Δευτέρα, 6 Μαΐου 2013

Η ερμηνεία της εικόνας της Ανάστασης

εικ. Κάθοδος του Χριστού στον Άδη. Τοιχογραφία στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Kurbinovo. Σερβία. 1191. Ναός δίπλα στην Πρέσπα. Χρονολογείται από κτητορική επιγραφή στα 1191 και οι τοιχογραφίες που τον διακοσμούν αποτελούν έκφραση της δυναμικής τεχνοτροπίας του τέλους του 12ου αιώνα και θεωρούνται από τα σημαντικότερα σύνολα της υστεροκομνήνειας τέχνης.

Η ερμηνεία της εικόνας της Ανάστασης
Του Χρήστου Γ. Γκότση
Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Η εικόνα της Αναστάσεως στην ορθόδοξη Εκκλησία έχει δύο τύπους:
Ο ένας είναι η κάθοδος του Χριστού στον Άδη, ο δεύτερος εικονογραφικός τύπος είναι εκείνος που εικονίζει άλλοτε τον Πέτρο και τον Ιωάννη στο κενό Μνημείο και άλλοτε τον άγγελο που «επί τον λίθο καθήμενος» εμφανίστηκε στις Μυροφόρες.

Αργότερα η εικόνα της Αναστάσεως του τύπου αυτού πλουτίστηκε με τις σκηνές της εμφάνισης του Χριστού στη Μαρία Μαγδαληνή (το «Μη μου άπτου») και στις δύο Μαρίες (το «Χαίρε των Μυροφόρων»).

Ο Λεωνίδας Ουσπένσκη γράφει σχετικά: «Οι δύο αυτές συνθέσεις χρησιμοποιούνται στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως εικόνες της Αναστάσεως. Στην παραδοσιακή ορθόδοξη αγιογραφία η πραγματική στιγμή της Ανάστασης του Χριστού ουδέποτε απεικονίστηκε. Τόσο τα Ευαγγέλια, όσο και η Παράδοση της Εκκλησίας, σιγούν για τη στιγμή αυτή και δε λένε πως ο Χριστός αναστήθηκε, πράγμα που δεν κάνουν για την Έγερση του Λαζάρου. Ούτε η εικόνα δείχνει αυτό.

«Η σιγή αυτή εκφράζει καθαρά τη διαφορά που υπάρχει μεταξύ των δύο γεγονότων.

Η Έγερση του Λαζάρου ήταν ένα θαύμα, το οποίο μπορούσαν όλοι να κατανοήσουν, ενώ η Ανάσταση του Χριστού ήταν απρόσιτη σε οποιαδήποτε αντίληψη... Ο ανεξιχνίαστος χαρακτήρας του γεγονότος αυτού για τον ανθρώπινο νου και συνεπώς το αδύνατο της απεικόνισής του είναι ο λόγος που απουσιάζουν εικόνες αυτής ταύτης της Αναστάσεως.

Γι’ αυτό στην Ορθόδοξη εικονογραφία υπάρχουν δύο εικόνες, που αντιστοιχούν στη σημασία του γεγονότος αυτού και που συμπληρώνουν η μία την άλλη. Η μία είναι συμβολική παράσταση. Απεικονίζει τη στιγμή που προηγήθηκε της θεόσωμης Ανάστασης του Χριστού – την Κάθοδο στον Άδη, η άλλη τη στιγμή που ακολούθησε την Ανάσταση του Σώματος του Χριστού, την ιστορική επίσκεψη των Μυροφόρων στον Τάφο του Χριστού».

Τα παραπάνω συμφωνούν και με τα αναστάσιμα τροπάρια της Εκκλησίας μας, που υπογραμμίζουν το ανεξιχνίαστο μυστήριο της Αναστάσεως και το παραλληλίζουν με τη Γέννηση του Κυρίου από την Παρθένο και την εμφάνισή του στους μαθητές μετά την Ανάσταση («Προήλθες εκ του μνήματος, καθώς ετέχθης εκ της Θεοτόκου». «Ώσπερ εξήλθες εσφραγισμένου του τάφου, ούτως εισήλθες και των θυρών κεκλεισμένων προς τους μαθητάς σου»).

Εκτός από τους παραπάνω δύο τύπους της Αναστάσεως, συναντάμε στους ναούς μας κι άλλο τύπο: αυτόν που δείχνει το Χριστό γυμνό, μ’ ένα μανδύα ριγμένο, πάνω του να βγαίνει από τον Τάφο κρατώντας κόκκινη σημαία. Η εικόνα αυτή δεν είναι ορθόδοξη, αλλά δυτική.

Επικράτησε στην Ανατολή, όταν η ορθόδοξη αγιογραφία αποκόπηκε από τις ρίζες της, τη βυζαντινή παράδοση, λόγω της επικράτησης της ζωγραφικής της Αναγέννησης.

Υποστηρίχθηκε πως «η μεγάλη προτίμηση για την δυτικότροπη απόδοση της Αναστάσεως οφείλεται, μεταξύ των άλλων, και στην επίδραση των προσκυνητών των Αγίων Τόπων, γιατί πάνω από την είσοδο του Παναγίου Τάφου βρισκόταν παρόμοια (δυτικότροπη) εικόνα της Αναστάσεως, που, αντιγραφόμενη στα διάφορα ενθύμια των προσκυνητών, έγινε υπόδειγμα για πολλούς ζωγράφους. Ώστε μπορούμε να πούμε πως, ο συγκεκριμένος εικονογραφικός τύπος, διαδόθηκε τόσο από τη δυτική τέχνη, όσο και απ’ τους Αγίους Τόπους» (Εικόνες της κρητικής τέχνης... σ. 357).


Παρακάτω θα παρουσιάσουμε και θα αναλύσουμε την εικόνα της Αναστάσεως, που λέγεται και «Η εις Άδου Κάθοδος, γιατί είναι η γνήσια εικών της Αναστάσεως, ην παρέδωσαν ημίν οι παλαιοί αγιογράφοι, σύμφωνος με την υμνωδίαν της Εκκλησίας μας. Εκφράζει δε δια της ζωγραφικής όσα ιερά και συμβολικά νοήματα εκφράζει ιδία το πασίγνωστον και υπό πάντων ψαλλόμενον, από παίδων έως γερόντων, τροπάριον, «Χριστός ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος» (Φ. Κόντογλου).

Περιγραφή της εικόνας

Στη βάση της εικόνας ανάμεσα σε απότομους βράχους, ανοίγεται μια σκοτεινή άβυσσος. Διακρίνουμε τις μαρμάρινες σαρκοφάγους, τις πύλες της κολάσεως με τις σκόρπιες κλειδαριές, καρφιά και κλείθρα, καθώς και τις μορφές του σατανά και του Άδη με τα φοβισμένα πρόσωπα και τα γυάλινα μάτια. Είναι τα «κατώτατα της γης», «τα ταμεία του Άδου», όπου κατέβηκε ο Κύριος για να κηρύξει τη σωτηρία «τοις απ’ αιώνος εκεί καθεύδουσι».

Πάνω από το σπήλαιο, στο κέντρο της εικόνας, προβάλλει ο νικητής του θανάτου, ο Χριστός. Ο φωτοστέφανος της κεφαλής του, τα χρυσοκόκκινα ιμάτιά του που ακτινοβολούν, και η θριαμβευτική όψη του προσώπου του εναρμονίζονται πλήρως με το δίστιχο της πασχαλινής ακολουθίας:

Χριστός κατελθών προς πάλην άδου μόνος,
Λαβών ανήλθε πολλά της νίκης σκύλα (=λάφυρα).

Ο Χριστός επιστρέφει τροπαιούχος από τη μάχη του με τον άδη κρατώντας τα πρώτα λάφυρα της νίκης. Είναι ο Αδάμ που τον κρατάει από το χέρι, ενώ εκείνος γονατιστός τον κοιτάζει ευχαριστιακά. Πίσω του η Εύα με κατακόκκινο μαφόριο και κοντά της οι δίκαιοι, που περίμεναν με πίστη την έλευση του Λυτρωτή.

Ανάμεσά τους ο Άβελ που πρώτος γεύτηκε τον θάνατο. Στην αριστερή πλευρά εικονίζονται οι βασιλείς και οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης Δαβίδ, Σολομών, Μωυσής, Πρόδρομος κ.ά. Όλοι αυτοί αναγνώρισαν το Λυτρωτή όταν κατέβηκε στον άδη και προετοίμασαν το κήρυγμά του, ώστε να βρει ανταπόκριση στις ψυχές των κεκοιμημένων.

Σε μερικές εικόνες η παράσταση του τροπαιούχου Κυρίου είναι πιο εκφραστική, γιατί σ’ αυτές ο Κύριος κρατάει στο χέρι του το ζωηφόρο Σταυρό, της ευσεβείας το «αήττητον τρόπαιον», με τον οποίο καταργήθηκε η δύναμη και το κράτος του θανάτου.

Αλλού έχουμε στο επάνω μέρος της εικόνας δύο αγγέλους που κρατούν στα χέρια τους τα σύμβολα του Πάθους και στο σπήλαιο το θάνατο να παριστάνεται με γέροντα αλυσοδεμένο. Είναι δεμένος από τους αγγέλους με τα ίδια δεσμά, με τα οποία είχε δέσμιο και υποχείριο το γένος των ανθρώπων.

Την παράσταση κλείνουν δύο γκρίζοι βράχοι με επίπεδους εξώστες και οι επιγραφές:

Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ
ΙΣ ΧΣ


Ωραία παρατηρήθηκε, πως «η σύνθεση της εικόνας είναι βαθιά μελετημένη, ακόμα και στις μικρότερες λεπτομέρειές της. Όλα, από το σχήμα των βράχων στο δεύτερο επίπεδο ως και τις αναλογίες των χρωμάτων, περιέχουν ένα βαθύτερο νόημα και υπακούουν σ’ ένα γενικό σχέδιο. Η εικαστική απεικόνιση του απόκρυφου κειμένου αποκτά συμβολικό χαρακτήρα. Ταυτόχρονα, όμως, δεν χάνεται η σχέση με τα συγκεκριμένα επεισόδια του κειμένου» (Εικόνες της κρητικής τέχνης..., σ. 327).

Από το βιβλίο «Ο Μυστικός Κόσμος των Βυζαντινών Εικόνων»
Χρήστου Γ. Γκότση (Εκδ. Αποστολική Διακονία)
Σοφία Ντρέκου/αέναη επΑνάσταση

Σχετικά

3 σχόλια:

telemaxos doumanis είπε...

ΑΝΑΣΤΑΣ-ΣΗΚΩΘΗΚΕ-Ο ΙΗΣΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ.... ΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΓΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΕΤΟΙΕΣ ΕΝΕΙΕΣ:Ἀνάστασις δέ καί εἰς ἅδην κατάβασις μεγάλην ἔχουσι τήν διαφοράν. Ἐν γάρ τῆ εἰς ἅδην καταβάσει, χωρισμένη ἦτο ἡ ψυχή τοῦ Σωτῆρος ἀπό τό σῶμα. καί ἡ μέν ψυχή μόνη κατῆλθεν εἰς τόν ἅδην, τό δέ σῶμα ἔκειτο νεκρόν εἰς τόν τάφον. Ἐν δέ τῆ Ἀναστάσει, ἡνώθη πάλιν ἡ ψυχή μετά τοῦ σώματος, καί τοῦτό ἐστιν ἡ Ἀνάστασις» (Πηδάλιον Ἁγίου Νικοδήμου, ἔκδ. Ἀστέρος, σελ.321)ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΟΥΣΠΣΝΣΚΙ Η ΕΚ ΤΑΦΟΥ ΕΙΝΑΙ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΘΕΟΛΟΓΙΑ , Η ΕΙΣ ΑΔΟΥ ΚΑΘΟΔΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΜΕΝΑ ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΒΕΒΑΙΑ ΤΟΝ ΕΙΔΕ ΚΑΝΕΝΑΣ ΝΑ ΚΑΤΕΒΑΙΝΗ ΣΤΟΝ ΑΔΗ ΟΠΟΥ ΑΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ! Η ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΔΕΧΟΝΤΑΝ ΚΑΙ ΔΕΧΕΤΑΙ ΚΑΙ ΤΙΣ 2 ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΑΝ ΟΡΘΟΔΟΞΕΣ ΠΟΥ Η ΚΑΘΕ ΜΙΑ ΕΧΕΙ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΙΣ ΔΙΔΑΓΜΑ , ΤΟ ΜΕΓΑ ΣΑΒΒΑΤΟ ΕΟΡΤΑΖΟΜΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣ ΑΔΟΥ ΚΑΘΟΔΟ ΤΗΝ ΔΕΝ ΚΥΡΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΗΝ ΕΚ ΤΑΦΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ,ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΕΟΡΤΗ ΕΟΡΤΩΝ, ΚΑΙ ΠΑΝΥΓΗΡΗΣ ΠΑΝΥΓΗΡΕΩΝ!Η ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΝΗΚΩ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΔΙΟΤΙ ΤΑ ΔΥΟ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ!OTAN ΚΑΠΟΙΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΕΠΗΡΕΑΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΑΣ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΒΛΑΣΦΗΜΟΥΝ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΕΚ ΤΑΦΟΥ ΑΦΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕ ΝΑ ΤΟΥΣ ΣΥΝΕΤΙΣΗ ΦΙΑ ΤΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΤΕΔΙΚΑΣΕ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟ ΟΡΙΣΕ ΝΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΕ Η ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟ Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΑΙ Η ΕΚ ΤΑΦΟΥ ΤΟ ΠΑΣΧΑ, ΔΙΟΤΙ ΣΟΦΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΘΕΜΑ ΤΕΧΝΟΤΡΟΠΙΑΣ ΑΛΛΑ ΥΠΟΚΡΥΠΤΙ ΒΑΘΕΙΕΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΙΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΗ Ο ΛΑΟΣ , ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΙΚΙΗΩΝΙΑ ΜΕ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑ ΜΕ ΜΙΑ ΦΙΛΗ ΘΕΟΛΟΓΟ ΕΚΑΝΕ 15 ΗΜΕΡΕΣ ΝΑ ΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΑΙ ΝΑ ΔΕΧΘΗ ΟΤΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΑΣΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΑΦΟ , ΔΙΟΤΙ ΕΤΣΙ ΕΙΧΕ ΔΙΔΑΧΤΕΙ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ Η ΕΤΣΙ ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΛΑΒΗ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ , ΜΟΥ ΕΓΡΑΦΕ ΟΤΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗΘΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΔΗ ,ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΙΣΤΗ ΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΦΗΜΙΑ , ΣΤΟΝ ΑΔΗ ΠΗΓΑΙΝΑΝ ΜΟΝΟ ΟΙ ΝΕΚΡΕΣ ΨΥΧΕΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΨΥΧΗΣ(ΧΩΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΟ) ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΒΑΡΗΝΟΝΤΑΝ ΜΕ ΑΜΑΡΤΙΕΣ , Η ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΠΕΘΑΝΕ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΣΤΗΘΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΔΗ , ΑΝΕΣΤΗΘΗ ΜΟΝΟ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΑΦΟ, ΓΙΑΥΤΟ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΙΜΟΣ ΓΡΑΦΕΙ ΤΑ ΩΣ ΑΝΩ , ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΕΙΑ ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΘΕΜΑ! ΤΩΡΑ Ο ΟΥΣΠΕΝΣΚΗ ΕΝΑ ΘΑ ΣΟΥ ΠΩ ΟΤΙ ΗΤΑΝ ΕΠΗΡΕΑΣΝΕΝΟΣ ΑΠΟ ΜΙΑ ΑΙΡΕΣΗ ΜΕ ΕΒΡΑΪΚΑ ΣΤΟΙΧΙΑ ΠΟΥ ΥΠΗΡΞΕ ΣΤΗΝ ΡΩΣΙΑ , ΑΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΟΥΜΕ ΚΑΤΑ ΓΡΑΜΑ ΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΝΕΟΕΙΚΟΝΟΜΑΧΩΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΟΥΜΕ ΤΟ 90% ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ! ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΜΕΧΡΙ ΠΡΙΝ ΤΟ ΣΧΙΖΜΑ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΝΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ , ΑΡΚΕΤΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΓΥΡΟ ΣΤΟ 1960 ΑΡΧΙΣΑΝ ΟΙ ΛΑΤΙΝΟΦΡΟΝΕΣ ΝΑ ΓΡΑΦΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΟΥΝ ΤΙΣ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ , ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΘΕΟΡΙΑ ΔΕΝ ΤΗΝ ΑΣΠΑΖΟΝΤΑΙ ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΜΙΣΘΟΣ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΚΡΑΤΑΕΙ ΕΝΩΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΔΡΟΥΝ ΟΠΩΣ ΕΚΑΝΑΝ ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΦΟΒΟΥΜΕΝΟΙ ΚΑΘΕΡΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΩΓΜΟ!ΣΟΦΙΑ ΔΥΣΤΗΧΩΣ ΣΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΙ ΠΕΡΟΣΣΟΤΕΡΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΕΧΟΥΝ ΚΑΝΕΙ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΑΙ ΣΕ ΑΙΡΕΤΙΚΑ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΑ ΚΑΙ ΕΧΟΥΝ ΕΠΗΡΕΑΣΤΗ ΣΕ ΠΟΛΛΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΙΣΤΕΩΣ ΤΑ ΟΠΟΙΑ [ΕΡΝΟΥΝ ΜΕ ΠΟΛΥ ΥΠΟΥΛΟ ΤΡΟΠΟ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ , ΑΛΛΟΙ ΠΑΛΟΙ ΕΙΝΑΙ ΜΕΛΟΙ ΜΑΣΩΝΙΚΩΝ ΣΤΟΩΝ ΜΕ ΟΤΙ ΑΥΤΟ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΒΑΘΕΙΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΥΠΟ ΜΟΡΦΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΝ ΠΕΡΝΑΕΙ ΑΙΡΕΤΙΚΑ ΦΡΟΝΗΜΑΤΑ ΘΕΛΕΙ ΠΟΛΥ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΑΥΤΑ, ΣΟΥ ΣΥΣΤΗΝΩ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΗΣ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΔΙΜΟΤΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΠΟΥ ΓΡΑΦΤΗΚΕ ΑΠΟ ΚΑΘΗΓΗΤΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΥΛΟΓΙΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟ , ΕΚΕΙ ΣΤΟ ΜΑΤΘΑΙΟ Α΄13 ΑΝ ΔΕΝ ΚΑΝΩ ΛΑΘΟΣ ΘΑ ΔΗΣ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΙΑ ΚΑΙ ΘΑ ΚΑΤΑΛΑΒΗΣ! ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΣΚ είπε...

ΕΛΕΟΣ! (ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!)

Sophia Siglitiki Drekou είπε...

Αληθώς Ανέστη ο Κύριος!!!