Η Τσικνοπέμπτη ως λαϊκή γιορτή του σώματος πριν από τη Σαρακοστή: παράδοση, μέτρο, ελευθερία και η κοινωνική διάσταση της σύγχρονης υπερκατανάλωσης.
🥳 Το σώμα πριν από τη σιωπή και το μέτρο της Σαρακοστής
Από τη λαϊκή φωτιά της Αποκριάς
Η λαϊκή φωτιά της Αποκριάς, η εναλλαγή ελευθερίας και εγκράτειας και η κοινωνική διάσταση της σύγχρονης κατανάλωσης
Η Τσικνοπέμπτη δεν είναι απλώς μια μέρα κρέατος. Είναι η τελευταία δημόσια έκρηξη του σώματος πριν από τη νηστεία. Η φωτιά ανάβει, η τσίκνα ανεβαίνει, οι αυλές γεμίζουν φωνές. Το φαγητό γίνεται συλλογική πράξη.
Στον λαϊκό μας πολιτισμό, τίποτε δεν είναι τυχαίο. Η «τσίκνα»... ο καπνός, η μυρωδιά, η φωτιά... δεν είναι μόνο γεύση· είναι συλλογικότητα. Είναι αυλή, δρόμος, παρέα, γέλιο. Είναι το σώμα που γιορτάζει πριν περιοριστεί.
🤹 Η τελευταία γιορτή του σώματος
Στον λαϊκό πολιτισμό τίποτε δεν είναι τυχαίο. Η κρεοφαγία πριν από τη Σαρακοστή δεν είναι αχαλίνωτη υπερβολή· είναι κύκλος. Το σώμα χαίρεται... και έπειτα καλείται να πειθαρχήσει. Η παράδοση δεν δαιμονοποιεί το σώμα. Του δίνει χώρο. Αλλά του θυμίζει ότι δεν είναι απόλυτος κυρίαρχος.
🥳 Το έθιμο ως ρυθμός
Η Αποκριά και ειδικά η Τσικνοπέμπτη λειτουργούν ως ρυθμιστική βαλβίδα της κοινότητας. Το γέλιο, η μεταμφίεση, η φωτιά, η υπερβολή... όλα έχουν όριο. Δεν είναι μόνιμη κατάσταση. Είναι εορταστική κορύφωση πριν από την εσωτερική στροφή της Σαρακοστής.
Κι εδώ βρίσκεται μια σοφία που σήμερα τείνουμε να ξεχνάμε:
η ελευθερία δεν είναι συνεχής κατανάλωση. Είναι εναλλαγή.
🤹Η κοινωνική αιχμή: από την εορτή στην υπερκατανάλωση
Στην εποχή μας, όμως, κάτι έχει αλλάξει. Η Τσικνοπέμπτη δεν έρχεται να διακόψει μια περίοδο εγκράτειας... έρχεται μέσα σε μια ήδη μόνιμη κουλτούρα κατανάλωσης.
Το κρέας δεν είναι πλέον σπάνιο αγαθό. Είναι βιομηχανικό προϊόν. Η φωτιά δεν είναι σύμβολο κοινότητας, αλλά συχνά αφορμή επίδειξης. Και η γιορτή κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμα μία ημέρα «παραπάνω» χωρίς αύριο.
Σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης και ακρίβειας, η Τσικνοπέμπτη αποκαλύπτει και μια αντίφαση: άλλοι γιορτάζουν αφειδώς και άλλοι δυσκολεύονται να συμμετάσχουν. Το έθιμο που κάποτε ένωνε την κοινότητα, μπορεί να αναδείξει και τις ανισότητες.
Η παράδοση όμως δεν είναι υπερβολή· είναι μέτρο.
Και το μέτρο δεν είναι στέρηση... είναι συνείδηση.
Κι εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον: η παράδοση δεν δαιμονοποιεί το σώμα. Δεν το θεωρεί εχθρό της πνευματικότητας. Του δίνει χώρο να χαρεί, να φάει, να γελάσει... και ύστερα το καλεί να σιωπήσει. Η νηστεία που ακολουθεί δεν είναι τιμωρία· είναι αντίστιξη.
Η Τσικνοπέμπτη υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο: η ελευθερία δεν είναι μόνο εγκράτεια· είναι και μέτρο. Το πρόβλημα δεν είναι η απόλαυση, αλλά η απώλεια ορίου.
Σε μια εποχή όπου η κατανάλωση είναι μόνιμη και όχι εορταστική, η Τσικνοπέμπτη μοιάζει σχεδόν επαναστατική. Γιατί δεν ήταν ποτέ σχεδιασμένη για να συντηρεί την υπερβολή, αλλά για να τη διακόπτει. Υπενθυμίζει ότι η απόλαυση δεν είναι δικαίωμα αδιάκοπο, αλλά στιγμή που αποκτά νόημα μέσα στον κύκλο.
Σήμερα, όμως, η αγορά μάς θέλει συνεχώς σε γιορτινή διάθεση, συνεχώς σε επιθυμία, συνεχώς σε «περισσότερο». Όταν όλα προσφέρονται συνεχώς, τίποτα δεν γιορτάζεται πραγματικά. Όταν η απόλαυση γίνεται μόνιμη απαίτηση, παύει να είναι γιορτή και μετατρέπεται σε εξάρτηση.
Η παράδοση, αντίθετα, γνώριζε τον ρυθμό: κορύφωση και παύση, φωτιά και σιωπή, κοινό τραπέζι και προσωπική εγκράτεια.
Ίσως τελικά το πιο πολιτικό μήνυμα της Τσικνοπέμπτης, το πιο επαναστατικό στοιχείο να μην είναι το κρέας στη σχάρα, αλλά η υπενθύμιση ότι η ελευθερία χωρίς μέτρο καταλήγει σε κούραση... ενώ η ελευθερία με ρυθμό γίνεται πολιτισμός. Η κοινωνία που δεν γνωρίζει όριο, δεν γνωρίζει ούτε χαρά· γνωρίζει μόνο κατανάλωση.
Η Τσικνοπέμπτη δεν δοξάζει την υπερβολή· υπενθυμίζει ότι χωρίς όριο, ακόμη και η γιορτή καταντά κατανάλωση.
Κι ίσως αυτό είναι το πιο σοφό στοιχείο της: δεν υπάρχει πνευματικότητα χωρίς σώμα, αλλά ούτε σώμα χωρίς πνευματική κατεύθυνση.
Η τσίκνα ανεβαίνει.
Και μετά έρχεται η σιωπή της Σαρακοστής.
Όχι ως άρνηση, αλλά ως βάθος.
...σαν σπίθα που δεν γίνεται θόρυβος.
🤡 Από την τσίκνα στη σιωπή
Μετά την Τσικνοπέμπτη, έρχεται η Σαρακοστή. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως βάθος. Η νηστεία δεν αρνείται το σώμα· το επανατοποθετεί. Το σώμα που γιόρτασε, καλείται τώρα να σιωπήσει.
Η τσίκνα ανεβαίνει και διαλύεται στον αέρα.
Η φωτιά σβήνει. Μένει ο άνθρωπος.
Και ίσως το ερώτημα δεν είναι αν φάγαμε ή όχι, αλλά αν μάθαμε να κινούμαστε ανάμεσα στην απόλαυση και στο όριο χωρίς να χαθούμε.
Η Τσικνοπέμπτη δεν είναι άδεια υπερβολή.
Είναι υπενθύμιση ότι το σώμα και το πνεύμα
δεν αντιμάχονται... αλλά χρειάζονται ρυθμό.
Και χωρίς ρυθμό, η ελευθερία γίνεται θόρυβος.
...με μυρωδιά κάρβουνου και συνείδησης.
✍🏻 Σοφία Ντρέκου
Περισσότερα Θέματα: Τσικνοπέμπτη,
Κοινωνία, Σαρακοστή, Τριώδιο
Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Η Τσικνοπέμπτη δεν είναι απλώς μια μέρα κρέατος. Είναι μια στιγμή που το σώμα γιορτάζει πριν από τη σιωπή. Η παράδοση δεν φοβήθηκε την απόλαυση. Της έδωσε χώρο... αλλά και όριο. Μετά την τσίκνα, έρχεται η Σαρακοστή. Μετά τον θόρυβο, η σιωπή. Μετά την κατανάλωση, το μέτρο.
Σήμερα όμως ζούμε σε μια εποχή όπου η κατανάλωση δεν είναι γιορτή· είναι μόνιμη κατάσταση. Και τότε το ερώτημα αλλάζει: Ξέρουμε ακόμα να γιορτάζουμε... ή απλώς να καταναλώνουμε;
Ίσως η Τσικνοπέμπτη να μας θυμίζει κάτι πιο σοφό:
η ελευθερία χρειάζεται ρυθμό. Αλλιώς γίνεται θόρυβος.
Ερωτήσεις διαλόγου
- Πότε η γιορτή γίνεται υπερκατανάλωση;
- Μπορεί να υπάρξει παράδοση χωρίς μέτρο;
- Σε μια εποχή ακρίβειας, ενώνει ακόμη η Τσικνοπέμπτη ή αποκαλύπτει κοινωνικές ανισότητες;
- Έχουμε χάσει τον ρυθμό εναλλαγής απόλαυσης και εγκράτειας;
- Αν δεν υπάρχει «μετά» (Σαρακοστή), τι σημαίνει τότε «γιορτή»;
...με μυρωδιά φωτιάς και σκέψης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου