδηγήσει σ᾿ ἕνα ιδιότυπο, κομμένο στὰ μέτρα τῆς χώρας, πολίτευμα; Ὅπου τὸ κοινὸν αἴσθημα νὰ συμπίπτει μὲ κεῖνο τῶν ἀρίστων. Τί ἔγινε ἡ φύση ποὺ μαντεύουμε ἀλλὰ δὲν τὴ βλέπουμε; Ὁ ἀέρας ποὺ ἀκοῦμε ἀλλὰ δὲν τὸν εἰσπνέουμε;

(Το παρόν κείμενο αποτελεί απόσπασμα (σελ.:20 – 27) από το βιβλίο «Οδυσσέας Ελύτης Τά δημόσια και τα ἰδιωτικά 1983 καὶ 1989.» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ.) ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΕΔΩ

Το απόσπασμα προέρχεται από το δοκίμιο «Τα δημόσια και τα ιδιωτικά» (συλλογή Εν λευκώ) του Οδυσσέα Ελύτη. Ο ποιητής υμνεί τον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, αντιπαραβάλλοντας τη βαθιά εσωτερική αρχοντιά της παράδοσης με τη σύγχρονη βαρβαρότητα της ισχύος. Αναζητά τα αίτια που οδήγησαν στην απώλεια αυτής της αυθεντικής πνευματικότητας.

Η κεντρική ιδέα του αποσπάσματος

Η ουσία της αξίας ενός λαού: Ο Ελύτης υποστηρίζει ότι το μεγαλείο ενός έθνους δεν κρίνεται από τη στρατιωτική ή πολεμική του δύναμη, αλλά από τον πολιτισμό και την ευγένεια ψυχής που παράγει, ακόμη και σε συνθήκες σκλαβιάς.

Η ανωτερότητα της λαϊκής τέχνης: Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τα καθημερινά αντικείμενα (κεντήματα, βάρκες, εκκλησάκια, υφαντά) είχαν μια έμφυτη αρχοντιά. Ο ποιητής τη θεωρεί ανώτερη από τη χλιδή της αυλής των Λουδοβίκων στη Γαλλία.

Το ανεκπλήρωτο ιδανικό: Αναρωτιέται τι ήταν αυτό που διέκοψε αυτήν τη δημιουργική πνευματική πορεία των κοινοτήτων. Θεωρεί ότι υπήρχε η προοπτική να δημιουργηθεί στην Ελλάδα ένα πολίτευμα κομμένο στα μέτρα της, όπου η λαϊκή βούληση θα ταυτιζόταν με το πνεύμα των πνευματικά «αρίστων».

Η ποιητική αναζήτηση της ταυτότητας

Το κείμενο ολοκληρώνεται με ερωτήματα που έχουν έντονα υπαρξιακό και φιλοσοφικό χαρακτήρα. Ο Ελύτης αναζητά το βαθύτερο, άυλο αποτύπωμα της Ελλάδας. Η «φύση» και ο «αέρας» στα λόγια του δεν είναι απλώς γεωγραφικά χαρακτηριστικά, αλλά ο φορέας ενός υψηλού ήθους και μιας πνευματικότητας που η νεότερη εποχή έχει αλλοτριώσει. []

Το δοκίμιο αυτό εκφράζει την αγωνία του ποιητή για την αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου και την απομάκρυνσή του από την εσωτερική παράδοση και την ψυχική ομορφιά.

Για να εντρυφήσετε περισσότερο στη σκέψη του, μπορείτε να αναζητήσετε ολόκληρο το κείμενο μέσα από τις Εκδόσεις Ίκαρος ή να διαβάσετε αναλύσεις του δοκιμίου σε πολιτιστικές σελίδες όπως η Αέναη επΑνάσταση


Περισσότερα: Οδυσσέας Ελύτης, Ν. Λυγερός