Χάθηκε ο σταυρός - Ένα διήγημα για τα Θεοφάνεια, τη μνήμη και τον βυθό της ιστορίας

Θεοφάνεια ως αποκάλυψη της αόρατης κοινής μοίρας.

Ο βυθός της ιστορίας δεν είναι άδειος

Ένα στοχαστικό διήγημα για τα Θεοφάνεια, τον χαμένο Σταυρό, τη σιωπή της απώλειας και τη μυστική συνάντηση του ιερού με τον πόνο των αόρατων ανθρώπων

Χάθηκε ο Σταυρός - Θεοφάνεια, Μνήμη και ο Βυθός της Ανθρώπινης Ιστορίας

Εισαγωγή

Τα Θεοφάνεια είναι η εορτή της φανέρωσης. Όμως τι συμβαίνει όταν το ιερό σύμβολο δεν ανασύρεται, όταν ο Σταυρός δεν επιστρέφει στα χέρια των ανθρώπων αλλά χάνεται στα βάθη του νερού; Το διήγημα «Χάθηκε ο Σταυρός» μετατρέπει το γνώριμο τελετουργικό του αγιασμού των υδάτων σε υπαρξιακή και κοινωνική αποκάλυψη. Μέσα από τη σιωπή ενός παιδιού, τη μνήμη της απώλειας και τη φωνή των πνιγμένων, ο αγιασμός απλώνεται πέρα από το έθιμο και γίνεται καθρέφτης της σύγχρονης ανθρώπινης ευθύνης.

(Το διήγημα μετατοπίζει το κέντρο βάρους των Θεοφανείων από το ορατό έθιμο στην αόρατη πραγματικότητα. Ο σταυρός δεν χάνεται τυχαία· χάνεται επειδή περνά από την τελετουργική επιφάνεια στο υπόγειο βάθος της ανθρώπινης ιστορίας. Η βύθισή του δεν είναι αποτυχία του αγιασμού, αλλά επέκτασή του: ο σταυρός «βαπτίζεται» όχι μόνο στα νερά, αλλά και στον πόνο των αόρατων, των ξένων, των πνιγμένων, εκείνων που μοιράζονται πλέον «τους δικούς μας σταυρούς». Ο Νικόλας, το σιωπηλό παιδί που έχει ήδη γνωρίσει την απώλεια, γίνεται φορέας μιας μνήμης που δεν αντέχεται εύκολα: ότι ο αγιασμός δεν περιορίζεται στους πιστούς και στους παρόντες, αλλά αγκαλιάζει και όσους κατοικούν τον βυθό της ιστορίας μας. Έτσι, τα Θεοφάνεια παύουν να είναι μόνο εορτή φανέρωσης του Θεού και γίνονται ταυτόχρονα φανέρωση της κοινής, συχνά ανεπίγνωστης, ανθρώπινης ευθύνης.)

Το Διήγημα: Θεοφάνεια

Είχε μόλις τελειώσει η λειτουργία, ανήμερα των Φώτων, κι όλο το ποίμνιο είχε μαζευτεί, όπως κάθε χρόνο, στο λιμάνι για την τελετή του μεγάλου αγιασμού των υδάτων. 

Ο δεσπότης πάνω σ’ ένα πλοιάριο και γύρω του έτοιμοι να βουτήξουν για να πιάσουν τον σταυρό 5-6 παιδιά και έφηβοι. Τουρτούριζαν. Έπρεπε όμως να τηρήσουν το έθιμο. Και τότε συνέβη το αναπάντεχο. Για χρόνια θα το συζητούσαν μετά οι γέροι στο καφενείο του χωριού, οι γυναίκες στα σπίτια και στις αυλές, τα παιδιά στους δρόμους και στις αλάνες. Χάθηκε ο σταυρός. Κανείς δεν τον βρήκε.

Ο δεσπότης ήταν σίγουρος, διηγούνταν στους επισήμους αργότερα, ότι τον είχε ρίξει δίπλα, πάνω σχεδόν, στους μικρότερους από τους βουτηχτάδες, δυο δεκάχρονα παιδιά, έτσι για το καλό. Με το Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου… βαπτίστηκε στο νερό κι ο σταυρός, μα αμέσως μετά έγινε άφαντος. Σαν κάποιο ρεύμα να τον τράβηξε προς τα κάτω, όπως έλεγε μετά στους φίλους του το ένα από τα δύο παιδιά. Ο άλλος, ο Νικόλας, ορφανεμένος πρόσφατα από μητέρα, δεν είπε τίποτα. Ούτε τότε ούτε μετά.

Μερικές φορές μόνο, στον ύπνο του, αν και είχαν περάσει χρόνια από τότε, σαν να’ βλεπε ξανά ολοζώντανη μπροστά του τη σκηνή: Εν Ιορδάνη, ο σταυρός βυθίζεται στη θάλασσα και δυο αδύναμα παιδικά χέρια εμφανίζονται απ’ το νερό, τον πιάνουν και τον τραβούν προς τα μέσα. Και σα ν’ άκουγε μετά να βγαίνει απ’ το κύμα κάτι σαν βουητό και ψίθυρος μαζί. Κάτι σαν: «Τζαφάρ με λένε. Με τη μάνα μου και με την αδερφή μου κατοικούμε πια το βυθό της δικής σας θάλασσας. Τους δικούς σας σταυρούς μοιραζόμαστε πια. Εις τον αιώνα των αιώνων.»

𒈔 Ο Σταυρός στον βυθό του κόσμου

Ο Σταυρός που χάνεται δεν αναιρεί τον αγιασμό· τον αποκαλύπτει. Κατεβαίνει εκεί όπου ο κόσμος προτιμά να μη βλέπει: στα βάθη των θαλασσών, στα σύνορα των κρατών, στις σιωπές των παιδιών που μεγάλωσαν πρόωρα. Εκεί, όπου η κοσμολογία συναντά τη γεωπολιτική και η θεολογία την ιστορία, ο Σταυρός δεν είναι πια έμβλημα νίκης, αλλά σημείο κοινής μοίρας. Δεν ανήκει στους λίγους που στέκονται στην ακτή, αλλά μοιράζεται με όσους κατοικούν τον βυθό της δικής μας θάλασσας. Και έτσι, τα Θεοφάνεια γίνονται όχι μόνο φανέρωση του Θεού, αλλά και αποκάλυψη του κόσμου όπως πραγματικά είναι - και όπως καλούμαστε να τον αντικρίσουμε.

✍🏻 Ανάλυση - Σχολιασμοί: Σοφία Ντρέκου

...για να μη μείνει ο σταυρός μόνο 

στο βάθος, αλλά και στη συνείδηση.

Το διήγημα από το ηλεκτρονικό περιοδικό Φρέαρ, frear.gr του Σπύρου Κιοσσέ

Περισσότερα Θέματα: Θεοφάνια

Σχετικά:

► Προσφυγόπουλο αυτοκτόνησε πηδώντας στο κενό. Οι ντόπιοι του φώναζαν «πέσε» και το βιντεοσκοπούσαν! Για τα παιδιά που χάνονται στων πόλεων τα τείχη: Το τέλος της ανθρωπότητας

► Ο άνθρωπος γίνεται άνθρωπος μόνο όταν είναι συνάνθρωπος




Keywords: Χάθηκε ο Σταυρός, Θεοφάνεια διήγημα, Αγιασμός των υδάτων, Σταυρός και μνήμη, λογοτεχνία Θεοφανείων, προσφυγική τραγωδία, πνιγμένοι πρόσφυγες, θεολογικός στοχασμός, κοινωνική ευθύνη, σύγχρονη ελληνική γραφή