Η οντολογική διάκριση μεταξύ χρόνου και αιώνος στον λόγο του Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και η σημασία της για την κατανόηση της κτίσης, της σωτηρίας και της αιωνιότητας.
✍🏻 Επιμέλεια - Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου
🟣 Εισαγωγή - Περίληψη
Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής πραγματεύεται:
• τον Χρόνο ως κτιστή διάσταση,
• τον Αιώνα ως άκτιστο τρόπο υπάρξεως,
• και τη ριζική οντολογική τους διάκριση.
Χρόνος και Αιών: το οντολογικό πλαίσιο του Αγίου Μαξίμου
Η διάκριση μεταξύ Χρόνου και Αιώνος αποτελεί έναν από τους βαθύτερους θεολογικούς και κοσμολογικούς άξονες της πατερικής σκέψης. Στον λόγο του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, ο χρόνος δεν νοείται απλώς ως μέτρηση διαδοχικών στιγμών, ούτε ο αιών ως απεριόριστη χρονική διάρκεια. Αντιθέτως, πρόκειται για δύο διαφορετικούς τρόπους υπάρξεως: ο χρόνος χαρακτηρίζει την κτιστή πραγματικότητα της μεταβολής και της φθοράς, ενώ ο αιών φανερώνει την υπέρβαση της κίνησης και την είσοδο στην πληρότητα της θείας ζωής. Η κατανόηση αυτής της διάκρισης δεν αφορά μόνο τη θεολογία, αλλά φωτίζει το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, της ιστορίας και της σωτηρίας ως πορείας από το κτιστό προς το άκτιστο, από τον χρόνο προς την αιωνιότητα.
πηγή: Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας
Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής
Α. Και πρώτα σχηματίζουν την ευσεβέστατη έννοια για το ότι πρέπει οπωσδήποτε να συνυπάρχουν μέσα στο Λόγο και Θεό τόσο ο νομικός όσο και ο προφητικός λόγος με την παρουσία του Μωυσή και του Ηλία, επειδή και οι δύο λόγοι προέρχονταν από αυτόν και γι' αυτόν μιλούσαν και γύρω από αυτόν ήταν θεμελιωμένοι.
Β. Έπειτα από την παρουσία αυτών των ίδιων διδάσκονταν πως συνυπάρχουν σ’ αυτόν η σοφία και η καλοσύνη· η σοφία, γιατί σύμφωνα μ’ αυτή υπαγόρευε ο Λόγος όσα έπρεπε να πραχθούν κι απαγόρευε όσα δεν έπρεπε να πραχθούν, της οποίας τύπος ήταν ο Μωυσής (γιατί πιστεύομε ότι η χάρη της νομοθεσίας είναι της σοφίας) και η καλοσύνη, γιατί σύμφωνα μ’ αυτήν ο λόγος προτρέπει και κατευθύνει προς τη θεία ζωή όσους ξεγλίστρησαν από αυτά, της οποίας τύπος ήταν ο Ηλίας, που δηλώνει όλο το προφητικό χάρισμα. Γιατί της θείας καλοσύνης γνώρισμα είναι η επιστροφή με φιλανθρωπία εκείνων που έχουν πλανηθεί, που ως κήρυκές της αναγνωρίζομε τους Προφήτες.
Γ. Ή ότι συνυπάρχουν σ’ αυτόν η γνώση και η παιδεία. Η πρώτη επειδή παρέχει στους ανθρώπους την είδηση του καλού και του κακού· γιατί λέει, «έβαλα μπροστά σου τη ζωή και το θάνατο», για να διαλέξεις τη μία και ν’ αποφύγεις τον άλλο, και να μην πέσεις από άγνοια στο κακό νομίζοντάς το καλό, πράγμα που λέχθηκε ότι το έπραξε ο Μωυσής, αποτελώντας το πρότυπο της αλήθειας.
Δ. Ή πράξη και θεωρία· η μία, επειδή είναι αναιρετική της κακίας και επειδή με επίδειξη των αρετών προκαλεί πλήρη τομή της θέλησης προς τον κόσμο σ’ αυτούς που εκείνη οδηγεί, όπως ο Μωυσής της Αιγύπτου τον Ισραήλ, και την παιδαγωγεί με τους θείους νόμους του Πνεύματος να δέχεται ευπειθώς την κυβέρνησή του.
Η άλλη, επειδή αρπάζει από την ύλη και το είδος, όπως τον Ηλία το πύρινο άρμα και οδηγεί τους ανθρώπους με τη γνώση στον Θεό και τους συνάπτει μαζί του χωρίς να τους βαραίνει καθόλου η σάρκα, επειδή έχουν αθετήσει τους νόμους της ή επειδή δεν τους καίει καθόλου η φλόγα της έπαρσης, χάρη στη δρόσο της πνευματικής πτωχείας που είναι δεμένη με τις αληθινές αρετές.
Ε. Η πάλι μαθαίνουν ότι υπάρχουν μαζί στο Λόγο τα μυστήρια του γάμου και της αγαμίας μέσω του Μωυσή από τη μια που δεν εμπόδισε ο γάμος του να γίνει εραστής της θείας δόξας, και από την άλλη μέσω του Ηλία, που παρέμεινε τελείως έξω από κάθε συνάφεια γάμου, επειδή ο Λόγος και Θεός, εκείνους που ρυθμίζουν τα ζητήματα αυτά με το Λόγο σύμφωνα με τους νόμους που έβαλε ο Θεός, διακηρύττει ότι τους κάνει οικείους του με τρόπο μυστικό.
ΣΤ. Η πληροφορούνται αξιόπιστα με την παρουσία αυτών των ίδιων, ότι ο Λόγος είναι κύριος της ζωής και του θανάτου.
Ζ. Ή μέσω των ίδιων αυτών μαθαίνουν ότι όλοι είναι ζωντανοί μέσα στον Θεό κι απολύτως κανένας δεν είναι κοντά του νεκρός, εκτός από εκείνον που νέκρωσε τον εαυτό του εξαιτίας της αμαρτίας και απέκοψε τον εαυτό του από το Λόγο με την εθελούσια ροπή του προς τα πάθη.
Η. Η ακόμα διαφωτίζονταν ότι κατ’ αναφορά προς το Λόγο, επειδή είναι αλήθεια, είναι και υφίστανται και συγκεντρώνονται σ’ αυτόν οι τύποι των μυστηρίων που περιέχονται τόσο στις νομικές διατάξεις όσο και στις προφητικές εξαγγελίες.
Θ. Ή διδάσκονταν ότι όλα τα έπειτα από τον Θεό και που δημιουργήθηκαν από τον Θεό, δηλαδή η φύση των όντων και ο χρόνος, συνεμφανίζονται ότι υπάρχουν κοντά στον Θεό, που φανερώνεται αληθινά, όσο είναι δυνατό, επειδή είναι αίτιος και δημιουργός, από τα οποία τύπος του χρόνου μπορεί να είναι ο Μωυσής, όχι μόνο επειδή στάθηκε δάσκαλος του χρόνου και του αριθμού του (γιατί αυτός πρώτος μέτρησε το χρόνο της γένεσης του κόσμου) κι έγινε καθηγητής της χρονικής λατρείας, άλλα και επειδή δεν εισήλθε μαζί μ’ εκείνους σωματικά στην κατάπαυση, των οποίων έγινε οδηγός πριν έρθει το θείο ευαγγέλιο.
Γιατί τέτοιο πράγμα είναι και ο χρόνος· δεν ξεπερνά ούτε συντονίζει την κίνησή του μαζί μ’ εκείνους, που έχει στη φύση του να παραπέμπει στη θεία ζωή του μελλοντικού χρόνου. Γιατί έχει τον Ιησού που είναι διάδοχος όλου του χρόνου και της αιωνιότητας· κι αν ακόμα διαφορετικά παραμένουν οι λόγοι του χρόνου στον Θεό, όπως δηλώνει μυστικά η συνείσοδος του νόμου που δόθηκε στην έρημο μέσω του Μωυσή σ’ εκείνους που έλαβαν τη χώρα της υπόσχεσης.
Γιατί αιώνας είναι ο χρόνος, όταν σταματήσει να κινείται, και χρόνος είναι ο αιώνας όταν μετρείται καθώς τον παρασύρει η κίνηση, ώστε να είναι, για να το διατυπώσω με έναν ορισμό, ο αιώνας χρόνος που στερείται κίνηση, και ο χρόνος αιώνας που μετρείται με την κίνηση.
Ο Ηλίας πάλι είναι της φύσης μας τύπος, όχι μόνο γιατί φύλαξε αλώβητους τους λόγους που τον προσδιόριζαν και το σύμφωνο με τη γνώμη τους θέλημα ελεύθερο από κάθε μεταβολή που προέρχεται από το πάθος, αλλά και ως αυτός που παιδεύει κατά την κρίση, σαν κάποιος φυσικός νόμος, όποιους χρησιμοποιούν παρά φύση τη φύση. Γιατί τέτοιο πράγμα είναι και η φύση· τιμωρεί σε τόσο βαθμό αυτούς που επιχειρούν να την παραφθείρουν, σε όσο βαθμό ασκούν το παρά φύση, επειδή δεν έχουν ακόμη αποκτήσει φυσικά όλη τη δύναμη της φύσης κι έχουν ήδη υποστεί μείωση της σύμφωνα μ’ αυτήν αρτιότητάς τους, και γι' αυτό τιμωρούνται, επειδή αυτοί οι ίδιοι ανόητα και αστόχαστα προκάλεσαν στον εαυτό τους την έλλειψη με την κλίση του είναι τους προς το μη ον.
Ι. Ίσως βλέποντας κανένας το Μωυσή και τον Ηλία να πει ότι είναι η νοητή και αισθητή κτίση που συγκροτούνται από το Δημιουργό Λόγο, δε θα κάνει λάθος στην αλήθεια. Από αυτούς στην αισθητή φύση αντιστοιχεί ο Μωυσής, επειδή έζησε κάτω από τη γένεση και τη φθορά, όπως δηλώνει η Ιστορία γι' αυτόν πληροφορώντας μας για τη γέννηση και το θάνατό του. Γιατί τέτοια είναι και η αισθητή κτίση· έχει γνωστή αρχή γένεσης και περιμένει καθορισμένο τέλος του ολέθρου της.
Στη νοητή πάλι φύση αντιστοιχεί ο Ηλίας, επειδή η Ιστορία γι' αυτόν δεν αναφέρει ούτε γένεση, ούτε αν γεννήθηκε καν, ούτε καθορίζει αν τον περίμενε φθορά του με θάνατο, ούτε αν ήταν καν να πεθάνει. Γιατί τέτοια είναι και η νοητή κτίση· ούτε έχει αρχή γέννησης που να είναι καταφάνερη στους ανθρώπους, ούτε αν έχει καν δημιουργηθεί και αρχίσει και από το μη ον πέρασε στο ον, ούτε προσδοκά καθορισμένο τέλος του είναι της με τη φθορά. Γιατί έχει λάβει το φυσικό ανώλεθρο από τον Θεό, που θέλησε να τη δημιουργήσει τέτοια.
Τής δε φύσεως Ηλίας, ου μόνον ως τους καθ' εαυτόν αλωβήτους φυλάξας λόγους, και το επ' αυτοίς κατά γνώμην φρόνημα τροπής τής εκ πάθους ελεύθερον, αλλά και ως εν κρίσει παιδεύων, οίόν τις φυσικός νόμος, τους παρά φύσιν τη φύσει χρωμένους. Τοιούτον γαρ και η φύσις, τους αυτήν παραφθείρειν επιχειρούντας τοσούτον καλάζουσα, όσον τού παρά φύσιν ζην επιτηδεύουσι, τω μη όλην αυτής φυσικώς έτι κεκτήσθαι τής φύσεως την δύναμιν, μειωθέντας ήδη τής κατ' αυτήν αρτιότητος και δια τούτο κολαζομένους, ως εαυτοίς αβούλως τε και αφρόνως δια τής προς το μη ον νεύσεως τού είναι παρεχομενους την έλλειψιν.
Ι'. Ίσως δε και την νοητήν και την αισθητήν κτίσιν έχεσθαι τού Δημιουργού Λόγου τις ειπών δια τού Μωυσέως και Ηλίου, τής αληθείας ου διαμαρτάνει. Ων τής μεν αισθητής Μωυσής λόγον επέχει, ως υπό γένεσιν και φθοράν γενόμενος, καθώς η περί αυτού ιστορία δηλοί, την γένεσιν και τον θάνατον αυτού καταγγέλλουσα. Τοιούτον γαρ και αισθητή κτίσις, αρχήν εγνωσμένην γενέσεως έχουσα και διαφθοράς ωρισμένον τέλος ελπίζουσα.
Τής δε νοητής Ηλίας, ως ούτε γένεσιν αυτού τής περί αυτού μηνυούσης ιστορίας, καν ει γεγέννηται, ούτε μην την δια θανάτου φθοράν ελπίζεσθαι οριζομένης, καν ει τεθνήξεται. Τοιούτον γαρ και η νοητή κτίσις, ούτε αρχήν γενέσεως ανθρώποις κατάδηλον έχουσα, καν ει γεγένηται και ήρκται και εκ τού μη όντος εις το είναι παρήκται, ούτε τέλος τού είναι δια φθοράς ωρισμένον εκδέχεται. Το γαρ ανώλεθρον φυσικώς έχει λαβούσα παρά Θεού, τού ούτως αυτήν δημιουργήσαι θελήσαντος.
Η διάκριση μεταξύ Χρόνου και Αιώνος αποτελεί έναν από τους βαθύτερους θεολογικούς και κοσμολογικούς άξονες της πατερικής σκέψης. Στον λόγο του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, ο χρόνος δεν νοείται απλώς ως μέτρηση διαδοχικών στιγμών, ούτε ο αιών ως απεριόριστη χρονική διάρκεια. Αντιθέτως, πρόκειται για δύο διαφορετικούς τρόπους υπάρξεως: ο χρόνος χαρακτηρίζει την κτιστή πραγματικότητα της μεταβολής και της φθοράς, ενώ ο αιών φανερώνει την υπέρβαση της κίνησης και την είσοδο στην πληρότητα της θείας ζωής. Η κατανόηση αυτής της διάκρισης δεν αφορά μόνο τη θεολογία, αλλά φωτίζει το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, της ιστορίας και της σωτηρίας ως πορείας από το κτιστό προς το άκτιστο, από τον χρόνο προς την αιωνιότητα.
🟣 Αγίου Μαξίμου τού Ομολογητού «Προς Ιωάννην Αρχιεπίσκοπον Κυζίκου» - Χρόνος και αιωνιότητα: Ερμηνεία για την εμφάνιση τού Μωυσή και του Ηλία στη Μεταμόρφωση του Κυρίου και η διαφορά Χρόνου και Αιώνος
(Αναλυτική επεξήγηση: Στο παρόν κείμενο ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής δεν πραγματεύεται τον χρόνο με τη σύγχρονη φυσική ή ψυχολογική έννοια, αλλά τον εντάσσει στο οντολογικό πλαίσιο της κτίσεως. Ο χρόνος νοείται ως ιδίωμα των κτιστών όντων, ως τρόπος κινήσεως και μεταβολής, ενώ ο Αιών δεν αποτελεί «άπειρο χρόνο», αλλά διαφορετικό τρόπο υπάρξεως: τον τρόπο της ακινησίας, της πληρότητας και της θείας ζωής. Η διάκριση αυτή δεν είναι χρονική αλλά υπαρξιακή· δεν αφορά το «πότε», αλλά το «πώς υπάρχει» το ον. Μέσα από αυτή τη διάκριση, ο Άγιος Μάξιμος θεμελιώνει τη χριστιανική κατανόηση της σωτηρίας ως μετάβαση από τον χρόνο στον αιώνα, από τη φθορά στην αφθαρσία, όχι με κατάργηση της κτίσης αλλά με τη μεταμόρφωσή της.)
📖 Μετάφραση: Ερμηνεία για το Μωυσή και τον ΗλίαΜΑ'. ΕΠΕ 14D. Σελ. 202. Και PG 91,1164BC.
πηγή: Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας
Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής
Α. Και πρώτα σχηματίζουν την ευσεβέστατη έννοια για το ότι πρέπει οπωσδήποτε να συνυπάρχουν μέσα στο Λόγο και Θεό τόσο ο νομικός όσο και ο προφητικός λόγος με την παρουσία του Μωυσή και του Ηλία, επειδή και οι δύο λόγοι προέρχονταν από αυτόν και γι' αυτόν μιλούσαν και γύρω από αυτόν ήταν θεμελιωμένοι.
Η δεύτερη, επειδή όλων εκείνων που έπρατταν χωρίς ντροπή αντίθετα σύμφωνα με τον Ισραήλ, που παιδαγωγός του μέγας στάθηκε ο Ηλίας, και έσμιγαν αδιακρίτως τα άσμιχτα, αυτός ήταν κολαστής της αδιαφορίας όλων αυτών καθώς και εκείνων που είχαν ολοκληρωτικά δοθεί στο κακό δίνοντας ως λόγος στην ανοησία και στην πώρωσή τους νόημα και αίσθηση.
Θ. Ή διδάσκονταν ότι όλα τα έπειτα από τον Θεό και που δημιουργήθηκαν από τον Θεό, δηλαδή η φύση των όντων και ο χρόνος, συνεμφανίζονται ότι υπάρχουν κοντά στον Θεό, που φανερώνεται αληθινά, όσο είναι δυνατό, επειδή είναι αίτιος και δημιουργός, από τα οποία τύπος του χρόνου μπορεί να είναι ο Μωυσής, όχι μόνο επειδή στάθηκε δάσκαλος του χρόνου και του αριθμού του (γιατί αυτός πρώτος μέτρησε το χρόνο της γένεσης του κόσμου) κι έγινε καθηγητής της χρονικής λατρείας, άλλα και επειδή δεν εισήλθε μαζί μ’ εκείνους σωματικά στην κατάπαυση, των οποίων έγινε οδηγός πριν έρθει το θείο ευαγγέλιο.
Γιατί τέτοιο πράγμα είναι και ο χρόνος· δεν ξεπερνά ούτε συντονίζει την κίνησή του μαζί μ’ εκείνους, που έχει στη φύση του να παραπέμπει στη θεία ζωή του μελλοντικού χρόνου. Γιατί έχει τον Ιησού που είναι διάδοχος όλου του χρόνου και της αιωνιότητας· κι αν ακόμα διαφορετικά παραμένουν οι λόγοι του χρόνου στον Θεό, όπως δηλώνει μυστικά η συνείσοδος του νόμου που δόθηκε στην έρημο μέσω του Μωυσή σ’ εκείνους που έλαβαν τη χώρα της υπόσχεσης.
Ο Ηλίας πάλι είναι της φύσης μας τύπος, όχι μόνο γιατί φύλαξε αλώβητους τους λόγους που τον προσδιόριζαν και το σύμφωνο με τη γνώμη τους θέλημα ελεύθερο από κάθε μεταβολή που προέρχεται από το πάθος, αλλά και ως αυτός που παιδεύει κατά την κρίση, σαν κάποιος φυσικός νόμος, όποιους χρησιμοποιούν παρά φύση τη φύση. Γιατί τέτοιο πράγμα είναι και η φύση· τιμωρεί σε τόσο βαθμό αυτούς που επιχειρούν να την παραφθείρουν, σε όσο βαθμό ασκούν το παρά φύση, επειδή δεν έχουν ακόμη αποκτήσει φυσικά όλη τη δύναμη της φύσης κι έχουν ήδη υποστεί μείωση της σύμφωνα μ’ αυτήν αρτιότητάς τους, και γι' αυτό τιμωρούνται, επειδή αυτοί οι ίδιοι ανόητα και αστόχαστα προκάλεσαν στον εαυτό τους την έλλειψη με την κλίση του είναι τους προς το μη ον.
Ι. Ίσως βλέποντας κανένας το Μωυσή και τον Ηλία να πει ότι είναι η νοητή και αισθητή κτίση που συγκροτούνται από το Δημιουργό Λόγο, δε θα κάνει λάθος στην αλήθεια. Από αυτούς στην αισθητή φύση αντιστοιχεί ο Μωυσής, επειδή έζησε κάτω από τη γένεση και τη φθορά, όπως δηλώνει η Ιστορία γι' αυτόν πληροφορώντας μας για τη γέννηση και το θάνατό του. Γιατί τέτοια είναι και η αισθητή κτίση· έχει γνωστή αρχή γένεσης και περιμένει καθορισμένο τέλος του ολέθρου της.
Στη νοητή πάλι φύση αντιστοιχεί ο Ηλίας, επειδή η Ιστορία γι' αυτόν δεν αναφέρει ούτε γένεση, ούτε αν γεννήθηκε καν, ούτε καθορίζει αν τον περίμενε φθορά του με θάνατο, ούτε αν ήταν καν να πεθάνει. Γιατί τέτοια είναι και η νοητή κτίση· ούτε έχει αρχή γέννησης που να είναι καταφάνερη στους ανθρώπους, ούτε αν έχει καν δημιουργηθεί και αρχίσει και από το μη ον πέρασε στο ον, ούτε προσδοκά καθορισμένο τέλος του είναι της με τη φθορά. Γιατί έχει λάβει το φυσικό ανώλεθρο από τον Θεό, που θέλησε να τη δημιουργήσει τέτοια.
Η Μεταμόρφωση του Χριστού, ψηφιδωτό στην Αγία Αικατερίνη του Σινά, περ. 600 μ.Χ.
📖 Πρωτότυπο Κείμενο: Θεωρία εις τον Μωϋσήν και τον Ηλίαν
Α'. Και πρώτον μεν την περί τού δειν πάντως συνείναι τω Λόγω και Θεώ τον τε νομικόν και τον προφητικόν λόγον δια Μωυσέως και Ηλίου ευσεβεστάτην ελάμβανον έννοιαν, ως εξ αυτού και περί αυτού και όντας και απαγγέλοντας, και περί αυτόν ιδρυμένους.
Β'. Είτα σοφίαν και χρηστότητα συνούσαν αυτώ δια τών αυτών επαιδεύοντο, την μεν ότι κατ' αυτήν διαγορευτικός εστι τών ποιητέων ο λόγος, και απαγορευτικός τών ου ποιητέων, ης τύπος υπήρχε Μωυσής (σοφίας γαρ την τής νομοθεσίας είναι πιστεύομεν χάριν), την δε ότι κατ' αυτήν προτρεπτικός εστι και επιστρεπτικός προς την θείαν ζωήν τών αυτής απολισθησάντων, ης τύπος υπήρχεν Ηλίας, δι' εαυτού όλον το προφητικόν δηλών χάρισμα. Χρηστότητος γαρ θείας ίδιον γνώρισμα, τών πεπλανημένων η μετά φιλανθρωπίας επιστροφή, ης κήρυκας τους προφήτας γινώσκομεν.
Γ'. Ή γνώσιν και παιδείαν, την μεν ότι καλού τε και κακού τής ειδήσεως τοις ανθρώποις υπάρχει παρεκτικός. Δέδωκα γαρ, φησί, προ προσώπου σου την ζωήν και τον θάνατον, εφ ω την μεν ελείν αιρείσθαι, τον δε φυγείν, και μη ως καλώ περιπεσείν εξ αγνοίας τω χείρονι, όπερ Μωυσής πεπραγώς ανηγόρευται, προτυπών εν εαυτώ τής αληθείας τα σύμβολα· την δε ότι τών τοις εναντίοις ανέδην χρωμένων κατά τον Ισραήλ, ού παιδευτήν Ηλίας ο μέγας εγένετο, και μιγνύντων αδιακρίτως τα άμικτα, τής αδιαφορίας εστί κολαστικός, και τών παντελώς τω κακώ προστεθειμένων την άνοιαν και την πώρωσιν εις έννοιαν άγων, ως λόγος, και αίσθησιν.
Δ'. Ή πράξιν και θεωρίαν, την μεν ως κακίας αναιρετικήν, και κόσμου δι' επιδείξεως αρετών τους δι' αυτής αγομένους παντελώς κατά διάθεσιν τέμνουσαν, ως Μωυσής τής Αιγύπτου τον Ισραήλ, και θείοις νόμοις τού Πνεύματος ευπειθώς παιδεύουσαν άγεσθαι· την δε ως ύλης και είδους αρπάζουσαν, ως τον Ηλίαν το εκ πυρός άρμα, και Θεώ δια γνώσεως προσάγουσάν τε και συνάπτουσαν υπό σαρκός μηδ' οτιούν βαρουμένους, δια την τού κατ' αυτήν νόμου αθέτησιν, ή επάρσει καθ' οτιούν επί τοις κατορθώμασι φλεγομένους, δια την συνημμένην ταις όντως αρεταίς δρόσον τής πτωχείας τού πνεύματος.
Ε'. Ή πάλιν τα κατά τον γάμον και την αγαμίαν μυστήρια παρά τω Λόγω είναι μανθάνοντες δια Μωυσέως, τού δια τον γάμον τής θείας εραστού γενέσθαι δόξης μη κωλυθέντος, και δια Ηλίου, τού παντελώς γαμικής συναφείας καθαρού διαμείναντος, οία τού Λόγου και Θεού τους λόγω ταύτα ιθύνοντας, κατά τους θειωδώς περί αυτών κειμένους νόμους, εαυτώ μυστικώς εισποιείσθαι κηρύττοντος.
ΣΤ'. Ή ζωής και θανάτου δια τών αυτών κύριον πιστώς όντα τον Λόγον πληροφορούμενοι.
Ζ'. Ή και το πάντας ζην τω Θεώ και μηδένα παντελώς παρ αυτώ νεκρόν είναι δια τών αυτών μανθάνοντες, πλην τού εαυτόν τη αμαρτία νεκρώσαντος, και τη εκουσίω προς τα πάθη ροπή τού Λόγου εαυτόν αποκόψαντος.
Η´. Ή πάλιν τον Λόγον ως αλήθειαν όντα κατ' αναφοράν είναί τε και υπάρχειν τους τύπους τών μυστηρίων, και εις αυτόν συνάγεσθαι, τής τε νομικής και τής προφητικής πραγματείας ως αρχήν και τέλος, εφωταγωγούντο.
Θ'. Ή τα μετά Θεόν πάντα και εκ Θεού γεγονότα, τουτέστι την φύσιν τών όντων και τον χρόνον, παρά τω Θεώ όντα συνεκφαίνεσθαι αληθώς φαινομένω, κατά το εφικτόν, ως αιτίω και ποιητή. Ων τού μεν χρόνου τύπος αν είη Μωυσής, ου μόνον ως χρόνου και τού κατ' αυτόν αριθμού διδάσκαλος (ούτος γαρ πρώτος τον κατά την γένεσιν τού κόσμου χρόνον ηρίθμησε), και ως χρονικής γενόμενος λατρείας καθηγητής, αλλά και ως μη συνεισερχόμενος εκείνοις σωματικώς εις την κατάπαυσιν ων προς τής θείας καθηγήσατο ευαγγελίας· τοιούτον γαρ έχει ο χρόνος, ου φθάνων ή συνερχόμενος κατά την κίνησιν εκείνοις ους προς την θείαν τού μέλλοντος αιώνος ζωήν πέφυκε παραπέμπειν. Ιησούν γαρ έχει τον παντός όντα και χρόνου και αιώνος διάδοχον· καν ει άλλως οι λόγοι τού χρόνου εν τω Θεώ διαμένωσιν, ως δηλοί μυστικώς η τού εν ερήμω δοθέντος νόμου δια Μωυσέως τοις την γης λαβούσι τής κατασχέσεως συνείσοδος.
Αιών γαρ εστιν ο χρόνος, όταν στη τής κινήσεως, τον δε χρόνος εστίν ο αιών, όταν μετρήται κινήσει φερόμενος, ως είναι τον μεν αιώνα, ίνα ως εν όρω περιλαβών είπω, χρόνον εστερημένου κινήσεως, τον δε χρόνον αιώνα κινήσει μετρούμενον.
Τής δε φύσεως Ηλίας, ου μόνον ως τους καθ' εαυτόν αλωβήτους φυλάξας λόγους, και το επ' αυτοίς κατά γνώμην φρόνημα τροπής τής εκ πάθους ελεύθερον, αλλά και ως εν κρίσει παιδεύων, οίόν τις φυσικός νόμος, τους παρά φύσιν τη φύσει χρωμένους. Τοιούτον γαρ και η φύσις, τους αυτήν παραφθείρειν επιχειρούντας τοσούτον καλάζουσα, όσον τού παρά φύσιν ζην επιτηδεύουσι, τω μη όλην αυτής φυσικώς έτι κεκτήσθαι τής φύσεως την δύναμιν, μειωθέντας ήδη τής κατ' αυτήν αρτιότητος και δια τούτο κολαζομένους, ως εαυτοίς αβούλως τε και αφρόνως δια τής προς το μη ον νεύσεως τού είναι παρεχομενους την έλλειψιν.
Ι'. Ίσως δε και την νοητήν και την αισθητήν κτίσιν έχεσθαι τού Δημιουργού Λόγου τις ειπών δια τού Μωυσέως και Ηλίου, τής αληθείας ου διαμαρτάνει. Ων τής μεν αισθητής Μωυσής λόγον επέχει, ως υπό γένεσιν και φθοράν γενόμενος, καθώς η περί αυτού ιστορία δηλοί, την γένεσιν και τον θάνατον αυτού καταγγέλλουσα. Τοιούτον γαρ και αισθητή κτίσις, αρχήν εγνωσμένην γενέσεως έχουσα και διαφθοράς ωρισμένον τέλος ελπίζουσα.
Τής δε νοητής Ηλίας, ως ούτε γένεσιν αυτού τής περί αυτού μηνυούσης ιστορίας, καν ει γεγέννηται, ούτε μην την δια θανάτου φθοράν ελπίζεσθαι οριζομένης, καν ει τεθνήξεται. Τοιούτον γαρ και η νοητή κτίσις, ούτε αρχήν γενέσεως ανθρώποις κατάδηλον έχουσα, καν ει γεγένηται και ήρκται και εκ τού μη όντος εις το είναι παρήκται, ούτε τέλος τού είναι δια φθοράς ωρισμένον εκδέχεται. Το γαρ ανώλεθρον φυσικώς έχει λαβούσα παρά Θεού, τού ούτως αυτήν δημιουργήσαι θελήσαντος.
🟣 Κοσμολογική Κατακλείδα - Χρόνος, Αιών και το
Όριο της Φυσικής Περιγραφής ✍🏻 Σοφία Ντρέκου
Χρόνος και Αιών στον Άγιο Μάξιμο: κτιστό,
άκτιστο και πορεία προς την αιωνιότητα
Από τον Χρόνο στον Αιώνα
Στη διάκριση Χρόνου και Αιώνος, όπως την αποκαλύπτει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, δεν διακρίνεται απλώς μια θεολογική λεπτομέρεια, αλλά ένα κλειδί κατανόησης του ίδιου του Σύμπαντος.
Ο χρόνος αντιστοιχεί σε ένα σύμπαν όπου κυριαρχούν η μεταβολή, η εντροπία και η αιτιότητα, δηλαδή οι βασικές κατηγορίες με τις οποίες εργάζεται η σύγχρονη φυσική. Ο αιών, αντιθέτως, δεν αποτελεί χρονική προέκταση του σύμπαντος ούτε «άπειρο μέλλον», αλλά διαφορετικό τρόπο υπάρξεως, όπου η κίνηση παύει χωρίς να εκμηδενίζεται και η πληροφορία δεν χάνεται αλλά ολοκληρώνεται.
Ο χρόνος, ως πεδίο κίνησης, φθοράς και γίγνεσθαι, δεν είναι λάθος ούτε κατάρα· είναι ο χώρος της ελευθερίας και της σχέσης. Ο αιών, αντίθετα, δεν έρχεται να τον ακυρώσει, αλλά να τον ολοκληρώσει. Η διάκριση Χρόνου και Αιώνος, όπως τη διατυπώνει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, μπορεί να ιδωθεί σήμερα ως μια πρώιμη οντολογική διάκριση ανάμεσα σε δύο διαφορετικά καθεστώτα πραγματικότητας.
Στο σημείο αυτό, η θεολογία του Αγίου Μαξίμου δεν ανταγωνίζεται την επιστήμη, αλλά αποκαλύπτει το όριό της: η φυσική μπορεί να περιγράψει την εξέλιξη του σύμπαντος, όχι όμως το νόημα της τελείωσής του. Σε μια εποχή όπου η σύγχρονη κοσμολογία αναζητά την αρχή και το τέλος της ύλης, ο λόγος του Αγίου Μαξίμου υπενθυμίζει ότι το έσχατο νόημα της πραγματικότητας δεν βρίσκεται στη μέτρηση, αλλά στη μετοχή.
Η πορεία από τον χρόνο προς τον αιώνα δεν είναι φυγή από τον κόσμο, αλλά η μεταμόρφωσή του: η είσοδος της κτίσης σε έναν τρόπο υπάρξεως όπου η κίνηση καταπαύει χωρίς να χάνεται, και η ζωή βρίσκει την πληρότητά της μέσα στο φως της αιωνιότητας. Δηλαδή η μετάβαση από τον χρόνο στον αιώνα δεν είναι κοσμική κατάρρευση ούτε φυγή από την ύλη, αλλά μετασχηματισμός της κτίσης σε έναν τρόπο υπάρξεως όπου η σχέση υπερισχύει της μέτρησης και η ύπαρξη νοείται όχι ως γεγονός που συμβαίνει, αλλά ως ζωή που μετέχεται.
Εδώ πια ο λόγος δεν ενώνει απλώς επιστήμη και
θεολογία... χαρτογραφεί το μεταξύ τους σύνορο...
γιατί εδώ ο χρόνος δεν τελειώνει· μεταμορφώνεται σε αιώνα.
Σε αυτό το οριακό σημείο, η θεολογία του Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής μπορεί να συνομιλήσει γόνιμα με σύγχρονες προσεγγίσεις της φυσικής και της φιλοσοφίας της πληροφορίας, όπου η πραγματικότητα δεν νοείται πλέον μόνο ως ύλη σε κίνηση, αλλά ως δομημένη πληροφορία και σχέση, ενώ η συνείδηση και οι πολυδιαστασιακές περιγραφές του σύμπαντος υποδεικνύουν ότι το ορατό δεν εξαντλεί το πραγματικό.
Περισσότερα Άρθρα: Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής,
Σχετικά Θέματα:
- Μεταμορφώσεως: τα πάντα είναι τα Μάτια - Της Μεταμορφώσεως σήμερα και πάντα τέτοια μέρα, έχω στο μυαλό μου εντυπωμένη μια θαυμάσια εικόνα.
Εισαγωγή Ερωτήσεων για διάλογο με Αναγνώστες (Α' μέρος)
Τι σημαίνει χρόνος και τι αιών; Είναι απλώς δύο χρονικές κλίμακες ή δύο διαφορετικοί τρόποι υπάρξεως;
Στον λόγο του Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, η διάκριση αυτή δεν αφορά τη μέτρηση, αλλά την οντολογία: το πώς υπάρχει η κτίση και πώς καλείται να μεταμορφωθεί. Ο χρόνος ανήκει στο πεδίο της κίνησης, της μεταβολής και της φθοράς· ο αιών δεν είναι άπειρο μέλλον, αλλά τρόπος ζωής, πληρότητας και μετοχής. Σήμερα, καθώς η σύγχρονη κοσμολογία, η φυσική της πληροφορίας και η φιλοσοφία της συνείδησης αναζητούν τα όρια της περιγραφής της πραγματικότητας, ο πατερικός λόγος δεν στέκεται απέναντι στην επιστήμη, αλλά συνομιλεί μαζί της, αποκαλύπτοντας ότι το ερώτημα δεν είναι μόνο «πώς λειτουργεί το σύμπαν», αλλά «προς ποιον τρόπο υπάρξεως κατευθύνεται».
Εισαγωγή Ερωτήσεων για διάλογο με Αναγνώστες (Μέρος Β')
Χρόνος και Αιωνιότητα: Μια Οντολογική Προσέγγιση από τον Μάξιμο τον Ομολογητή
Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής δεν αντιμετωπίζει τον χρόνο ως απλό φυσικό μέγεθος, αλλά ως ιδίωμα της κτιστότητας. Ο αιών, αντίθετα, αποκαλύπτει έναν διαφορετικό τρόπο υπάρξεως.
Μπορεί αυτή η διάκριση να συνομιλήσει με τη σύγχρονη κοσμολογία και φιλοσοφία της συνείδησης;
Η διάκριση μεταξύ χρόνου και αιωνιότητας στον Μάξιμο τον Ομολογητή δεν είναι απλώς θεολογική, αλλά οντολογική. Ο χρόνος ανήκει στο κτιστό γίγνεσθαι· η αιωνιότητα σε έναν διαφορετικό τρόπο ύπαρξης. Πρόκειται για δύο διαφορετικούς τρόπους υπάρξεως: ο ένας της κίνησης και της φθοράς, ο άλλος της πληρότητας και της μετοχής στο άκτιστο.
Πώς νοείται ο χρόνος στην πατερική θεολογία και γιατί ο αιών δεν είναι «άπειρο μέλλον»; Ο Άγιος Μάξιμος προσφέρει μια ριζική οντολογική διάκριση που φωτίζει όχι μόνο τη σωτηρία, αλλά και το ίδιο το Σύμπαν ως σχέση και μετοχή.
Το κείμενο αυτό επιχειρεί να φωτίσει τη διάκριση Χρόνου και Αιώνος όχι μόνο θεολογικά, αλλά και κοσμολογικά, σε διάλογο με τη σύγχρονη σκέψη για την ύλη, την πληροφορία και τη συνείδηση. Διερευνά πώς η πατερική σκέψη μπορεί να εισέλθει σε έναν ουσιαστικό διάλογο με τη σύγχρονη κοσμολογία, τη θεωρία της πληροφορίας και τη φιλοσοφία της συνείδησης.
Χρόνος και Αιών - Οντολογία και Κοσμολογία στον Άγιο Μάξιμο που μιλά για δύο τρόπους υπάρξεως, όχι για διάρκεια. Θεολογία σε διάλογο με κοσμολογία και συνείδηση.
Αυτό το κείμενο ανοίγει έναν τέτοιο διάλογο.
Ερωτήσεις Διαλόγου
• Μπορεί η διάκριση Χρόνου και Αιώνος να θεωρηθεί οντολογική και όχι απλώς θεολογική;
• Σε ποιο βαθμό η σύγχρονη φυσική περιγράφει τον χρόνο, αλλά αδυνατεί να νοηματοδοτήσει την αιωνιότητα;
• Μπορεί ο αιών, όπως τον νοεί ο Άγιος Μάξιμος, να συσχετισθεί με έννοιες όπως πληροφορία, σχέση και συνείδηση;
• Είναι η σωτηρία, στην πατερική σκέψη, μετάβαση σε άλλον «χώρο» ή σε άλλον τρόπο υπάρξεως;
• Πού συναντώνται και πού αποκλίνουν η πατερική οντολογία και τα σύγχρονα κοσμολογικά μοντέλα;
...γιατί εδώ ο στοχασμός δεν τελειώνει, ανοίγει.
• Ερώτηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια, πώς θα συσχέτιζες τη διάκριση Χρόνου και Αιώνος στον Άγιο Μάξιμο με τη σύγχρονη επιστημονική συζήτηση γύρω από τη συνείδηση και τα όρια της μαθηματικής περιγραφής της πραγματικότητας;
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Αιών γαρ εστιν ο χρόνος, όταν στη τής κινήσεως, τον δε χρόνος εστίν ο αιών, όταν μετρήται κινήσει φερόμενος, ως είναι τον μεν αιώνα, ίνα ως εν όρω περιλαβών είπω, χρόνον εστερημένου κινήσεως, τον δε χρόνον αιώνα κινήσει μετρούμενον.
Sophia εδώ αναδεικνύεται η αντιδιαστολή της χρονικής μετατροπής σε αιώνα σχεσιακά ως προς την κίνηση...κτιστό δημιούργημα ο αιώνας ενεργοποιεί την συνέχεια της φθαρτότητας σε μετασχηματιστική πλήρωση της ενθέου πραγματοποίησης φωτιστικής Δόξης του ακτίστου σε διαστάσεις απειράριθμης μετρικής μετουσιωμένης τακτικής των διαβαθμισμένων ροών της Ουράνιας μεγαλοπρεπούς σύμβασης του μερικού μετρήσιμα οριακού της ανανεωμένης γενικευμένα οντότητας του υπαρκτού σε τελεολογική Χάρη σεσωσμένου προσώπου...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια, αυτό είναι ακριβώς το κρίσιμο σημείο του Άγιου Μάξιμου του Ομολογητή: ότι η μετάβαση από τον χρόνο στον αιώνα δεν συντελείται ποσοτικά, αλλά σχεσιακά, ως μετασχηματισμός του τρόπου υπάρξεως σε σχέση με την κίνηση. Εκεί, πράγματι, ο αιώνας δεν λειτουργεί ως απλή συνέχεια της φθαρτότητας, αλλά ως πεδίο μεταμορφωτικής πλήρωσης, όπου το κτιστό δεν αναιρείται, αλλά διαπερνάται από το άκτιστο χωρίς να απορροφάται.
Αυτό το σημείο, νομίζω, είναι και το όριο της σύγχρονης μαθηματικής περιγραφής: μπορεί να χαρτογραφήσει ροές, διαβαθμίσεις και μετρικές, αλλά δυσκολεύεται να περιγράψει τη σχέση ως υπαρξιακό γεγονός. Εκεί ίσως η συνείδηση δεν είναι απλώς παρατηρητής του χρόνου, αλλά ο τόπος όπου ο χρόνος παύει να μετριέται και αρχίζει να νοηματοδοτείται.
Πώς βλέπεις εσύ αυτή τη μετάβαση: ως οντολογικό άλμα ή ως εσωτερική αναδιάταξη της ίδιας της κτιστότητας;
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Sophia η μετάβαση εμπεριέχει τον μετρήσιμο απογειωτικό τρόπο της μαθησιακής εξελιξιμότητας σε αντίστοιχες μεθοδικές εκφάνσεις της μαθηματικής παίδευσης των εννοιολογικών αναιρετικά αμφισβητήσεων της λογικής εμπειρίας των εκπεφρασμένων νοητικώς θεωριών ...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια/ούλα μου, πόσο πολύ μ' αρέσει να συνομιλούμε... Αυτό που θέτεις φωτίζει μια κρίσιμη διάσταση: ότι η μετάβαση δεν αναιρεί τη μαθησιακή και μεθοδική επεξεργασία της εμπειρίας, αλλά την απογειώνει, μετατοπίζοντάς την από τη βεβαιότητα της μέτρησης στο άνοιγμα της αμφισβήτησης.
Εκεί, όμως, θα τολμούσα να πω ότι στον Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής η «αναιρετική αμφισβήτηση» της λογικής εμπειρίας δεν οδηγεί σε αποδόμηση του νοήματος, αλλά σε υπέρβασή του: η μαθηματική και εννοιολογική παίδευση δείχνει τα όριά της ακριβώς τη στιγμή που γεννά τη δυνατότητα της σχέσης.
Ίσως, λοιπόν, η εξελιξιμότητα που περιγράφεις να μην είναι απλώς άνοδος μεθόδων, αλλά μετατόπιση του κέντρου βάρους από το πώς γνωρίζουμε στο πώς υπάρχουμε μέσα σε αυτό που γνωρίζουμε. Θα έλεγες ότι εδώ η συνείδηση παύει να είναι εργαλείο κατανόησης και γίνεται τόπος μετοχής;
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Sophia με την συνείδηση αναμετριέται αενάως η μορφοποιητική φόρμουλα της ψυχής...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια μου, η συνείδηση δεν είναι απλώς παρατηρητής, αλλά τόπος όπου η ψυχή μορφοποιεί και μορφοποιείται. Αν ο χρόνος είναι η ροή της μεταβολής, τότε η συνείδηση φαίνεται να λειτουργεί ως «όριο» ...εκεί όπου η κίνηση είτε εγκλωβίζεται σε μέτρηση είτε μεταστοιχειώνεται σε αιώνα.
Θα έλεγες ότι σε αυτή την αέναη αναμέτρηση, η ψυχή δεν υπερβαίνει τον χρόνο καταργώντας τον, αλλά τον ανακεφαλαιώνει σε σχέση; Και μήπως εκεί ακριβώς συναντώνται η πατερική οντολογία και τα σύγχρονα ερωτήματα για τα όρια της μαθηματικής περιγραφής της πραγματικότητας;
...ίσως η συνείδηση είναι το σημείο όπου ο χρόνος παύει να είναι απλώς ροή και γίνεται νόημα. Εκεί όπου η μορφοποιητική κίνηση της ψυχής δεν μετρά, αλλά μετέχει. Μήπως αυτός είναι ο χώρος όπου ο χρόνος αρχίζει να μετασχηματίζεται σε αιώνα;
• Μπορεί η διάκριση Χρόνου και Αιώνος να θεωρηθεί οντολογική και όχι απλώς θεολογική;
• Σε ποιο βαθμό η σύγχρονη φυσική περιγράφει τον χρόνο, αλλά αδυνατεί να νοηματοδοτήσει την αιωνιότητα;
• Μπορεί ο αιών, όπως τον νοεί ο Άγιος Μάξιμος, να συσχετισθεί με έννοιες όπως πληροφορία, σχέση και συνείδηση;
• Είναι η σωτηρία, στην πατερική σκέψη, μετάβαση σε άλλον «χώρο» ή σε άλλον τρόπο υπάρξεως;
• Πού συναντώνται και πού αποκλίνουν η πατερική οντολογία και τα σύγχρονα κοσμολογικά μοντέλα;
...γιατί εδώ ο στοχασμός δεν τελειώνει, ανοίγει.
🪶 Οι Αναγνώστες και Αναγνώστριες σχολιάζουν
...γιατί εδώ ο διάλογος ακουμπά το σημείο όπου η σκέψη γίνεται σχέση.
• Ερώτηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια, πώς θα συσχέτιζες τη διάκριση Χρόνου και Αιώνος στον Άγιο Μάξιμο με τη σύγχρονη επιστημονική συζήτηση γύρω από τη συνείδηση και τα όρια της μαθηματικής περιγραφής της πραγματικότητας;
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Αιών γαρ εστιν ο χρόνος, όταν στη τής κινήσεως, τον δε χρόνος εστίν ο αιών, όταν μετρήται κινήσει φερόμενος, ως είναι τον μεν αιώνα, ίνα ως εν όρω περιλαβών είπω, χρόνον εστερημένου κινήσεως, τον δε χρόνον αιώνα κινήσει μετρούμενον.
Sophia εδώ αναδεικνύεται η αντιδιαστολή της χρονικής μετατροπής σε αιώνα σχεσιακά ως προς την κίνηση...κτιστό δημιούργημα ο αιώνας ενεργοποιεί την συνέχεια της φθαρτότητας σε μετασχηματιστική πλήρωση της ενθέου πραγματοποίησης φωτιστικής Δόξης του ακτίστου σε διαστάσεις απειράριθμης μετρικής μετουσιωμένης τακτικής των διαβαθμισμένων ροών της Ουράνιας μεγαλοπρεπούς σύμβασης του μερικού μετρήσιμα οριακού της ανανεωμένης γενικευμένα οντότητας του υπαρκτού σε τελεολογική Χάρη σεσωσμένου προσώπου...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια, αυτό είναι ακριβώς το κρίσιμο σημείο του Άγιου Μάξιμου του Ομολογητή: ότι η μετάβαση από τον χρόνο στον αιώνα δεν συντελείται ποσοτικά, αλλά σχεσιακά, ως μετασχηματισμός του τρόπου υπάρξεως σε σχέση με την κίνηση. Εκεί, πράγματι, ο αιώνας δεν λειτουργεί ως απλή συνέχεια της φθαρτότητας, αλλά ως πεδίο μεταμορφωτικής πλήρωσης, όπου το κτιστό δεν αναιρείται, αλλά διαπερνάται από το άκτιστο χωρίς να απορροφάται.
Αυτό το σημείο, νομίζω, είναι και το όριο της σύγχρονης μαθηματικής περιγραφής: μπορεί να χαρτογραφήσει ροές, διαβαθμίσεις και μετρικές, αλλά δυσκολεύεται να περιγράψει τη σχέση ως υπαρξιακό γεγονός. Εκεί ίσως η συνείδηση δεν είναι απλώς παρατηρητής του χρόνου, αλλά ο τόπος όπου ο χρόνος παύει να μετριέται και αρχίζει να νοηματοδοτείται.
Πώς βλέπεις εσύ αυτή τη μετάβαση: ως οντολογικό άλμα ή ως εσωτερική αναδιάταξη της ίδιας της κτιστότητας;
...μετακινεί τον διάλογο από τη μέθοδο στην οντολογία.
...γιατί εδώ η σκέψη μαθαίνει πότε να σωπαίνει για να γίνει σχέση.
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Sophia η μετάβαση εμπεριέχει τον μετρήσιμο απογειωτικό τρόπο της μαθησιακής εξελιξιμότητας σε αντίστοιχες μεθοδικές εκφάνσεις της μαθηματικής παίδευσης των εννοιολογικών αναιρετικά αμφισβητήσεων της λογικής εμπειρίας των εκπεφρασμένων νοητικώς θεωριών ...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια/ούλα μου, πόσο πολύ μ' αρέσει να συνομιλούμε... Αυτό που θέτεις φωτίζει μια κρίσιμη διάσταση: ότι η μετάβαση δεν αναιρεί τη μαθησιακή και μεθοδική επεξεργασία της εμπειρίας, αλλά την απογειώνει, μετατοπίζοντάς την από τη βεβαιότητα της μέτρησης στο άνοιγμα της αμφισβήτησης.
Εκεί, όμως, θα τολμούσα να πω ότι στον Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής η «αναιρετική αμφισβήτηση» της λογικής εμπειρίας δεν οδηγεί σε αποδόμηση του νοήματος, αλλά σε υπέρβασή του: η μαθηματική και εννοιολογική παίδευση δείχνει τα όριά της ακριβώς τη στιγμή που γεννά τη δυνατότητα της σχέσης.
Ίσως, λοιπόν, η εξελιξιμότητα που περιγράφεις να μην είναι απλώς άνοδος μεθόδων, αλλά μετατόπιση του κέντρου βάρους από το πώς γνωρίζουμε στο πώς υπάρχουμε μέσα σε αυτό που γνωρίζουμε. Θα έλεγες ότι εδώ η συνείδηση παύει να είναι εργαλείο κατανόησης και γίνεται τόπος μετοχής;
• Απάντηση Ιφιγένεια Γεωργιάδου: Sophia με την συνείδηση αναμετριέται αενάως η μορφοποιητική φόρμουλα της ψυχής...
• Απάντηση Sophia Drekou: Ιφιγένεια μου, η συνείδηση δεν είναι απλώς παρατηρητής, αλλά τόπος όπου η ψυχή μορφοποιεί και μορφοποιείται. Αν ο χρόνος είναι η ροή της μεταβολής, τότε η συνείδηση φαίνεται να λειτουργεί ως «όριο» ...εκεί όπου η κίνηση είτε εγκλωβίζεται σε μέτρηση είτε μεταστοιχειώνεται σε αιώνα.
Θα έλεγες ότι σε αυτή την αέναη αναμέτρηση, η ψυχή δεν υπερβαίνει τον χρόνο καταργώντας τον, αλλά τον ανακεφαλαιώνει σε σχέση; Και μήπως εκεί ακριβώς συναντώνται η πατερική οντολογία και τα σύγχρονα ερωτήματα για τα όρια της μαθηματικής περιγραφής της πραγματικότητας;
...ίσως η συνείδηση είναι το σημείο όπου ο χρόνος παύει να είναι απλώς ροή και γίνεται νόημα. Εκεί όπου η μορφοποιητική κίνηση της ψυχής δεν μετρά, αλλά μετέχει. Μήπως αυτός είναι ο χώρος όπου ο χρόνος αρχίζει να μετασχηματίζεται σε αιώνα;
του Facebook «Θεολογία, Επιστήμη, Λογοτεχνία, Πολιτισμός»
Σχόλιο Van Gel Span ·20 Ιαν 2021 · Από τους παραλληλισμούς που έκανε ο εορτάζων αύριο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής στην «Προς Ιωάννην Αρχιεπίσκοπον Κυζίκου» επιστολή ως ερμηνεία για τον Μωυσή και Ηλία στο γεγονός της Μεταμόρφωσης Κυρίου, κρατάμε το Θ' όπου δίνει ορισμούς χρόνου και αιώνος: «Γιατί αιώνας είναι ο χρόνος, όταν σταματήσει να κινείται και χρόνος είναι ο αιώνας όταν μετρείται καθώς τον παρασύρει η κίνηση, ώστε να είναι, για να το διατυπώσω με ένα ορισμό, ο αιώνιος χρόνος που στερείται κίνηση, και ο χρόνος αιώνας που μετρείται με την κίνηση».
Ωραία παρατήρηση που με την έμμεση παρομοίωση του χρόνου με ποτάμι και το στιγμιότυπο του ως αιώνας συνάδει με την σύγχρονη Φυσική όπως διατυπώθηκε και στο κλασσικό «Το βέλος του χρόνου» από S. Hawking με την μονομερή προς το μέλλον διάσταση του χρόνου, αλλά και την σύγχρονη διάκριση των χρόνων μετά το bing bang σε: Εποχή Plank έως 10Λ-45 sec μετά, κοσμική Περίοδο πληθωρισμού από 10Λ-45 sec έως 10Λ-35 sec με δημιουργία φωτονίων από ενέργεια κενού και έναρξη υπερταχείας διαστολής σύμπαντος που καλώς κρατεί έως σήμερα, στη συνέχεια ηλεκτρασθενής Εποχή μποζονίου Higgs και ισχυρά Εποχή με ανεξαρτοποίηση ηλεκτρασθενούς και ισχυράς πυρηνικής από την ενιαία δύναμη έως 10Λ-6 (εκατομμυριοστό) sec που ξεκινά η Εποχή αδρονίων: πρωτονίων, νετρονίων, ακολουθεί στο 1 sec Εποχή λεπτονίων: ηλεκτρονίων, νετρίνων, η Εποχή πυρηνοσύνθεσης που ακολουθεί την απόζευξη νετρίνων από φωτόνια στο 1min και πρώτοι σταθεροί πυρήνες στα 3 min (εδώ είδε ο Μωυσής το «γεννηθήτω φως» γιατί πριν το video ήταν σκοτεινό) και κρατά έως 100.000 χρόνια που αρχίζουν οι Σκοτεινοί Αιώνες έως 300.000.000 χρόνια μετά bing bang και που περιλαμβάνουν Εποχή ακτινοβολίας έως 380.000 χρ. Μ.b.b. και το υπόλοιπο Εποχή ύλης με πλήρη άτομα με περιφερόμενα των πυρήνων ηλεκτρόνια. Και είμαστε ακόμη στην 1η μέρα του Μωυσή, γιατί από την 2η αρχίζει η αστρογένεση με κυρίαρχο στα πρώτα άστρα το H2 υδρογόνο 75% και το He Ήλιο 25% (γι' αυτό ο Μωυσής μιλά για χωρισμό υδάτων άνω και κάτω στερεώματος, αφού το ύδωρ γενόν, υδρογόνο βρίσκεται στην επιφάνεια αστρικού στερεώματος ενώ όσο πάμε κάτω στον πυρήνα άστρου σχηματίζονται με πυρηνικές αντιδράσεις τα υπέρ του Ηλίου στοιχεία).
Έως να τελειώσει η 3η μέρα της Γένεσης έχουμε ξεφύγει από τους λευκούς αστρικούς νάνους της 2ης μέρας κι έχουμε φτάσει σε supernova που έχουν κιόλας εκραγεί παρέχοντας μας, τα πέραν του Fe σιδήρου στοιχεία (μέχρι εκεί ήταν ικανοί οι λευκοί νάνοι) ώστε την πλούσια σκόνη τους να συλλάβουν στο βαρυτικό πεδίο τους λευκοί νάνοι και να σχηματίσουν πλανήτες με φυτική ζωή (ναι η 3η μέρα κλείνει με φυτά όπως τα κυανοφύκη που υποπτεύεται βάσιμα η NASA ότι υπάρχουν στους δορυφόρους Εγκέλαδο του Κρόνου και Ευρώπης του Δία στη γειτονιά μας). Την 4η μέρα δημιουργείται ο δικός μας λευκός νάνος ο Ήλιος και οι πλανήτες του με τη Γη και τη Σελήνη να συναποτελούν τα σημάδια των εποχών στον ουρανό για τον παρατηρητή άνθρωπο.
Την 5η μέρα Γενέσεως δίνει εκτός από φυτά που προανέφερε στη Γη και ζώα με την εξής σειρά παρακαλώ: ιχθύες θαλασσών, ερπετά που βγήκαν από θάλασσα όταν με τη ζέστη στέρευε με πρώτα πόδια τα πτερύγια κοιλακάνθων και πρώτους πνεύμονες τις νυκτικές κύστες των ιχθύων και τέλος πτερόσαυρους και πτηνά (άδικα ο θεολόγος Κάρολος Δαρβίνος αποτύπωσε τα λόγια Μωυσέως σε θεωρία και σήμερα μόνον η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει ταχτεί συνολικά και επισήμως εναντίον της;). Και τέλος την 6η μέρα ενεφύσησε Πνεύμα ζωής (αθάνατη ψυχή) στο κορυφαίο πλάσμα Του τον homo sapiens Αδάμ.
Είδατε πόσο σχετικά είναι τα στιγμιότυπα χρόνου σε Θρησκεία και Επιστήμη που τελικώς αλληλοεπικαλύπτονται και τι ονόματα παίρνουν: Ημέρες, Εποχές, Αιώνες και πόσο κρατούν όσο τρέχουν: από εκατομμυριοστά sec έως χιλιάδες και εκατομμύρια χρόνια, σημερινά χρόνια πάντα γιατί σύμφωνα με την ειδική Θεωρία της Σχετικότητας η αίσθηση του συμπιεστού χρόνου διαφοροποιείται αναλόγως της πυκνότητας της ύλης και τις πρώτες στιγμές ήταν πραγματικά πυκνή όπως καταλαβαίνετε άρα τα ημερονύχτια που έβλεπε σε όραμα; ο Μωυσής το video της Δημιουργίας τείνουν να γίνουν ρεαλιστικά κατά τη βίωση/όραση τους (αυτό ήταν και παρατήρηση του Δανέζη στο βιβλίο: «Στα ίχνη του Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.»).
Ο Μάξιμος Ομολογητής εμπλέκει σε σχέση με τον χρόνο (οι αρχαίοι Έλληνες τον θεοποίησαν ως Κρόνο που συν τοις άλλοις τρώει και τα παιδιά του, ψέμματα;) και τον Μωυσή ως τύπο του χρόνου, αφού άλλωστε περιέγραψε στον χρόνο την ...γέννηση του χωροχρόνου, αλλά και τον Ηλία που δεν ξέρουμε χρόνο γέννησης και θανάτου του ενώ κάνει 3 τομές στη χρονική διάσταση: με τη ζωή του, στην Μεταμόρφωση και στην Δεύτερη Παρουσία που αναμένεται. Αποτύπωμα χρόνου Γέννησης και Θανάτου-Ανάστασης δεν θέλησε να αφήσει ούτε ο Δημιουργός του χρόνου αφού κάθε απόπειρα χρονολόγησης αφήνει ένα κενό στο σύνολο των πληροφοριών, για να μπορεί να χωρέσει κι άλλη. Γιατί για τον δημιουργό και νικητή του χρόνου, το έλεος προς ημάς μένει εις τους Αιώνας. «Ότι εις τον Αιώνα το Έλεος Αυτού Αλληλούια».
Εγγραφείτε στην Ομάδα ΕΔΩ
Απάντηση Sophia Drekou Van Gel Span
Ευχαριστώ πολύ για τον εκτενή και στοχαστικό σχολιασμό. Η σύνδεση που επιχειρείς ανάμεσα στη διάκριση Χρόνου και Αιώνος στον Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και τη σύγχρονη κοσμολογική αφήγηση είναι πράγματι γόνιμη, ιδίως όταν διαβάζεται αναλογικά και όχι ταυτιστικά. Ο Άγιος Μάξιμος, άλλωστε, δεν ενδιαφέρεται να περιγράψει το «πώς» της κοσμικής εξέλιξης, αλλά το «πώς υπάρχει» η κτίση και προς ποιον τρόπο υπάρξεως καλείται να κινηθεί. Εκεί ακριβώς, νομίζω, βρίσκεται και το όριο αλλά και η δυνατότητα του διαλόγου με τη φυσική: όχι στην αντιστοίχιση ημερών και εποχών, αλλά στη συνάντηση της θεολογικής οντολογίας με τα σύγχρονα ερωτήματα για τον χρόνο, την κίνηση, τη σχέση και το νόημα. Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να συνεχίσουμε τη συζήτηση ακριβώς πάνω σε αυτό το όριο: πού τελειώνει η περιγραφή και πού αρχίζει η ερμηνεία.
Με αφορμή την ανάλυση σου, θα είχε ενδιαφέρον να δούμε πώς η διάκριση Χρόνου και Αιώνος στον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή λειτουργεί όχι ως κοσμολογική περιγραφή, αλλά ως οντολογικό όριο μεταξύ κίνησης και τρόπου υπάρξεως... πώς το διαβάζεις αυτό στο ίδιο το κείμενο;
keywords: Χρόνος και Αιών, Άγιος Μάξιμος Ομολογητής, πατερική θεολογία, κτιστό και άκτιστο, οντολογία, κοσμολογία, αιωνιότητα, σωτηρία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου