ο απόστολος Παύλος και φιλόσοφοι. Μια συμβολική σύνθεση
που ενώνει το κείμενο της πίστης με την κριτική σκέψη.
Η Πολιτική Θεολογία του Αποστόλου Παύλου στη σύγχρονη ενασχόληση των φιλοσόφων Taubes, Badiou, Agamben & Žižek με τον απόστολο Παύλο. Όταν οι μεγάλοι στοχαστές της εποχής μας ξαναδιαβάζουν τον Παύλο.
Ο απόστολος Παύλος και οι σύγχρονοι φιλόσοφοι. Μια συμβολική σύνθεση που ενώνει το κείμενο της πίστης με την κριτική σκέψη του Jacob Taubes, του Alain Badiou, του Giorgio Agamben και του Slavoj Žižek.
Εργασία - Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου
Εισαγωγή
Η σκέψη του αποστόλου Παύλου έχει απασχολήσει όχι μόνο θεολόγους αλλά και σύγχρονους φιλοσόφους όπως ο Jacob Taubes και ο Giorgio Agamben. Η νέα ανάγνωση των επιστολών του εγείρει κρίσιμα ερωτήματα:
Μπορεί η πολιτική θεολογία του Παύλου να εμπνεύσει τη σύγχρονη σκέψη ή μήπως απομακρύνει τον χριστιανισμό από το θεμέλιο της πίστης;
Σε αυτό το άρθρο και το συνοδευτικό βίντεο στο τέλος, επιχειρούμε μια περιήγηση στις ιδέες που επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε σήμερα την παυλική παρακαταθήκη.
Η συζήτηση παραμένει ανοικτή – και περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.
Η συζήτηση παραμένει ανοικτή – και περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.
Ο Απόστολος Παύλος (Ταρσός, Κιλικία αρχές 1ου αι. (5-15 μ.Χ.) – Ρώμη 66-68 μ.Χ.), συγγραφέας των μισών περίπου από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, αναγνωρίσθηκε ως Ισαπόστολος και Άγιος, και ήταν μία από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες της πρώιμης εποχής του Χριστιανισμού, υποστηρικτής της παγκοσμιότητας της Διδασκαλίας Του Ιησού. Για τον λόγο αυτό πήρε το όνομα «Απόστολος τῶν ἐθνῶν» και των εθνικών, εκείνων δηλαδή που δεν ανήκουν στον λαό και στη θρησκεία των Εβραίων.
Λεγόταν Σαούλ (Σαύλος, βλ. Πράξ. 7:58, 8:1 κ.ά.) αλλά κατά την τότε συνήθεια των Ιουδαίων της διασποράς έφερε εκτός από το ιουδαϊκό όνομα και ένα ομόηχο ελληνικό ή ρωμαϊκό.
Γεννήθηκε στην Ταρσό της Κιλικίας σε ένα χωρίο που ονομάζεται Γίσχαλα και στην αρχή ήταν σκληρός διώκτης του Χριστιανισμού. Το 36 μ.Χ. περίπου, όταν κάποτε μετέβαινε στη Δαμασκό για να διώξει και εκεί χριστιανούς, έγινε θαύμα στο οποίο φανερώθηκε ο Χριστός, ο οποίος τον πρόσταξε να πάει στον Ανανία ο οποίος τον κατήχησε και τον βάπτισε. Έτσι, έγινε ο μεγαλύτερος κήρυκας του Ευαγγελίου, θυσιάζοντας μάλιστα και την ζωή του γι’ αυτό.
Ονομάστηκε ο πρώτος μετά τον Ένα και Απόστολος των Εθνών, λόγω των τεσσάρων μεγάλων αποστολικών περιοδειών του. Είναι ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Ελλάδος. Μέχρι το Θάνατό τον, ο Παύλος έκανε τέσσερις αποστολικές περιοδείες με σκοπό την κήρυξη του θείον λόγου.
Συνέγραψε 14 επιστολές προς τις Εκκλησίες τις οποίες εκείνος ίδρυσε. Τη ζωή του με τις περιπέτειές του θα τα δει κανείς, αν μελετήσει τις Πράξεις των Αποστόλων, αλλά και τις 14 Επιστολές του στην Καινή Διαθήκη.
Ο Απόστολος Παύλος θέλει κάθε χριστιανός, όπως και ο ίδιος, να αισθάνεται και να λέει: «ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός» (Προς Γαλάτας β΄ 20). Δηλαδή, δε ζω πλέον εγώ, ο παλαιός άνθρωπος, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και ακόμα, «τα πάντα και εν πάσι Χριστός» (Προς Κολασσαείς γ΄ 11). Να διευθύνει, δηλαδή, όλες τις εκδηλώσεις τις ανθρώπινης ζωής μας ο Χριστός.
Λεγόταν Σαούλ (Σαύλος, βλ. Πράξ. 7:58, 8:1 κ.ά.) αλλά κατά την τότε συνήθεια των Ιουδαίων της διασποράς έφερε εκτός από το ιουδαϊκό όνομα και ένα ομόηχο ελληνικό ή ρωμαϊκό.
Γεννήθηκε στην Ταρσό της Κιλικίας σε ένα χωρίο που ονομάζεται Γίσχαλα και στην αρχή ήταν σκληρός διώκτης του Χριστιανισμού. Το 36 μ.Χ. περίπου, όταν κάποτε μετέβαινε στη Δαμασκό για να διώξει και εκεί χριστιανούς, έγινε θαύμα στο οποίο φανερώθηκε ο Χριστός, ο οποίος τον πρόσταξε να πάει στον Ανανία ο οποίος τον κατήχησε και τον βάπτισε. Έτσι, έγινε ο μεγαλύτερος κήρυκας του Ευαγγελίου, θυσιάζοντας μάλιστα και την ζωή του γι’ αυτό.
Ονομάστηκε ο πρώτος μετά τον Ένα και Απόστολος των Εθνών, λόγω των τεσσάρων μεγάλων αποστολικών περιοδειών του. Είναι ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Ελλάδος. Μέχρι το Θάνατό τον, ο Παύλος έκανε τέσσερις αποστολικές περιοδείες με σκοπό την κήρυξη του θείον λόγου.
Συνέγραψε 14 επιστολές προς τις Εκκλησίες τις οποίες εκείνος ίδρυσε. Τη ζωή του με τις περιπέτειές του θα τα δει κανείς, αν μελετήσει τις Πράξεις των Αποστόλων, αλλά και τις 14 Επιστολές του στην Καινή Διαθήκη.
Ο Απόστολος Παύλος θέλει κάθε χριστιανός, όπως και ο ίδιος, να αισθάνεται και να λέει: «ζω δε ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός» (Προς Γαλάτας β΄ 20). Δηλαδή, δε ζω πλέον εγώ, ο παλαιός άνθρωπος, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός. Και ακόμα, «τα πάντα και εν πάσι Χριστός» (Προς Κολασσαείς γ΄ 11). Να διευθύνει, δηλαδή, όλες τις εκδηλώσεις τις ανθρώπινης ζωής μας ο Χριστός.
Ο Απόστολος Παύλος υπέστη μαρτυρικό θάνατο (χωρίς να είναι απόλυτα ιστορικά διασταυρωμένο) δι’ αποκεφαλισμού στη Ρώμη μεταξύ των ετών 64 - 67 μ.Χ.
🔴 H σύγχρονη ενασχόληση των φιλοσόφων με τον Απόστολο ΠαύλοΤις τελευταίες δεκαετίες φιλόσοφοι, οι περισσότεροι με θητεία στο μαρξιστικό κίνημα, έδειξαν ένα απρόσμενο ενδιαφέρον για τη θεολογία του αποστόλου Παύλου, και ιδίως για την πολιτική σημασία της.
Πρώτος από όλους τη συζήτηση εγκαινίασε ο Jacob Taubes (1923-1987), αναδεικνύοντας την πολιτική αιχμή της σκέψης του Παύλου και παρουσιάζοντάς τον ως τον νέο Μωυσή, το δημιουργό ενός νέου λαού, αλλά και ως το στοχαστή του οποίου η επίδραση αγγίζει ακόμα και τους Νέους Χρόνους.
Ο Alain Badiou (Αλαίν Μπαντιού) είδε στον Παύλο έναν ποιητικό στοχαστή του Συμβάντος (event) και μια φιγούρα του μαχητή, ενώ ο Giorgio Agamben (Τζόρτζιο Αγκάμπεν) τον κλασικό μεσσιανικό στοχαστή της δυτικής σκέψης, έναν πρόδρομο του Benjamin (Βάλτερ Μπένγιαμιν 1892-1940).
Ο Slavoj Žižek (Σλάβοϊ Ζίζεκ), τέλος, είδε την παύλεια θεολογία ως το προαπαιτούμενο για έναν γνήσιο διαλεκτικό υλισμό. Η συζήτηση αυτή δεν έμεινε ασχολίαστη από τους χριστιανούς θεολόγους.
Στην ανακοίνωση του διήμερου συνεδρίου που διοργάνωσε ο Άρτος Ζωής με θέμα: Ο Θεός της Βίβλου και ο Θεός των φιλοσόφων παρουσιάζεται αυτή η συζήτηση στα πολύ βασικά της σημεία και γίνεται μια απόπειρα να δοθεί μια απάντηση στο ερώτημα του τίτλου.
Δείτε το Video στο τέλος με ΟΛΗ την ομιλία και τα σχόλια.
🟠 Λίγα λόγια για τους φιλοσόφους
Ο Γιάκομπ Τάουμπες (Jacob Taubes 25 Φεβρουαρίου 1923 – 21 Μαρτίου 1987) ήταν κοινωνιολόγος της θρησκείας, φιλόσοφος και μελετητής του Ιουδαϊσμού. Ο Τάουμπες γεννήθηκε σε μια παλαιά ραββινική οικογένεια. Ήταν παντρεμένος με τη συγγραφέα Σούζαν Τάουμπες.
Το διδακτορικό του το απέκτησε το 1947 με μια διατριβή για την Δυτική Εσχατολογία (Occidental Eschatology) και δίδαξε αρχικά θρησκευτικές σπουδές και ιουδαϊκές σπουδές στις Ηνωμένες Πολιτείες, στα πανεπιστήμια του Χάρβαρντ, του Κολούμπια και του Πρίνστον.
Από το 1965 υπήρξε καθηγητής ιουδαϊκών σπουδών και ερμηνευτικής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου (Free University of Berlin).
Άσκησε σημαντική επίδραση σε πολλούς σύγχρονους στοχαστές, όπως ο Giorgio Agamben, η Susan Sontag, η Avital Ronell, ο Marshall Berman, η Babette Babich, οι Aleida και Jan Assmann, ο Amos Funkenstein και ο Peter Sloterdijk.
Τα βιβλία του Τάουμπες περιλαμβάνουν τα έργα Δυτική Εσχατολογία (Occidental Eschatology, Stanford University Press, 2009) και Η Πολιτική Θεολογία του Παύλου (The Political Theology of Paul, Stanford University Press, 2004).
Παύλεια θεολογία και σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα - Η πολιτική πρόσληψη της θεολογίας του απ. Παύλου από τον Jacob Taubes (The Pauline Theology and Contemporary Philosophical Movements. Jacob Taubes and his Work: The Political Theology of Paul the Apostle) σε Χ. Ατματζίδης, Μετά-νεοτερική ερμηνεία της Καινής Διαθήκης. Απολλώνια ΚΑΙ Διονυσιακή Ερμηνεία, Εκδόσεις OSTRACON, Critical Approaches to the Bible, vol. XX, Θεσσαλονίκη 2019, 73-94.Βλ. εδώ: www.academia.edu/29840648/
Ο Αλαίν Μπαντιού ([alɛ̃ badju] γεννημένος στις 17 Ιανουαρίου 1937) είναι Γάλλος φιλόσοφος της Μαρξιστικής σχολής και καθηγητής στο European Graduate School, πρώην κάτοχος της έδρας της Φιλοσοφίας στην École Normale Supérieure (ENS). Θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή στοχαστές και από τους σπουδαιότερους Γάλλους φιλόσοφους της δεκαετίας του '60.
Εκτός από αμετανόητος κομμουνιστής είναι και υπέρμαχος του Μαοϊσμού και της Κινέζικης πολιτιστικής επανάστασης, καθώς γοητεύτηκε από τις ιδέες τους. Ο ίδιος έχει ταχθεί υπέρ ενός μη- Σταλινικού Κομμουνισμού και παρότι έχουν σχολιαστεί κατά καιρούς οι ακροαριστερές του απόψεις, αυτό δεν τον εμπόδισε από το να δώσει δεκάδες διαλέξεις σε πολλά μέρη του κόσμου, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Συχνά δίνει συνεντεύξεις στον τύπο, όπου εκφράζει την άποψή του για ζητήματα της επικαιρότητας.
Το παύλειο κήρυγμα του Badiou στους Αθηναίους (απόσπασμα 2014)«Διονύσης Σκλήρης: Αλαίν Μπαντιού (Alain Badiou), ο θεολόγος της εμμένειας»
[...] Τελειώνοντας, θα προτιμούσα, αφήνοντας τις διερωτήσεις αυτές ανοικτές, να μεταφέρω κάτι από την ατμόσφαιρα των ομιλιών του Μπαντιού (Badiou) στην Αθήνα, οι οποίες, -πιστεύω-, τον αναδεικνύουν σε έναν συγκλονιστικό θεολόγο της εμμένειας. Η τρίτη του ομιλία στη Νομική Σχολή έλαβε χώρα λίγες ώρες αφότου είχε δοθεί στην Πλατεία Συντάγματος συνέντευξη τύπου επιβιωσάντων από την τραγωδία στο Φαρμακονήσι, όπου είχαμε μάθει εμβρόντητοι ότι ήταν πιθανό μετανάστες να είχαν σκοτωθεί στην θάλασσα κοντά στο Φαρμακονήσι λόγω μιας ορισμένης πολιτικής τόσο της Ελλάδας, όσο σε κάποιο βαθμό και της Ευρωπαϊκής Ένωσης εν γένει, που αποδείχτηκε εγκληματική καθώς στέρησε την ζωή από 14 γυναίκες και παιδιά. Ο Αλαίν Μπαντιού (Badiou) προσάρμοσε την ομιλία του, που είχε ως θέμα την πολιτική και την κρίση, και έκανε μία ομιλία για το ενιαίο του κόσμου μας και για τον ξένο, που –θα τολμούσε κανείς να πει-, καθιστά τον λόγο του μία συνέχεια του κηρύγματος του αποστόλου Παύλου στους Αθηναίους.
Με μία οιονεί θεολογική έμπνευση ως συνεχιστής του ουνιβερσαλισμού του αποστόλου Παύλου, δηλαδή της αντίληψης ότι όλη η ανθρωπότητα είναι μία, και πρέπει να αίρουμε τα ψευδή διαχωριστικά τείχη, ο Badiou κήρυξε το ενιαίο του κόσμου μας, ως μια αλήθεια βαθύτερη από την ψευδή ειδωλολατρική ενότητα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Η τελευταία, όπως βλέπουμε συγκλονισμένοι, ενώ διατείνεται ότι ενώνει τον κόσμο χάρη στη ροή και την κυκλοφορία εμπορευμάτων και πληροφοριών, ταυτόχρονα χτίζει διαχωριστικά τείχη παντού: Μεταξύ Η.Π.Α. και Μεξικού, μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, μεταξύ Ευρωπαίων και Αφρικανών, στο εσωτερικό των μεγαλουπόλεων της παγκοσμιοποίησης κ.ά. Ενώ τώρα έρχεται να προστεθεί και το τείχος του αίματος στο Αιγαίο, με την προσπάθεια οι φόνοι των μεταναστών να στήσουν ένα ιδιότυπο τείχος τρόμου.
Εντέλει, διερωτάται ο Αλαίν Μπαντιού (Badiou), και όλοι μας μαζί του, το γκρέμισμα του τείχους του Βερολίνου, που πανηγυρίστηκε το 1989 ως νίκη της ελευθερίας και της ενότητας της ανθρωπότητας, έγινε μόνο και μόνο για να πολλαπλασιαστούν τα τείχη σε όλον τον κόσμο, ώστε αντί για ένα μοναδικό παραπέτασμα μεταξύ Δύσης και Ανατολής να έχουμε μυριάδες νέα τείχη, μεταξύ Βορρά και Νότου, μεταξύ τάξεων, φυλών κ.ο.κ.; Τείχη ανάμεσα σε «λαθραίους» και «νόμιμους», παρόμοια άλλωστε με τα τείχη ανάμεσα στους «ενάρετους» Γερμανούς και τους «κακούς» Έλληνες;
Στην πραγματικότητα οι φόνοι μεταναστών καταδεικνύουν τον ψευδεπίγραφο και ειδωλολατρικό χαρακτήρα της ενότητας του κόσμου που προσφέρει ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός. Ο τελευταίος βασίζεται στη λατρεία ενός ειδώλου ελευθερίας που είναι η ελευθερία της απεριόριστης κυκλοφορίας και ιδιοκτησίας, απέναντι στον οποίο τίθεται μία άλλη πραγματική ενότητα: Η ενότητα του κόσμου των ζωντανών υπάρξεων, των ζωντανών ανθρώπων.
Με ζήλο παρόμοιο με αυτόν που ο απόστολος Παύλος κήρυξε την καθολικότητα της ενιαίας αγιοπνευματικής ανθρωπότητας που συνίσταται ως Σώμα Χριστού, ο Badiou επιχειρεί να γκρεμίσει τα ειδωλολατρικά τείχη που επιχειρούν να καλύψουν τη νέα ενιαία ανθρώπινη πραγματικότητα, αυτή του νομαδικού προλεταριάτου. Το είδωλο είναι η ψευδής ενότητα της κυκλοφορίας των αγαθών και των πληροφοριών, στο οποίο ο Badiou θα τολμούσε να προσθέσει και την ψευδαίσθηση δημοκρατίας που είναι η σύγχρονη κοινοβουλευτική δημοκρατία. (Πρόκειται για μια από τις πιο «ακραίες» θέσεις του, -παρεμπιπτόντως, είναι χαρακτηριστικό ότι στις τρεις ομιλίες του δεν αναφέρθηκε ποτέ στην δυνατότητα να προκύψει κάποια λύση για την Ελλάδα μέσα από τις επόμενες εθνικές εκλογές).
Το να διακηρύξουμε την αληθινή ενότητα του κόσμου των ζωντανών υπάρξεων και της εργασίας είναι το πρώτο καθήκον, η πρώτη αρχή δράσης, μια νέα κατηγορική προσταγή. Από εκεί και πέρα, παρ’ όλη την σφοδρή του κριτική προς την ταυτότητα και τον «ταυτοτισμό», ο Badiou παρουσίασε προθυμία να δεχτεί μια «διαστολή της ταυτότητας», προκειμένου βασιζόμενοι σε αυτό που είμαστε, να μπορέσουμε εν διαλόγῳ με τον ξένο να εμπλουτίσουμε τον εαυτό μας στην βάση μιας διευρυμένης ερμηνείας του «γίνε αυτό που είσαι», στους αντίποδες μιας ταυτότητας αποκλεισμού που δεν μπορεί παρά να γεννήσει τον φασισμό.Συνδέοντας όσα γράψαμε στην αρχή με το πνεύμα των ομιλιών στην Αθήνα, θα λέγαμε ότι ο κόσμος του Badiou είναι μάλλον ένας κόσμος μη ακεραιοποιήσιμος, σε αντίθεση δηλαδή με κάποιες μορφές θεϊστικής μεταφυσικής, όπου καθίσταται όλος από το βλέμμα ενός απείρου Θεού. Αλλά εν ταυτώ, είναι και ένας κόσμος ενιαίος, του οποίου καλούμαστε να βεβαιώσουμε την ενότητα αφενός με το να γκρεμίσουμε τα φασιστικά τείχη, και αφετέρου με το να καταγγείλουμε τις ειδωλολατρικές ψευδείς ενότητες. Η διαδικασία ωστόσο της καταδείξεως της ενότητας του κόσμου και της ανθρωπότητας είναι μη ολοκληρώσιμη, καθώς δεν υπάρχει τέλος της Ιστορίας, είτε εγελιανού τύπου, είτε τύπου Fukuyama.
Στην δεύτερη αθηναϊκή ομιλία του για τον Lacan στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (24/1), ο Badiou έθεσε ως το άπιαστο τέλος της Ιστορίας, ένα τέλος που ποτέ δεν κατορθούται ολοκληρωτικά, την Ισότητα. Με λακανικούς όρους, η Ισότητα είναι κάτι σαν το Πραγματικό του καπιταλισμού, δηλαδή η συστατική εξαίρεση στην ανισότητα επί της οποίας βασίζεται το σύστημα του καπιταλισμού και η συμβολοποίησή του. Το ίδιο μπορεί να διατυπωθεί και ως ότι η κατάργηση της ιδιοκτησίας είναι η συστατική εξαίρεση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία επί της οποίας βασίζεται ο καπιταλισμός. Αυτή η ιδέα της Ισότητας έχει κάτι και από το Πραγματικό του Lacan, και από την κανονιστική ιδέα ορίζοντος του Kant, την οποία ως ορίζοντα ουδέποτε φτάνουμε, και από την επέκεινα της ουσίας
Ιδέα του Αγαθού στον Πλάτωνα, αλλά και από την έννοια της συστατικής εξαίρεσης που χρησιμοποιεί μεταξύ άλλων ο Slavoj Zižek, καθώς η Ισότητα δεν είναι το Πραγματικό εν γένει, αλλά το Πραγματικό ειδικά του σύγχρονου καπιταλισμού, ο οποίος ακριβώς συγκροτείται γύρω από τον αποκλεισμό της ισότητας. Και καθώς ο Lacan ταυτίζει το Πραγματικό με το Αδύνατο, οπότε κατ’ επέκταση και το Συμβολικό με το δυνατό, ο Badiou επαναλαμβάνει την ταύτιση αυτή για να δικαιώσει το παλιό σύνθημα του Μάη του ’68 (αποδιδόμενο στον Che Guevara) «Ας είμαστε ρεαλιστές, ας απαιτήσουμε το αδύνατο» («soyons réalistes, exigeons l’impossible»).
Το Λακανικό Πραγματικό είναι ακριβώς το Αδύνατο, και όταν το απαιτούμε, είναι η αρχή για να το κάνουμε δυνατό, ή μάλλον, για να επεκτείνουμε την δυνατότητα του Συμβολικού, ή με όρους του Badiou, να μετατοπίσουμε το όριο μεταξύ του δυνατού και του αδυνάτου ανακαλύπτοντας νέες συναρπαστικές δυνατότητες. Πρόκειται για μια επαναστατική ριζοσπαστικοποίηση του λακανισμού, με την οποία δεν θα συμφωνούσαν όλοι οι λακανικοί, καθώς θέτει το Συμβολικό μάλλον από την πλευρά του κράτους ή ενός αυταρχικού νόμου, με τρόπο ώστε η θεωρούμενη «επέκτασή» του να μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μια «υποχώρησή» του, που σηματοδοτεί την κατάκτηση μεγαλύτερων ελευθεριών με τον τρόπο μιας σαρτρικής ευφορίας της απελευθέρωσης.
Ο σκοπός ωστόσο του Badiou είναι ως πλατωνικός σοφός που επιστρέφει στο σπήλαιο να μας εξεγείρει τόσο από το ντιβάνι της ψυχανάλυσης, όσο και από τον καναπέ του σπηλαίου των σύγχρονων μήντια, του Ίντερνετ, της τηλεόρασης, των Web-TV, στην επίγνωση του πραγματικού κόσμου που βρίσκεται εκεί έξω, άπειρος και μη ακεραιοποιήσιμος, αλλά με μία ανθρωπότητα καθολική εν-τω-γίγνεσθαι. Μία ανθρωπότητα, που όπως και στα χρόνια του αποστόλου Παύλου, οικοδομείται πάνω στο αίμα των μαρτύρων της εποχής μας, όπως αυτών που θρηνήσαμε πρόσφατα στο Φαρμακονήσι.
Τα έργα του προσεγγίζουν διαφορετικά ερωτήματα για τη γλώσσα, τη θεολογία του Αποστόλου Παύλου υπό την επιρροή του έργου του Taubes, το ζώο και τον άνθρωπο, τη γραμμή του Χάιντεγκερ, την επιθυμία, τα πάθη, σχετικά με τον Αριστοτέλη και τον Φρόυντ. Το 2006 έλαβε το βραβείο Charles Veillon για το σύνολο του έργου του. Σήμερα συνεχίζει να παρεμβαίνει οργανώνοντας σεμινάρια στο Πανεπιστήμιο Paris VIII (Vincennes–Saint-Denis) όπως το 2011 που πρότεινε το σεμινάριο «Je le veux. Je l'ordonne. Archéologie du commandement et de la volonté.» (Το θέλω, το διατάζω. Αρχαιολογία της εντολής και της επιθυμίας.)
Ο Βάλτερ Μπέντιξ Σένφλις Μπένγιαμιν (Walter Bendix Schönflies Benjamin, 15 Ιουλίου 1892 - 26 Σεπτεμβρίου 1940), ήταν Γερμανός μαρξιστής και κριτικός της λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος, μεταφραστής, και φιλόσοφος.
Συνδέθηκε με τη Σχολή της Φρανκφούρτης για την κριτική θεωρία και επηρεάστηκε επίσης από τα γραπτά του, νεότερού του, Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος ανέπτυξε την κριτική αισθητική και τον διαλεκτικό υλισμό, και του Gershom Scholem, ο οποίος θεμελίωσε τη σύγχρονη, ακαδημαϊκή μελέτη της Καββάλα και του ιουδαϊκού μυστικισμού. Τις τελευταίες δεκαετίες, το ενδιαφέρον για το έργο του αυξήθηκε δραματικά, κάνοντάς τον έναν από τους πιο σημαντικούς στοχαστές του εικοστού αιώνα σχετικά με τη λογοτεχνία και τη σύγχρονη αισθητική εμπειρία.Ως κριτικός της κοινωνίας και του πολιτισμού, ο Μπένγιαμιν συνδύασε ιδέες προερχόμενες από τον ιστορικό υλισμό, τον γερμανικό ιδεαλισμό, και τον εβραϊκό μυστικισμό σ' ένα έργο που αποτέλεσε μια καινοφανή συνεισφορά στον δυτικό μαρξισμό και στην αισθητική θεωρία. Ως φιλόλογος διανοούμενος, έγραψε τα πιο σημαντικά του δοκίμια για τον Κάρολο Μπωντλαίρ, μετέφρασε την έκδοση Tableaux Parisiens από τα Άνθη του κακού, καθώς και το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Μαρσέλ Προυστ.
Τα έργα του –ιδιαίτερα τα δοκίμιά του Η αποστολή του μεταφραστή και το Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνολογικής του αναπαραγωγιμότητας– αποτελούν σημαντικά σημεία αναφοράς των λογοτεχνικών και, γενικότερα, των ακαδημαϊκών σπουδών. Επηρεασμένος από τον Μπαχόφεν, ο Μπένγιαμιν δημιούργησε τον όρο «ενορατική αντίληψη», για την αισθητική τέχνη μέσω της οποίας ο πολιτισμός θα ανακτούσε τη χαμένη εκτίμησή του για τον μύθο.
Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ (Slavoj Žižek 21 Μαρτίου 1949) είναι Σλοβένος φιλόσοφος και κριτικός θεωρητικός που δουλεύει στα πλαίσια των παραδόσεων του Χεγκελιανισμού, του Μαρξισμού και της Λακανιανής ψυχαναλυτικής.
Ο Ζίζεκ έχει σημαντική συμβολή σε τομείς όπως η πολιτική θεωρία, η θεωρία του κινηματογράφου και η θεωρητική ψυχανάλυση. Αντλεί παραδείγματα από τη μαζική κουλτούρα για να εξηγήσει τη θεωρία του Ζακ Λακάν και τις χρήσεις της λακανιανής ψυχαναλυτικής, και θέσεις της χεγκελιανής φιλοσοφίας και της μαρξιστικής οικονομικής θεωρίας για να ερμηνεύσει τα κοινωνικά φαινόμενα.
Τα θέματα που πραγματεύεται στα γραπτά του συμπεριλαμβάνουν την υποκειμενικότητα, την ιδεολογία, τον καπιταλισμό, το φονταμενταλισμό, το ρατσισμό, την ανεκτικότητα, την πολυπολιτισμικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την οικολογία, την παγκοσμιοποίηση, τον Πόλεμο στο Ιράκ, την επανάσταση, την ουτοπία, τον ολοκληρωτισμό, το μεταμοντερνισμό, τη μαζική κουλτούρα, την όπερα, τον κινηματογράφο, την πολιτική θεολογία και τη θρησκεία.
Ο θεός της Βίβλου και ο θεός των φιλοσόφων: H ενασχόληση των φιλοσόφων με τον απόστολο Παύλο - Πώς αντιμετωπίζουν οι σύγχρονοι φιλόσοφοι τον απόστολο Παύλο;
🎞️ Video Δείτε παρακάτω ΟΛΗ την ομιλία με τον πρωτοπρεσβύτερο Ευάγγελο Γκανά (Αθήνα, 1965) ο οποίος είναι γνωστός Έλληνας κληρικός, θεολόγος και συγγραφέας. Είναι πτυχιούχος ηλεκτρολόγος μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και πτυχιούχος Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι θεολόγος και εκκλησιαστικός επιστήμονας, με ευρύτερη αναγνώριση και συμμετοχή σε πολλά θεολογικά και επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Υπηρετεί στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών ως εφημέριος στην ενορία του Οσίου Μελετίου Σεπολίων. Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε περιοδικά ("Νέα Εστία", "Σύναξη", "Θεολογία", "Ίνδικτος", "Cogito") και σε συλλογικούς τόμους. Είναι έγγαμος και πατέρας έξι παιδιών.
Αντί επίλογουΕν κατακλείδι, η πολιτική θεολογία του Αποστόλου Παύλου δεν είναι απλώς ένα θεολογικό κείμενο του 1ου αιώνα, αλλά ένα ζωντανό πεδίο διαλόγου που διαπερνά θεολογία, ψυχανάλυση, κοινωνία και πολιτική.
Θεολογικά, ο Παύλος προτείνει μια ριζοσπαστική χριστοκεντρική ύπαρξη («ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός»), όπου η πίστη γεννά νέα δημιουργία πέρα από νόμο και διαχωρισμούς.
«Χριστῷ συνεσταύρωμαι· ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός· ὃ δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκί, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ αγαπήσαντός με και παραδόντος εαυτόν υπέρ εμού». (Κεφάλαιο 2, στίχος 20).
Ο Απόστολος Παύλος εκφράζει το απόλυτο νόημα της χριστιανικής ζωής, την εμπειρία της θέωσης.
- Έχει σταυρώσει τον παλαιό του εαυτό (τα εγκόσμια πάθη, το εγωιστικό του θέλημα).
- Ο ίδιος δεν αποτελεί πλέον το επίκεντρο της ζωής του.Ο Χριστός ζει μέσα του, καθοδηγώντας τις πράξεις, τις σκέψεις και τις επιθυμίες του, ώστε ο πιστός να λειτουργεί με την αγάπη και το θέλημα του Θεού.
Ψυχαναλυτικά, μέσα από τον Žižek και τον Badiou, ο Παύλος αναδεικνύεται ως στοχαστής του Υποκειμένου και του Συμβάντος, όπου η πίστη λειτουργεί ως ρήξη με την ιδεολογία και το καπιταλιστικό φετίχ.
Κοινωνικά, η παύλεια οικουμενικότητα («ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην...») ένα από τα πιο εμβληματικά αποσπάσματα του Αποστόλου Παύλου, το οποίο βρίσκεται στην Προς Γαλάτας Επιστολή (Κεφάλαιο 3, στίχος 28).αμφισβητεί τα τείχη της παγκοσμιοποίησης και του εθνικισμού, προτείνοντας μια ενότητα βασισμένη στην αγάπη και την ισότητα.
Ολόκληρη η φράση έχει ως εξής: «Οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ».
Σε νεοελληνική απόδοση: «Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άντρας ούτε γυναίκα· διότι όλοι εσείς είστε ένας άνθρωπος ενωμένος με τον Ιησού Χριστό».
Ο Απόστολος Παύλος καταργεί τις διακρίσεις που χώριζαν τον αρχαίο κόσμο (φυλετικές, κοινωνικές και έμφυλες).
Η αξία του ανθρώπου δεν καθορίζεται από την καταγωγή ή την κοινωνική του θέση, αλλά από την πίστη και την ένωσή του με τον Χριστό.
Πολιτικά, όπως δείχνουν ο Taubes και ο Badiou, ο Παύλος ιδρύει έναν νέο λαό και έναν μεσσιανικό χρόνο που αμφισβητεί την κυριαρχία του νόμου και του κράτους, εμπνέοντας πρακτικές απελευθέρωσης.
Έτσι, η συνάντηση πίστης και κριτικής σκέψης παραμένει ανοιχτή και επίκαιρη: ο Παύλος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά αποτελεί πρόκληση και έμπνευση για το μέλλον.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου - Αρθρογράφος
(Sophia Drekou, Columnist in Blogger)
Πώς διαβάζουν σήμερα τον Παύλο φιλόσοφοι όπως ο Γιάκομπ Τάουμπες (Jacob Taubes), ο Αλαίν Μπαντιού (alɛ̃ badju), ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν (Giorgio Agamben) και ο Σλάβοϊ Ζίζεκ (Slavoj Žižek);
Μια βαθιά και συναρπαστική συνάντηση ανάμεσα στο κείμενο της πίστης και στην κριτική φιλοσοφία: πολιτική θεολογία, μεσσιανισμός, Συμβάν, κριτική στον καπιταλισμό και η δυνατότητα ενός νέου λαού πέρα από διαχωρισμούς.
Ο Παύλος δεν είναι μόνο Απόστολος των Εθνών… είναι και πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη σκέψη. Διαβάστε εδώ:
Ερωτήσεις διαλόγου
Έτσι, η συνάντηση πίστης και κριτικής σκέψης παραμένει ανοιχτή και επίκαιρη: ο Παύλος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά αποτελεί πρόκληση και έμπνευση για το μέλλον.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου - Αρθρογράφος
(Sophia Drekou, Columnist in Blogger)
Περισσότερα Θέματα: Απόστολος Παύλος, Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Θεολογία, Πολιτική
1η Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και ΑναγνώστριεςΗ πολιτική θεολογία του Αποστόλου Παύλου στη σύγχρονη σκέψη.
Πώς διαβάζουν σήμερα τον Παύλο φιλόσοφοι όπως ο Γιάκομπ Τάουμπες (Jacob Taubes), ο Αλαίν Μπαντιού (alɛ̃ badju), ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν (Giorgio Agamben) και ο Σλάβοϊ Ζίζεκ (Slavoj Žižek);
Μια βαθιά και συναρπαστική συνάντηση ανάμεσα στο κείμενο της πίστης και στην κριτική φιλοσοφία: πολιτική θεολογία, μεσσιανισμός, Συμβάν, κριτική στον καπιταλισμό και η δυνατότητα ενός νέου λαού πέρα από διαχωρισμούς.
Ο Παύλος δεν είναι μόνο Απόστολος των Εθνών… είναι και πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη σκέψη. Διαβάστε εδώ:
Ερωτήσεις διαλόγου
- Πιστεύετε ότι η παύλεια θεολογία μπορεί να προσφέρει κάτι ουσιαστικό στη σημερινή πολιτική σκέψη ή παραμένει μόνο θρησκευτικό ζήτημα;
- Ποια ιδέα από τον Badiou ή τον Taubes σας εντυπωσίασε περισσότερο και γιατί;
- Μετά την ανάγνωση του άρθρου, πώς βλέπετε τη σχέση ανάμεσα στην πίστη και την κριτική φιλοσοφία;
- Μπορεί η παύλεια οικουμενικότητα («ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην») να λειτουργήσει σήμερα ως απάντηση στον εθνικισμό και τον καπιταλισμό;
- Ποιος από τους τέσσερις φιλοσόφους σας κέντρισε περισσότερο το ενδιαφέρον;
2η Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Στο άρθρο επιχειρείται μια συστηματική προσέγγιση της πολιτικής θεολογίας του Αποστόλου Παύλου, όπως αυτή αναπτύσσεται στη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ερμηνείες των Γιάκομπ Τάουμπες (Jacob Taubes), Αλαίν Μπαντιού (alɛ̃ badju), Τζόρτζιο Αγκάμπεν (Giorgio Agamben) και Σλάβοϊ Ζίζεκ (Slavoj Žižek), οι οποίοι επαναδιαβάζουν τις παύλειες επιστολές υπό το πρίσμα της μεσσιανικής χρονικότητας, της έννοιας του Συμβάντος, της βιοπολιτικής και της κριτικής του καπιταλισμού.
Το κείμενο επιδιώκει μια συμβολική σύνθεση μεταξύ του θεολογικού λόγου και της κριτικής φιλοσοφίας, διερευνώντας τη δυνατότητα μιας παύλειας οικουμενικότητας πέρα από εθνικά, πολιτικά και οικονομικά όρια.
Το κείμενο επιδιώκει μια συμβολική σύνθεση μεταξύ του θεολογικού λόγου και της κριτικής φιλοσοφίας, διερευνώντας τη δυνατότητα μιας παύλειας οικουμενικότητας πέρα από εθνικά, πολιτικά και οικονομικά όρια.
Διαβάστε το πλήρες άρθρο: https://www.sophia-ntrekou.gr/2025/06/filosofoi-gia-Paul.html
Ερωτήσεις
Ερωτήσεις
1. Πώς διαμορφώνει ο Jacob Taubes την έννοια του «νέου λαού» μέσα από την πολιτική θεολογία του Αποστόλου Παύλου και ποια είναι η σημασία της για τη σύγχρονη πολιτική σκέψη;
2. Με ποιους τρόπους ο Alain Badiou αξιοποιεί την παύλεια έννοια του Συμβάντος για να αναπτύξει μια κριτική της παγκοσμιοποίησης και του καπιταλισμού;
3. Σε ποιο βαθμό η ανάγνωση του Giorgio Agamben στον Παύλο επηρεάζεται από τη μεσσιανική παράδοση του Walter Benjamin και πώς αυτή η σύνδεση εμπλουτίζει τη βιοπολιτική θεωρία;
4. Πώς συνδέει ο Slavoj Žižek την παύλεια θεολογία με την ανάπτυξη ενός διαλεκτικού υλισμού και ποια είναι τα όρια αυτής της προσέγγισης;
5. Μπορεί η παύλεια οικουμενικότητα, όπως παρουσιάζεται στο άρθρο, να αποτελέσει θεωρητικό εργαλείο για την υπέρβαση των σύγχρονων μορφών πολιτικής και κοινωνικής διαίρεσης;
Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες σχολιάζουν
• Ερώτηση από Sophia Drekou » Πιστεύετε ότι η παύλεια θεολογία προσφέρει σημερινή πολιτική σκέψη ή παραμένει μόνο θρησκευτικό ζήτημα;
Απάντηση Αλέξανδρος Λεοντής: Ο Παύλος δεν έκανε πολιτική, ούτε έγραψε πολιτικά κείμενα, διότι όπως επεσήμαναν οι Έλληνες φιλόσοφοι και κυρίως ο Πλάτων όλα τα πολιτεύματα διαφθείρουν τον άνθρωπο ...άρα και σύμφωνα με τον Πλάτωνα πάλι η ιδανική πολιτεία βρίσκεται στον Ουρανό όπου πάντα προστρέχει ο άνθρωπος που θεάται τις ενέργειες του Αγαθού...2) Όπως ορθώς συμπληρώνει ο απ. Παύλος : Άρχων του κόσμου τούτου είναι ο Άρχων του ψεύδους και του σκότους...άρα συμφωνεί απόλυτα με τον Πλάτωνα...για τη φθορά αυτού του κόσμου....3) Οι Χριστιανοί ζουν τις Έσχατες Ημέρες από την πρώτη στιγμή, γνωρίζοντας ότι δεν περιμένουν καμμιά απελευθέρωση παρά μόνο προσδοκούν την Ουράνια Πολιτεία την οποία και βιώνουν ήδη...Οι έσχατες ημέρες συνεχίζονται και σήμερα....4) όλες οι εξουσίες και αρχές θα είναι εκ των πραγμάτων αντίχριστες και θα καταδιώκουν τους πιστούς...έτσι δεν κηρύττετε κάποια απελευθέρωση δούλων ...ή αναδιανομή πλούτου...κηρύγματα των Κυνικών φιλοσόφων της εποχής.. γιατί η δουλεία , ο πλούτος, είναι καταστάσεις φθοράς και απελπισίας και δεν αφορούν τους Χριστιανούς όπως βέβαια και τους αληθινούς φιλοσόφους της εποχής....δηλαδή ο Χριστιανός βρίσκεται σε άλλη "διάσταση" ύπαρξης ...βιώνει ξανά την παραδείσια χαρά...
Απάντηση Kostis Bassogiannis: Πολιτικός ο λόγος και ο ρόλος τού Παύλου. Προφανώς προσφέρει πολιτική σκέψη. Στις επιστολές του απευθύνεται σε κοινότητες και κοινωνίες.
Οι ηθικές, ψυχολογικές και θεολογικές του προτροπές είναι όλες πολιτικές, καθόσον κηρύσσει όχι κάποιον Θεό αυτοαναφορικό και αυτιστικό, αλλά τον τριαδικό Θεό του οποίου η ισχύς είναι σχέση και όχι η τυραννία τής κυρίαρχης τελειότητας. Μιλεί με τις εκκλησίες τών πόλεων, δηλαδή τις κοινωνίες, και προτείνει τρόπους τού πολιτεύεσθαι Χριστοειδώς και όχι τού ιδιωτεύειν ιδιοτελώς. Η αγάπη αναδεικνύεται ως η θεμελιακή δύναμη προσωπικής αρετής αλλά και το κύριο ζητούμενο, ο κοινωνικός καταλύτης για να επιτευχθεί η πολιτική ένωση των προσώπων.
Η πολιτικη του διδαχή, εκτός από στρατηγική, εχει και τακτική πλευρά, αφού εισάγει μεθόδους μακροθυμών υποχωρήσεων ή και αναχωρήσεων.Τέλος, υποδεικνύει το τριαδικό ομοούσιο ως απόλυτο πρότυπο κοινωνικής συνοχής. Όλα αυτά δεν τα κάνει για να χωρίσει τους ανθρώπους σε αυτόνομους ανταγωνιστικούς υποψήφιους σε διαγωνισμούς αγιότητας για την βασιλεία των ουρανών, αλλά για την ανάπτυξη πολιτικών συνόλων, όπου η προσωπική τελείωση θα κατακτάται μέσα από την σχέση των Χριστιανών μεταξύ τους και με τον Θεό. Τί πιο πολιτικό από αυτό;
Απάντηση Sophia Drekou: Αλέξανδρος Λεοντής νομίζω ότι η προσέγγισή σας υποτιμά τη βαθιά πολιτική διάσταση του παύλειου λόγου.
Ο Παύλος δεν κηρύττει απλώς μια «άλλη διάσταση» ύπαρξης αποκομμένη από τον κόσμο. Απευθύνεται σε συγκεκριμένες κοινότητες μέσα σε πόλεις της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και προτείνει τρόπους πολιτεύεσθαι Χριστοειδώς.
Οι επιστολές του δεν είναι ιδιωτικές εξομολογήσεις, αλλά δημόσιος λόγος προς εκκλησίες που αποτελούν κοινωνικά σώματα.
Δεν είναι τυχαίο ότι μιλά για εξουσίες και αρχές, για την ενότητα Ιουδαίων και Ελλήνων, για τη σχέση δούλων και κυρίων, για την αγάπη ως «πληρωμή του νόμου». Όλα αυτά είναι πολιτικά ζητήματα. Η αγάπη, όπως την εννοεί ο Παύλος, δεν είναι μόνο ατομική αρετή, αλλά κοινωνικός και πολιτικός καταλύτης που δημιουργεί νέου τύπου σχέσεις και νέου τύπου κοινότητα.
Η εσχατολογική του προοπτική (οι έσχατες ημέρες) δεν ακυρώνει την πολιτική του διδαχή, αλλά της δίνει νόημα και κατεύθυνση. Δεν οδηγεί σε παραίτηση από τον κόσμο, αλλά σε μια ριζοσπαστική κριτική των υπαρχουσών δομών εξουσίας και σε μια νέα μορφή κοινωνικής συνοχής, της οποίας πρότυπο είναι η τριαδική σχέση του Θεού.
Ο Παύλος δεν κηρύττει ούτε επανάσταση με την έννοια των Κυνικών, ούτε απλή υποταγή. Κηρύττει μια νέα πολιτεία εντός του κόσμου, που δεν ταυτίζεται με καμία υπάρχουσα εξουσία και γι’ αυτό ακριβώς βρίσκεται σε διαρκή ένταση μαζί της.
Τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν ο Παύλος «έκανε πολιτική», αλλά τι είδους πολιτική γεννά η πίστη του. Και αυτή η πολιτική δεν είναι ούτε ουτοπική απόδραση στον ουρανό, ούτε απλή ηθική βελτίωση του ατόμου, αλλά η συγκρότηση ενός νέου λαού μέσα στην ιστορία.
Απάντηση Sophia Drekou: Kostis Bassogiannis σ’ ευχαριστώ για το εξαιρετικό σχόλιό σου. Το διατύπωσες με απόλυτη σαφήνεια και θεολογική ακρίβεια αυτό που προσπάθησα να αναδείξω στο άρθρο: ότι ο παύλειος λόγος είναι πολιτικός όχι παρά τη θεολογία του, αλλά εξαιτίας της.
Ιδιαίτερα μου άρεσε η επισήμανσή σου για τον τριαδικό Θεό ως πρότυπο κοινωνικής συνοχής και για την αγάπη ως πολιτικό καταλύτη. Είναι ακριβώς αυτή η διάσταση που συχνά παραβλέπεται όταν διαβάζουμε τον Απόστολο Παύλο μόνο μέσα από το πρίσμα της ατομικής σωτηρίας. Χαίρομαι που το σχόλιό σου έδωσε αυτή την προέκταση.
Απάντηση Kostis Bassogiannis: Sophia Drekou πάντα φροντισμένα, καίρια και πολύτιμα τα άρθρα σου Σοφία μου. Ανεκτίμητη η δουλειά σου.
Απάντηση Sophia Drekou: Kostis, σ’ ευχαριστώ. Με συγκινεί ιδιαίτερα η εκτίμησή σου, γιατί ξέρω ότι διαβάζεις προσεκτικά και με κριτική σκέψη. Τα σχόλιά σου, όπως αυτό που έγραψες, δίνουν πραγματική αξία στα άρθρα και βοηθούν να ανοίξει ουσιαστικός διάλογος. Σ’ ευχαριστώ και γι’ αυτό.
Απάντηση Αλέξανδρος Λεοντής: Sophia Drekou Αγαπητή φίλη, μα πώς θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι δυνατόν ο άνθρωπος να αποκοπεί από τον κόσμο..; Ελπίζουμε ειλικρινά τη μεταβολή του κόσμου τούτου...από κόσμο φθοράς , πλάνης , απάτης σε Ουράνια Πολιτεία...πράγμα βέβαιιο....αφού ήδη βλέπουμε γύρω μας ανθρώπους που βιώνουν την παραδείσια χαρά. Φυσικά και δεν είναι υπόσχεση ή σχήμα λόγου....είναι η πραγματικότητα ολοζώντανη όπως τη βίωσε και ο Απόστολος των εθνών... αυτό το εμπειρικό μήνυμα αναδύεται σπό τις επιστολές...η βίωση μίας άλλης ζωής...καθώς λοιπόν στην εποχή του είχαν ξεκινήσει οι Έσχατες Ημέρες ( οι οποίες και συνεχίζονται ) και περιμένουμε την πλήρη μεταμόρφωση του κόσμου....ο Παύλος μας προειδοποιεί. ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΟΥΜΕ τον ψεύτικο κόσμο στον οποίο ζούμε ως κόσμο απάτης ως άκρως επικίνδυνο αφού αυτός κυβερνάται από τον Άρχοντα του ψεύδους....και όχι δεν είναι σχήμα λόγου...οποιαδήποτε εξουσία και αρχή έχει μέσα της τη φθορά και οδηγεί τον άνθρωπο όχι στη θεραπεία αλλά στην πλήρη εξαχρείωση....( πλείστα σύγχρονα παραδείγματα γύρω μας το αποδεικνύουν),
Απάντηση Sophia Drekou: Αλέξανδρος Λεοντής, η ερμηνεία σας δεν αποδίδει πλήρως τον παύλειο λόγο. Ο Παύλος δεν καλεί τους πιστούς να «αποφεύγουν τον κόσμο» με την έννοια της αποχώρησης ή της περιφρόνησης της ιστορίας. Αντίθετα, τους καλεί να ζουν μέσα στον κόσμο με έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο. Οι επιστολές του απευθύνονται σε συγκεκριμένες κοινότητες που ζουν μέσα στην κοινωνία και την πολιτική πραγματικότητα της εποχής τους (Κόρινθος, Ρώμη, Γαλατία κ.ά.), και όχι σε απομονωμένες ομάδες που περιμένουν παθητικά τη μεταμόρφωση.
Όταν ο Παύλος μιλά για τον «άρχοντα του αιώνος τούτου», δεν εννοεί ότι κάθε εξουσία είναι εξ ορισμού καταδικαστέα και ότι ο πιστός οφείλει να την αποφεύγει. Αντίθετα, στην Προς Ρωμαίους 13 δίνει σαφείς οδηγίες για τη σχέση με τις αρχές, ενώ ταυτόχρονα υπογραμμίζει ότι «ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην… πάντες γαρ υμείς εις εστε εν Χριστώ Ιησού» (Γαλ. 3:28). Αυτή η ενότητα δεν είναι μόνο εσχατολογική, αλλά έχει άμεσες κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες ήδη από τώρα.
Η εσχατολογία του Παύλου δεν είναι απόδραση από τον κόσμο, αλλά μεταμόρφωση του κόσμου μέσα από τη νέα κτίση που ήδη έχει αρχίσει (Β΄ Κορ. 5:17). Ο Παύλος δεν κηρύττει απλώς την αναμονή της Ουράνιας Πολιτείας, αλλά τη συγκρότηση ενός νέου λαού μέσα στην ιστορία, με συγκεκριμένους τρόπους σχέσεων, αγάπης και διακονίας.
Η άποψη ότι «όλες οι εξουσίες οδηγούν στην εξαχρείωση» και ότι ο πιστός οφείλει απλώς να τις αποφεύγει, δεν βρίσκει επαρκή στήριξη στα κείμενα του Παύλου. Αντίθετα, ο Απόστολος των Εθνών εργάστηκε μέσα στον κόσμο, συνομίλησε με τις αρχές, ίδρυσε κοινότητες και διαμόρφωσε σχέσεις που είχαν σαφή κοινωνικό και πολιτικό αντίκτυπο. (πρβλ. Ρωμ. 13).
Απάντηση Αλέξανδρος Λεοντής: Sophia Drekou Αγαπητή φίλη, οι χριστιανοί της εποχής ( όπως ακριβώς και σήμερα) δεν περίμεναν πολιτική ερμηνεία...για το φθαρτό , το μεταβλητό, το εφήμερο, δηλαδή τον απατηλό κόαμο του σκοταδιού ,του ψεύδους και της δουλείας...ζητούσαν και επιθυμούμε με όλες μας τις δυνάμεις το αιώνιο , την πρόγευση της παραδείσιας χαράς...μαζί και με άλλους ανθρώπους( όχι απομονωμένοι ή μοναχικοί)...δεν επιθυμούμε καμία ερμηνεία ...αλλά εμπειρίες ανθρώπων που γεύονται αυτή τη χαρά....αν ήθελαν οι βασανισμένοι άνθρωποι του 1ου αιμΧ...πολιτικά κείμενα υπήρχαν και κυκλοφορούσαν ήδη αιώνες ...αν ήθελαν οι πονεμένοι άνθρωποι να ακούσουν πολιτικό λόγο ...άκουγαν ήδη τους Κυνικούς που πήγαιναν από πόλη σε πόλη κηρύττοντας ανυπόδυτοι κατά των Καισάρων...αν ήθελαν επιστημονικό πολιτικό λόγο , άκουγαν τους Σοφιστές στις αγορές των πόλεων....όπως και σήμερα ...(με τους σοφιστές του διαδικτύου)...ζητάμε την αληθινή εμπειρία ( ούτε ερμηνείες, ούτε ρητορείες) αυτή την εμπειρία που πραγματικά θα μας αλλάξει και σας το ξαναλέω η μεταβολή μας δε θέλουμε να είναι σχήμα λόγου..ούτε επιθυμούμε οποιαδήποτε δημόσια( φανέρωση ) δηλαδή πολιτική πράξη ...δρούμε , πολιτευόμαστε και απολαμβάνουμε την Ουράνια Πολιτεία μυστικά και με σιωπή...
Απάντηση Sophia Drekou: κ. Αλέξανδρος Λεοντής, νομίζω ότι η επιμονή σας να επαναλαμβάνετε τα ίδια και τα ίδια επιχειρήματα δεν ανταποκρίνεται στα κείμενα του Αποστόλου Παύλου.
Ο Παύλος δεν έγραψε ιδιωτικές, μυστικές εξομολογήσεις για προσωπική εμπειρία. Έγραψε δημόσιες επιστολές προς συγκεκριμένες εκκλησίες που λειτουργούσαν μέσα στις πόλεις της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αυτές οι επιστολές διαβάζονταν δημοσίως κατά τη σύναξη και αφορούσαν κοινωνικά, ηθικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής: σχέσεις δούλων και κυρίων (Φιλήμ.), αγωγές ενώπιον ειδωλολατρικών δικαστηρίων (Α΄ Κορ. 6), συμμετοχή σε ειδωλολατρικά συμπόσια (Α΄ Κορ. 8-10), σχέση με τις πολιτικές αρχές (Ρωμ. 13), ενότητα Ιουδαίων και Εθνών μέσα στην ίδια κοινότητα (Γαλ. 3:28, Εφεσ. 2).
Αν ο Παύλος ήθελε μόνο «μυστική και σιωπηλή» εμπειρία, δεν θα έγραφε επιστολές που απευθύνονταν σε ολόκληρες κοινότητες και που είχαν άμεσες κοινωνικές συνέπειες. Το γεγονός ότι καλούσε τους πιστούς να ζουν «εν κόσμω» αλλά «μη κατά κόσμον» (πρβλ. Α΄ Κορ. 5:9-10, Ιωάν. 17:15-16) δείχνει ακριβώς την ένταση, και όχι την πλήρη απόρριψη κάθε πολιτικής και κοινωνικής διάστασης.
Επιπλέον, η άποψη ότι «οι πρώτοι Χριστιανοί δεν ήθελαν πολιτικό λόγο γιατί υπήρχαν ήδη οι Κυνικοί και οι Σοφιστές» δεν ευσταθεί ιστορικά. Ο Παύλος δεν ταυτίζεται ούτε με τους Κυνικούς ούτε με τους Σοφιστές. Αντίθετα, συγκρούεται μαζί τους (π.χ. Α΄ Κορ. 1-4) και προτείνει έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο ύπαρξης και σχέσεων, που έχει σαφείς πολιτικο-θεολογικές προεκτάσεις.
Η εσχατολογική προσδοκία του Παύλου δεν ακυρώνει την ευθύνη μέσα στην ιστορία. Αντίθετα, την εντείνει. Η «νέα κτίση» (Β΄ Κορ. 5:17) δεν είναι μόνο μελλοντική ελπίδα, αλλά ήδη παρούσα πραγματικότητα που μεταμορφώνει τις σχέσεις και τις κοινότητες εδώ και τώρα.
Το άρθρο δεν ισχυρίζεται ότι ο Παύλος ήταν πολιτικός ακτιβιστής με τη σύγχρονη έννοια. Εξετάζει όμως γιατί σύγχρονοι φιλόσοφοι βρίσκουν στα κείμενά του πολιτικο-θεολογικούς πόρους. Και αυτό δεν είναι αυθαίρετο. Βρίσκεται μέσα στα ίδια τα κείμενα.
Παρακαλώ επανεξετάστε την προσωπική σας ματιά βάσει των αγιογραφικών πηγών που προανέφερα.
Σας ευχαριστώ για τον διάλογο.
Σχόλιο Stylianos Arabantinos: Ας μάς πή κάποιος τί είναι πολιτική ; Καί μετά ποιά σχέση έχει ο Χριστός μέ τόν κόσμο ;
Λέξεις-κλειδιά (Keywords) πολιτική θεολογία Παύλου | απόστολος Παύλος φιλόσοφοι | Jacob Taubes | Alain Badiou | Giorgio Agamben | Slavoj Žižek | παύλεια θεολογία | πολιτική θεολογία | μεσσιανισμός | συμβάν Badiou | Παύλος και μαρξισμός | χριστιανισμός και φιλοσοφία | νέος λαός Θεού | παύλεια οικουμενικότητα
Απάντηση Sophia Drekou: Όταν μιλάμε για πολιτική στο πλαίσιο της θεολογίας του Αποστόλου Παύλου, δεν εννοούμε κομματική ή κρατική πολιτική με τη σημερινή έννοια. Εννοούμε τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι οργανώνονται σε κοινότητες, τις σχέσεις εξουσίας, τη δικαιοσύνη, την ενότητα και τη διακυβέρνηση του κοινού βίου.Σχόλιο Theofanis Militsopoulos: Η πολιτική υπάρχει στην ζωή μας είτε το θέλουμε είτε όχι. Άσχετα με το ποσοστό και τον τρόπο συμμετοχής μας υπάρχει, όπως υπάρχει και ο ήλιος, η θάλασσα και η φύση! Ο Απόστολος Παύλος μπορεί να μην μίλησε για το "κοινωνικό συμβόλαιο" ή να ανέλυσε το όνειρο της "ιδανικής πολιτείας" όμως με την διδασκαλία του διαμορφώνει κουλτούρα, τρόπους και στόχους! Αυτό από μόνο του ασκεί κοινωνικοπολιτικές επιρροές.
Ο Χριστός δεν ήρθε για να ιδρύσει πολιτικό κόμμα ούτε για να προτείνει κάποιο συγκεκριμένο πολίτευμα. Ωστόσο, η διδασκαλία Του και η Εκκλησία που προέκυψε από αυτόν δεν είναι αδιάφορες απέναντι στον κόσμο.
Ο Παύλος, απευθυνόμενος σε πραγματικές κοινότητες μέσα στην κοινωνία, διαμόρφωσε έναν λόγο που έχει σαφείς πολιτικο-θεολογικές προεκτάσεις: την ισότητα εν Χριστώ πέρα από εθνικές και κοινωνικές διακρίσεις (Γαλ. 3:28), τη νέα κτίση που μεταμορφώνει τις σχέσεις (Β΄ Κορ. 5:17), την κριτική στάση απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας που αυτοθεοποιείται, και την αγάπη ως θεμελιώδη αρχή κοινωνικής συνοχής.
Ο Χριστός δεν είναι «εκτός κόσμου». Ενανθρώπησε μέσα στον κόσμο, και η Εκκλησία καλείται να ζει εν κόσμω αλλά «μη κατά κόσμον». Αυτή η ένταση είναι που γεννά την πολιτική διάσταση του χριστιανικού λόγου: όχι ως κοσμική εξουσία, αλλά ως εναλλακτικός τρόπος ύπαρξης και σχέσεων που κρίνει και μεταμορφώνει τον κόσμο.
Απάντηση Sophia Drekou: Σωστή η τοποθέτησή σας. Ο Παύλος δεν ανέπτυξε θεωρία πολιτικής φιλοσοφίας με τη μορφή που τη συναντάμε στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους ή στους μεταγενέστερους στοχαστές.
Ωστόσο, με τη διδασκαλία του διαμόρφωσε έναν νέο τρόπο ύπαρξης και σχέσεων, ο οποίος δεν μπορούσε παρά να έχει βαθιές κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες.
Η δημιουργία κοινοτήτων βασισμένων στην αγάπη, στην ισότητα εν Χριστώ και στην αμοιβαία διακονία, αποτελεί από μόνη της μια πολιτική πράξη με μακροπρόθεσμες επιδράσεις στον πολιτισμό. Όπως πολύ σωστά επισημαίνετε, η πολιτική δεν είναι μόνο θεωρία, αλλά και τρόπος ζωής που διαμορφώνει κουλτούρα και στόχους.
Ομάδα: Θεολογία, Επιστήμη, Λογοτεχνία, Πολιτισμός
Ερώτηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou » Μπορεί η παύλεια οικουμενικότητα, όπως παρουσιάζεται στο άρθρο, να αποτελέσει θεωρητικό εργαλείο για την υπέρβαση των σύγχρονων μορφών πολιτικής και κοινωνικής διαίρεσης;
Ερώτηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou » Μπορεί η παύλεια οικουμενικότητα, όπως παρουσιάζεται στο άρθρο, να αποτελέσει θεωρητικό εργαλείο για την υπέρβαση των σύγχρονων μορφών πολιτικής και κοινωνικής διαίρεσης;
Σχόλιο Θεολογος Καραδημος: ΜΕΤΑ.ΑΠΟ ΑΥΤΟ.ΤΟ.ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΤΟΝ ΑΣΠΑΖΟΜΑΙ... ΔΕΝ.ΕΙΧΑ ΑΠΟΨΗ ΓΙΑ ΤΙΣ.ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΓΝΩΡΙΖΑ.ΜΟΝΟ ΤΗ ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ... ΤΟΝ.ΕΚΤΙΜΩ... ΔΕΝ... ΠΡΟΣΚΥΝΩ..ΚΑΘΟΤΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΙΑΣ.
Απάντηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou: κ. Θεολογος Καραδημος, ευχαριστώ για το σχόλιό σας και για την ειλικρίνειά σας. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον αυτό που γράφετε και μου δίνει χαρά: ότι μετά την ανάγνωση του άρθρου «ασπάζεστε» τον Απόστολο Παύλο, ενώ παλαιότερα τον γνωρίζατε κυρίως μέσα από τη θυσία και το μαρτύριό του.
Ακριβώς αυτό προσπαθεί να αναδείξει το κείμενο, ότι ο Παύλος δεν είναι μόνο μια ηρωική μορφή που θυσιάστηκε, αλλά ένας βαθύς στοχαστής, του οποίου η θεολογία συνεχίζει να γονιμοποιεί ακόμα και σύγχρονους φιλοσόφους που δεν πιστεύουν. Η διάκρισή σας ανάμεσα στην εκτίμηση και την προσκύνηση είναι πολύ σημαντική και δείχνει υγιή θεολογική σκέψη. Ο Παύλος δεν ζητά τυφλή προσκύνηση, αλλά συνάντηση με το μήνυμά του.
Θα χαρώ πολύ να ακούσω και τις δικές σας σκέψεις για κάποια από τις ερμηνείες που αναφέρονται στο άρθρο (ιδίως του Taubes ή του Badiou).
Απάντηση Georgakopoulos Ilias: Τελικά ο Απόστολος Παύλος είναι αυτός που έστησε τον χριστιανισμό?
Απάντηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou: Georgakopoulos Ilias η ερώτησή σας είναι πολύ γενική και εκτός του θέματος του συγκεκριμένου άρθρου. Το κείμενο δεν εξετάζει το ερώτημα «ποιος έστησε τον Χριστιανισμό», αλλά τη σύγχρονη φιλοσοφική πρόσληψη της πολιτικής θεολογίας του Αποστόλου Παύλου από σημερινούς, σύγχρονους στοχαστές.
Αν έχετε διαβάσει το άρθρο και θέλετε να σχολιάσετε κάτι συγκεκριμένο από τις φιλοσοφικές ερμηνείες που αναπτύσσονται εκεί (π.χ. την έννοια του «νέου λαού» κατά τον Taubes, ή το «Συμβάν» κατά τον Badiou), θα χαρώ πολύ να το συζητήσουμε.
Διαφορετικά, ίσως θα ήταν πιο γόνιμο να διαβάσετε πρώτα το κείμενο, ώστε το σχόλιό σας να αφορά το περιεχόμενό του.
Λέξεις-κλειδιά (Keywords) πολιτική θεολογία Παύλου | απόστολος Παύλος φιλόσοφοι | Jacob Taubes | Alain Badiou | Giorgio Agamben | Slavoj Žižek | παύλεια θεολογία | πολιτική θεολογία | μεσσιανισμός | συμβάν Badiou | Παύλος και μαρξισμός | χριστιανισμός και φιλοσοφία | νέος λαός Θεού | παύλεια οικουμενικότητα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου