Μουσική και Θρησκεία: Η θρησκευτική μουσική στην Ελλάδα (Νεκταρία Καραντζή)

Νεκταρία Καραντζή

Επιμέλεια, συλλογή Σοφία Ντρέκου

Δυστυχώς υπάρχει ακόμα πολλή γραφικότητα στο χώρο της λεγόμενης «θρησκευτικής μουσικής». Για να μη γίνει σύγχυση, δεν μιλώ για «ψαλτική», αλλά για τον ευρύτερο χώρο της θρησκευτικής μουσικής.

Για μουσική που επικαλείται θρησκευτική αναφορά, με πιο απλά λόγια, ή επικεντρώνεται και εμπνέεται από θρησκευτική θεματολογία. Και ας με συγχωρήσετε που θα μιλήσω έτσι, αλλά ελπίζω να κατανοήσετε ότι, όταν βλέπουμε κάτι που αγαπάμε πολύ, να υποβαθμίζεται στα χέρια κάποιων, θα πρέπει αν μη τι άλλο να μιλάμε. Ωραία η σιωπή ως αδιαφορία -ειδικά όταν ο λόγος μας πραγματικά δεν αξίζει να σκορπάται σε παρόμοιες περιστάσεις- αλλά η αδιαφορία, σε έναν κόσμο που αρέσκεται να πλάθει και να πιστεύει εύκολα σε μύθους -έστω κι αν κριθούν αμελητέοι- σκοτώνει.

«Με αφορμή αφιερώματα σε Γέροντες, Αγίους κ.ο.κ., κάποιοι εντελώς ξένοι από αυτό που ονομάζεται μουσική παιδεία, με αρκετά επίσης προβληματική συμπεριφορά και οι οποίοι τρέφουν ή τους τρέφουν αυταπάτες για την αξία τους, παριστάνουν τα λεγόμενα «καλά παιδιά» και επιδιώκουν πάνω στη μουσική που θα προβάλλουν ως «θρησκευτική» ή «με θρησκευτική χροιά» -με εντελώς λανθασμένο τρόπο- να αποκτήσουν απλώς (και μέσω αυτού του δρόμου) «όνομα» ...Τίποτε παραπάνω.


Μια τραγελαφική οφθαλμοφανής προσπάθεια να γίνουν, σε αυτόν τον κόσμο της ματαιότητας, απλώς «κάποιοι». Κι αν μελετούσαν, αν καθόντουσαν στα θρανία της συστηματικής μάθησης και «έκλιναν γόνυ» στην προσπάθεια, να έλεγες, χαλάλι...


Ζητούν όμως με ευκολία, πλαστά και γρήγορα ένα όνομα κενό, καθώς ούτε τη γνώση της μουσικής έχουν κατακτήσει, ούτε την ποιότητα αυτού που θα ήθελαν να εκπροσωπούν αναγνωρίζουν και τέλος εκβιάζουν τις ιδιότητες που θέλουν να τους προσάπτουν, είτε διαχέοντας τες με παιδαριώδη -κυριολεκτικά- δελτία τύπου, είτε με εκατοντάδες χιλιάδες πληρωμένα like σε ιντερνετικές σελίδες (ναι, για όσους δεν το ξέρετε ακόμα, τα likes υπάρχει δυνατότητα να πληρώνονται, γι' αυτό κάποιοι βρίσκονται με αριθμούς «ακολούθων» που συναγωνίζονται τους Rolling Stones), είτε με ψεύτικα προφίλ που δημιουργούν οι ίδιοι για να αυτοσυγχαίρονται...!


Όλα ως εδώ θα ήταν ανώδυνα, απλώς γιατί ειναι οφθαλμοφανής η περίπτωσή τους. Οποιοδήποτε παραπάνω σχόλιο σίγουρα θα υποτιμούσε τη νοημοσύνη πολλών από εσάς που συχνά μιλάμε μέσα από αυτό το χώρο.


Δυστυχώς όμως μπορεί κανείς να παρατηρήσει γενικότερα, με αφορμή αυτό, ότι ο κόσμος τελικά δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει. Γιατί δυστυχώς το κοινό αυτού που θα έπρεπε να ονομάζεται «θρησκευτική μουσική» στην Ελλάδα ή μουσική «με θρησκευτική αναφορά» είναι απαίδευτο μουσικά, για να εκτιμά αυτό το είδος και να αναγνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει ή πως εκπροσωπείται στο εξωτερικό σε ιδανικό επίπεδο. Εκτός ασφαλώς ελαχίστων φωτεινών εξαιρέσεων που είναι απλώς συνειδητοποιημένοι και μορφωμένοι ακροατές.


Οι περισσότεροι ακροατές που θα προσεγγίσουν ένα μουσικό υλικό θρησκευτικής «χροιάς», συνήθως ξεκινούν από τη θρησκευτική τους πίστη -την οποία ακριβώς προσπαθούν να εκμεταλλευτούν οι παραπάνω «επιτήδειοι»- και θα το κάνουν συχνά απλώς γιατί τους επαναπαύει η παρουσία του ονόματος του Χριστού ή της Παναγίας ή κάποιου Αγίου ή ενός Αγγέλου στο όνομα ή το εξώφυλλο του δίσκου. Όχι γιατί γνωρίζουν απαραίτητα να το εκτιμούν μουσικά.


Είναι πραγματικά κρίμα να μην μπορούμε σε αυτή τη χώρα να ξεχωρίσουμε τα αυτονόητα. Είναι κρίμα τα αυτονόητα να γίνονται ζητούμενα και να χρειάζονται επεξηγήσεις. Είναι κρίμα οι προχειρότητες και οι γραφικότητες, παντός είδους, να συντηρούνται πίσω από θρησκευτικά προκάλυμματα.


Είναι το ίδιο κρίμα επίσης να μην εκπαιδεύουμε τα αυτιά μας, ώστε να ξεχωρίζουμε το αληθινό από το ψεύτικο. Κι αν όχι τα αυτιά μας, αρκεί συχνά το ένστικτο και η συνείδηση μας... Μια εκπαιδευμένη συνείδηση αναγνωρίζει τις υποκρισίες -σε όποιον χώρο αυτές κι αν βρίσκονται- από πολύ μακριά.»


Ευχαριστώ την κ. Νεκταρία Καραντζή για το κείμενό της
στην ιστοσελίδα μας: www.sophia-ntrekou.gr


Μουσική και Θρησκεία

Νεκταρία Καραντζή: Η «θρησκευτική μουσική» στην Ελλάδα

Η μουσική και η θρησκεία είναι ιστορικά συνδεδεμένες. Η θρησκευτική πίστη του ανθρώπου τροφοδότησε κάποιες από τις σπουδαιότερες μουσικές δημιουργίες σε όλον τον κόσμο, ήδη από την αρχαιότητα, σε Δύση και Ανατολή. Το γεγονός βέβαια ότι στις παλαιότερες εποχές η θρησκεία ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την καθημερινότητα του ανθρώπου, έχοντας κυρίαρχο ρόλο στη ζωή του, είναι ένας λόγος που δικαιολογεί ιστορικά την ιδιαίτερη αυτή σχέση. Ωστόσο ο σύνδεσμός τους ίσως θα μπορούσε να αναζητηθεί και πέραν των ιστορικών συνθηκών.

Υπάρχει μία πτυχή της σχέσης θρησκευτικής πίστης και μουσικής που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη: το γεγονός ότι ο δρόμος και των δύο είναι ασκητικός. Η μουσική εν γένει είναι ένα δώρο. Είναι η απομίμηση της πραγματικής τέχνης, που δεν βρίσκεται στον κόσμο αυτό και που υπερβαίνει τον άνθρωπο. Μπορείς να την κατακτήσεις μόνο όταν δεν προσπαθείς να την προσαρμόσεις στα πάθη και τις αδυναμίες σου, αλλά επιδιώκεις να ακολουθήσεις με ασκητική ευλάβεια τους όρους, τους κανόνες και τα «μυστικά» μονοπάτια που η ίδια σου θέτει. Αν ο δρόμος δεν είναι ασκητικός, τότε η πορεία δεν έχει νόημα και ούτε αποτέλεσμα. 

Νεκταρία Καραντζή (Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ, τεύχος Απριλίου - Ιουνίου 2014) FaceBook: Σοφία Ντρέκου - Αέναη επΑνάσταση 6 Ιουνίου 2015 


ΒΙΝΤΕΟ: Ομιλίες με την Πρωτοψάλτρια Νεκταρία Καραντζή


Ομιλία «Μεγαλώνοντας κοντά σε έναν Άγιο /Ομιλία της Νεκταρίας Καραντζή» της Νεκταρίας Καραντζή για τον Όσιο Πορφύριο τον Καυσοκαλυβίτη, στο πλαίσιο εκδήλωσης αφιερωμένης στον Όσιο, που διοργάνωσε ο Σύλλογος Φίλων Βυζαντινής Μουσικής και Παράδοσης Νάξου "Ο Άγιος Νικόδημος", υπό την αιγίδα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Παροναξίας κ.κ. Καλλινίκου, στις 12 Ιουλίου 2016.




Ομιλία της Νεκταρίας Καραντζή για τον 
Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ψαλτριών

Ακούστε στο βίντεο την ομιλία της Νεκταρίας Καραντζή στην συνάντηση του Πανελληνίου Συνδέσμου Ψαλτριών (Νοέμβριος 2014). Στον λόγο της αναφέρεται με τα σειρά στα εξής θέματα:

Α. στον σκοπό του Συλλόγου, Β. στα συνήθη ερωτήματα που έχουν διατυπωθεί με αφορμή την ίδρυση του Συνδέσμου, όπως: - από το 3:30 περίπου: 

  • 1. γιατί δεν εντάχθηκαν οι γυναίκες σε αντρικούς ιεροψαλτικούς συνδέσμους και αποφάσισαν την ίδρυση γυναικείου, - από το 4:30 περίπου:
  • 2. περί της απαγόρευσης της παρουσίας γυναικών στο ψαλτήρι, βάσει των Ιερών Κανόνων, - από το 9:16 περίπου: 
  • 3. περί του επιχειρήματος της θέσης του ιεροψάλτη ως κατώτερου κληρικού, 
Γ. Σε θέματα που αφορούν ειδικά στις γυναίκες ψάλτριες [Για την αληθινή έννοια του όρου "Μουσικός" - Μουσικός δεν είναι όποιος έλαβε ένα πτυχίο ή δίπλωμα Β.Μ.: 15:45

Δ. Στους λόγους ίδρυσης του Συνδέσμου και την επιλογή της Γλυκερίας Μπεκιάρη ως Προέδρου. Πληροφορίες για τη Νεκταρία Καραντζή: www.nektariakarantzi.weebly.com E-mail επικοινωνίας με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ψαλτριών: women.byzantinemusic@gmail.com

«Ο όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης είναι ένας Άγιος τον οποίο είχα την ευλογία να γνωρίζω, να μεγαλώσω κοντά του από τα παιδικά μου χρόνια. Είναι ο άνθρωπος ο οποίος με προέτρεψε να μάθω Βυζαντινή Μουσική και να ανέβω πάνω στο ψαλτήρι. Το όνειρο του Οσίου Πορφυρίου ήταν η ίδρυση μιας χορωδίας γυναικών και κοριτσιών που να μπορούν να τελούν τις Θείες Λειτουργίες».





ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΨΑΛΤΙΚΗ

Η ψαλτική τέχνη έχει συνδεθεί με την ανδρική φωνή. Ωστόσο οι γυναίκες ψάλτριες υπήρξαν ανέκαθεν μία πραγματικότητα, ανεξαρτήτως των δογματισμών. Στην Ιστορία, τα παραδείγματα της ψάλτριας κόρης του Ιωάννη του Κλαδά και της Κουβουκλησίνας Δομεστηκίνας είναι ασφαλώς ενδεικτικά και δεν επιβεβαιώνουν παρά τον κανόνα ότι, όταν οι ιστορικές και οι κοινωνικές συνθήκες είχαν θέσει το ρόλο της γυναίκας σε δεύτερη μοίρα, τότε, αν μη τι άλλο, θα ήταν παράδοξο αν αναζητούσαμε -και πολύ περισσότερο αν βρίσκαμε- περιπτώσεις γυναικών ψαλτριών κατά το παρελθόν. 

Ο λόγος του Αποστόλου Παύλου που απαγορεύει "το λαλείν" στη γυναίκα, κατά τη Θεία Λειτουργία, ο οποίος επικυρώθηκε από την ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδο, και σήμερα τον επικαλούνται, ως επί το πλείστον, ως βασικό επιχείρημα, όσοι εναντιώνονται με την παρουσία των γυναικών στο ψαλτήρι, πρέπει να καταλάβουμε ότι ήταν απόλυτα συμβατός με την εποχή. Το σημαντικό όμως, αν και παραγνωρισμένο στο ευρύ κοινό, σε σχέση με τους Ιερούς Κανόνες, είναι η ευελιξία τους να προσαρμόζονται, να μεταβάλλονται και να αντικαθιστώνται από την Ανώτατη Εκκλησιαστική Αρχή, όταν παράλληλα οι ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες διαφοροποιούνται ή επίσης να μην εφαρμόζονται κατ' Οικονομία, όταν ασφαλώς δεν θίγεται το δόγμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. 

Όπως εύστοχα έλεγε ένας Καθηγητής στη Νομική: "Αν μία φορά είναι σοφό να υπακούς στους κανόνες, άλλο τόσο είναι σοφό να ξέρεις πότε να τους υπερβαίνεις". Αυτό απλώς προϋποθέτει ότι τους γνωρίζεις καλά... Άλλωστε μαζί με την τήρηση των κανόνων συντρέχει και η ερμηνεία τους. Αυτή είναι που δίνει πνοή στο γράμμα του Νόμου, είτε αυτός είναι εκκλησιαστικός, είτε πολιτειακός. Άραγε τι αξία θα είχαν οι Νόμοι, οι Κανόνες και οι Εντολές, αν απλώς επιβάλλονταν ως άκαμπτα γράμματα; Το μέτρο της ερμηνείας τους υπήρξε πάντα πέραν του γράμματος, ακόμα και από τον ίδιο τον Χριστό, αλλά και μετέπειτα τους Εκκληστιαστικούς Πατέρες που ερμήνευσαν τους Ιερούς Κανόνες, ανά εποχές.

Δυστυχώς, η σύγχρονη πραγματικότητα δείχνει ότι ο ζηλωτισμός και ο δογματισμός δεν έχουν εκλείψει. Πρόσφατα ιδρύσαμε ένα σωματείο με την ονομασία "Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ψαλτριών". Η έμπνευση ήταν να γνωριστούμε όλες οι γυναίκες που αγαπάμε, ψάλλουμε και μαθαίνουμε τη βυζαντινή μουσική. Το παράδοξο ήταν το εξής: Εξ αρχής ανακοινώσαμε ότι ο σκοπός ίδρυσης αυτού του συλλόγου είναι καθαρά πολιτιστικός και δεν έχουμε κανένα στόχο να διεκδικήσουμε επισημοποίηση της θέσης μας στο ψαλτήρι ή την δυνατότητα επίσημου διορισμού μας. Ωστόσο τα μηνύματα από μερίδα ιεροψαλτών που λάβαμε ξεκινούσαν από το δεδομένο ότι συνενωθήκαμε προς κάποια "διεκδίκηση" ή ότι δημιουργήσαμε ένα σύλλογο φεμινιστικού τύπου... Σημειολογικά και μόνο, νομίζω ότι κάποιος μπορεί να βγάλει προφανή συμπεράσματα από αυτήν την αντίδραση.

Η πραγματικότητα πάντως εδώ και πολλά χρόνια είναι άλλη. Προσωπικά ξεκίνησα να ψάλλω στο ψαλτήρι από τα 9 μου χρόνια, μετά από προτροπή ενός σύγχρονου Αγίου, που είχα την ευκαιρία να γνωρίζω από την παιδική μου ηλικία, του Οσίου Πορφυρίου του καυσοκαλυβήτου. Στη συνέχεια, περνώντας από διάφορους ναούς, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω Ιερείς αλλά και Ιεράρχες, οι οποίοι με χαρά δέχονταν την παρουσία μου στο αναλόγιο. Το ίδιο και πολλούς ιεροψάλτες, με την ίδια γενναιοδωρία και καλή διάθεση. Με παρόμοιο τρόπο, γνωρίζω πολλές ακόμα ψάλτριες οι οποίες βρίσκονται έως σήμερα σε αναλόγια εκκλησιών, όχι απλώς ως βοηθητικά πρόσωπα, αλλά στον ρόλο του πρωτοψάλτη. Μία παράδοση έχει ήδη αρχίσει να δημιουργείται... Κατά τον ίδιο τρόπο που μία παράδοση και ένας ιερός κανόνας -αυτός της χειροθεσίας για τους ψάλτες και γενικώς για τον λεγόμενο κατώτερο κλήρο- έχει αρχίσει στην πράξη να φθίνει.

Ωστόσο, για εμάς τουλάχιστον τις ενεργές σήμερα ψάλτριες, η αρχή μας συνοψίζεται στο εξής: Οπου μας δέχονται, εχει καλώς. Οπου δεν μας δέχονται, δεν υπαρχει πρόβλημα. Όσες εχουμε επαφη με το ψαλτηρι, χρόνια τώρα με αυτόν τον τροπο κινούμαστε. Με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ψαλτριών, στον οποίο δεχόμαστε ελεύθερα ασφαλώς τους άντρες -ενώ σημειωτέον το Δ.Σ. του αποτελείται και από άνδρες- σκοπός μας είναι μόνο η μεταξύ μας γνωριμία και ο από κοινού προβληματισμός μας, μέσω συνεδρίων, ημερίδων ή άλλων επιμορφωτικών και καλλιτεχνικών διοργανώσεων, για τα θέματα που μας απασχολούν αλλά και μας ενδιαφέρουν γύρω από την Τέχνη της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής.

Απόσπασμα από συνέντευξη συνέντευξη της Νεκταρίας Καραντζή, στο τεύχος 52 του Μετρονόμου. ΕΔΩ


Γυναίκα και Ψαλτική Τέχνη - Συνέντευξη με την Νεκταρία Καραντζή, 
Υμνωδός, Ερμηνεύτρια βυζαντινής μουσικής και αρχέγονης παράδοσης

ΒΙΝΤΕΟ 1: Η Νεκταρία Καραντζή, στο πρώτο μέρος της συνέντευξης ερμηνεύει τον Θρήνο της Παναγίας από την Κύπρο «Άρκοντες αφικράστε μου». Μιλάει για τον θρήνο, για το θρήνο της Παναγίας και τον θρήνο της γυναίκας, της μάνας που προσπαθεί να ταυτιστεί με την Παναγιά. [5 Απριλίου 2018]





ΒΙΝΤΕΟ 2: Στο δεύτερο μέρος «Μεγαλώνοντας κοντά στον Άγιο Πορφύριο» της της συνέντευξης αναφέρεται στα παιδικά της χρόνια και τα πρώτα βήματα της στο αναλόγιο. Ο κόσμος της Βυζαντινής Μουσικής την γνώρισε, ήδη από παιδί, κυρίως μέσω ηχογραφήσεων με τον Άγιο Πορφύριο τον Καυσοκαλυβίτη. Η κα Καραντζή αναφέρει θαυμαστές εμπειρίες και βιώματα από τον Άγιο Πορφύριο, καθώς η οικογένεια της συνδεόταν πνευματικά με τον Άγιο Πορφύριο, με την παρότρυνση του οποίου ακολούθησε από την παιδική της ηλικία τη σπουδή της ψαλτικής τέχνης. [5 Μαΐου 2018]




ΒΙΝΤΕΟ 3: Στο τρίτο μέρος «Γυναίκα και Ψαλτική Τέχνη» της αποκλειστικής της συνέντευξης στην Πεμπτουσία αναφέρεται στις σπουδές της και την ενασχόληση της με την μουσική τόσο τη βυζαντινή, όσο και την παραδοσιακή. Η κα Καραντζή μιλάει για την γυναικεία παρουσία στη ψαλτική τέχνη και το αναλόγιο μέσα στην ιστορία, τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ιεροψαλτριών και την σύσταση γυναικείας χορωδίας από τον Άγιο Πορφύριο. Τέλος η κα Καραντζή αναφέρεται συμβουλευτικά στους νέους και νέες που θέλουν να ασχοληθούν με την ψαλτική τέχνη. [7 Μαΐου 2018]




Πηγή: www.sophia-ntrekou.gr

Διαβάστε της Νεκταρίας Καρατζή:




FaceBook
Θεολογία, Επιστήμη, Λογοτεχνία · 10/5/18: Διαβάστε και Ακούστε τα βίντεο της Νεκταρίας Καραντζή. «Είναι κρίμα να μην εκπαιδεύουμε τα αυτιά μας, ώστε να ξεχωρίζουμε το αληθινό από το ψεύτικο. Μια εκπαιδευμένη συνείδηση αναγνωρίζει τις υποκρισίες...»

Όταν η Θράκη γέννησε τη μουσική: "Από δε του μέλους και του ρυθμού και η μουσική πάσα θρακία νενόμισται..." (Στράβων) Όταν ο Ωκεανός παντρεύτηκε την Παρθενόπη απέκτησε δύο κόρες: την Ευρώπη και τη Θράκη... Στην έμπνευση του μύθου, οι δυο αδερφές δεν φάνταζαν τα αρχαία εκείνα χρόνια, «παράταιρες» όπως μπορεί σήμερα να μοιάζει ο «αδερφικός» συνδυασμός τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια: