11/9/14

Η Νηστεία κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσοστόμο

Η Νηστεία κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσοστόμο

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Η νηστεία είναι και θέμα προσωπικό, πέρα από την συνεννόηση με τον εξομολόγο/πνευματικό. Έχει να κάνει με το φαγητό που εμείς ξέρουμε ο καθένας μας χωριστά, ποιο μας αγριεύει και υπάρχουν τέτοια φαγητά που μας διεγείρουν. Ο Άγιος Χρυσόστομος μας καταγγέλλει και την υποκρισία. Θα έλεγα ακόμη να κρατάμε τη νηστεία της παρασκευής, διότι είναι ημέρα προσφοράς Στον Άγιο Θεό για το πάθος Του, που καταδέχτηκε να θυσιαστεί προς σωτηρία μας. Να την νηστεύω με, ακόμη λίγη αφιέρωση στην μελέτη του Θείου Δράματος. Αυτή θα μας φέρει και προ των ευθυνών, αλλά και της προσφοράς της δεύτερης ευκαιρίας. Σοφία Ντρέκου

Η νηστεία, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, «ταπεινώνει το σώμα και χαλιναγωγεί τα σκιρτήματα της σαρκός, καθιστά την ψυχή πιο καθαρή, της δίνει φτερά, την ανεβάζει ψηλά και την κάνει ανάλαφρη» (P.G.53,83).

Σε άλλο του λόγο, πάλι, λέγει: «Εάν ή νηστεία ήταν αναγκαία στον Παράδεισο, πολύ περισσότερο είναι αναγκαία έξω από αυτόν. Εάν το φάρμακο είναι χρή­σιμο πριν από την πληγή, πολύ περισσότερο μετά από την πληγή. Εάν το όπλο μας ήταν χρήσιμο πριν ξεσηκωθούν σε πόλεμο οι επιθυμίες μας, πολύ περισ­σότερο είναι αναγκαία η βοήθεια της νηστείας μετά την τόσο μεγάλη μάχη των επιθυμιών, που προέρ­χονται από τους δαίμονες. Εάν ο Αδάμ άκουγε την φωνή τον Θεού περί του απαγορευμένου καρπού, δεν θα άκουγε την δεύτερη που έλεγε: «Γη ει και εις γην απελεύση». Επειδή όμως παρήκουσε σ’ αυτήν, γι’ αυτό επήλθε ο θάνατος, οι φροντίδες, οι πόνοι, οι λύπες και ζωή χειρότερη από κάθε θάνατο. Γι’ αυτό αγκάνθια και τρίβολοι, γι’ αυτό πόνοι και ωδίνες και βίος επίμοχθος. Είδες πώς ο Θεός αγανακτεί, όταν περιφρονείται η νηστεία; Μάθε και πόσο χαίρεται, όταν αυτή τιμάται» (Ρ.G.49, 307-308).

Αλλού επισημαίνει: «Δεν νηστεύουμε για το Πάσχα ούτε για την σταυρική θυσία, αλλά για τα δικά μας αμαρτήματα, επειδή πρόκειται να προσέλθουμε στην θεία κοινωνία. Το Πάσχα άλλωστε δεν είναι υπόθεση νηστείας ούτε πένθους, αλλά ευφροσύνης και χαράς» (Ρ.G.48, 867).

«Σκοπός της νηστείας είναι η συμμετοχή στην θεία κοινωνία με καθαρή ψυχή… Γι’ αυτό και οι Πατέρες παρέτειναν το στάδιο της νηστείας δίνοντας σε μας προθεσμία για μετάνοια, ώστε να προσέλθουμε στην θεία κοινωνία καθαρμένοι και ψυχικά τακτοποι­ημένοι» (Ρ.G.56, 139).

Εκθειάζοντας «την μητέρα όλων των αγαθών και δάσκαλο της σωφροσύνης και κάθε άλλης αρετής, δηλαδή την νηστεία» (Ρ.G.53, 22) έλεγε: «Πόσο μεγάλο καλό είναι η νηστεία και μέγιστο όπλο κατά του διαβόλου! Μετά το λουτρό του βαπτίσματός μας δεν πρέπει να προσέχουμε στην καλοπέραση, την τρυφή και τα πλούσια τραπέζια, αλλά στην νηστεία. Γι’ αυτό ακριβώς και ο Κύριος νήστεψε· όχι επειδή ο ‘Ιδιος το είχε ανάγκη, αλλά για να διδάξει εμάς.

Επειδή δηλαδή τα προ του βαπτίσματός μας αμαρτήματα τα έφερε η υποδούλωση στην κοιλιά, όπως ακριβώς ο γιατρός, όταν θεραπεύει τον ασθενή, τον προστάζει να μην κάνει εκείνα από τα οποία προήλθε η ασθένεια, έτσι λοιπόν και εδώ ο Χριστός μετά το βάπτισμα εισήγαγε την νηστεία. Διότι και τον Αδάμ η ακρασία της κοιλιάς τον έβγαλε από τον παρά­δεισο… Γι’ αυτό λοιπόν και ο Κύριος νηστεύει σαράντα ημέρες υποδεικνύοντας τα φάρμακα της σωτηρίας» (Ρ.G.57, 209-210).

Φυσικά ο άγιος Ιωάννης, όπως και όλοι οι Πατέ­ρες, δεν παύει να μας υπενθυμίζει ότι η νηστεία δεν είναι ο αυτοσκοπός, δεν είναι κατ’ ακρίβεια αρετή, αλλά μέσο για την απόκτησή της: «Μάθετε απ’ εμού, ότι πράος ειμί και ταπεινός τη καρδία». Δεν είπε ότι ενήστευσα… αλλά, «ότι πράος ειμί και ταπει­νός τη καρδία»… Αυτά τα λέγω όχι για να κατηγο­ρήσω την νηστεία· μη γένοιτο· αλλά και για να την επαινέσω πολύ· Πονώ όμως όταν, ενώ παραμελείτε τα υπόλοιπα, νομίζετε ότι αυτή που κατέχει τελευταίο μέρος στην αρετή, αρκεί για την σωτηρία σας» (Ρ.G.58, 480-481).

Παράλληλα ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μάς υποδεικνύει και τον ορθό τρόπο νηστείας: «Εφυγε η νηστεία, αλλά ας παραμεί­νει η ευλάβεια – μάλλον όμως ούτε η νηστεία έφυγε. Αλλά μη φοβηθείτε· διότι δεν το είπα αυτό με σκοπό να σας αναγγείλω μία άλλη Τεσσαρακοστή, αλλά για να αποκαλύψω την αρετή σας. Πέρασε η σωματική νη­στεία, αλλά δεν πέρασε η πνευματική νηστεία. Αυτή είναι καλύτερη από εκείνη, και εκείνη γι’ αυτήν. ‘Οπως ακριβώς, όταν νηστεύατε, σας έλεγα ότι είναι δυνατόν να μη νηστεύει εκείνος που νηστεύει, έτσι και τώρα λέγω ότι είναι δυνατόν να νηστεύει κανείς και χωρίς να νηστεύει.

Ίσως φαίνεται ότι είναι αίνιγμα αυτό που λέγω, αλλά θα σας το εξηγήσω: Πώς είναι δυνατόν να μη νηστεύει εκείνος που νηστεύει; Όταν κάποιος απέχει από τα φαγητά, δεν απέχει όμως και από τις αμαρτίες. Πώς είναι δυνατόν να νηστεύει εκείνος που δεν νη­στεύει; Οταν κάποιος απολαμβάνει την τροφή, αλλά δεν δοκιμάζει την αμαρτία. Αυτή η νηστεία είναι καλύ­τερη από την άλλη, και όχι μόνο καλύτερη, αλλά και ελαφρότερη» (Ρ.G.50, 434-435).

«Να επιδείξουμε την αληθινή νηστεία, εννοώ δη­λαδή την αποχή από τα κακά. Διότι αυτό είναι η νη­στεία. […] Αυτός που νηστεύει οφείλει περισσότερο από όλους να χαλιναγωγεί τον θυμό, να έχει διδαχθεί την πραότητα και την επιείκεια, να έχει ταπεινή καρ­διά, να απομακρύνει τις ενθυμήσεις των άτοπων και ανάρμοστων επιθυμιών… Να είναι ανώτερος από τα χρήματα, να ελεεί με μεγάλη γενναιοδωρία και να αποδιώκει από την ψυχή του κάθε κακία προς τον πλησίον» (Ρ.G.53, 74-75).

Όσον αφορά αυτούς που δεν μπορούν να νηστεύσουν επακριβώς λόγω ασθενείας, ο άγιος συνιστά: «Αυτός που δεν μπορεί να νηστεύσει ας κάνει πιο πλούσια την ελεημοσύνη, ας κάνει εκτενείς προσευ­χές, ας έχει έντονη προθυμία να ακούει τα λόγια του Θεού» (Ρ.G.53, 83).


Η Τιμή προς την Νηστεία

Η τιμή προς την νηστεία, δεν είναι η αποχή από τη βρώση, αλλά η αναχώρηση από τα αμαρτήματα. Αυτός δε, που ορίζει την νηστεία μόνον ως αποχή από την βρώση, είναι ο κατ' εξοχήν ατιμάζων αυτήν.

Νηστεύεις; Ας μου το δείξουν τα έργα τους. Είπες με ποιά έργα;
Εάν δεις φτωχόν, ελέησέ τον.
Εάν δεις εχθρόν, πρόσφερε.
Εάν δεις φίλο που ευδοκιμεί, μην τον ζηλέψεις.
Εάν δεις όμορφη γυναίκα, να την υπερβείς.

Να μην νηστεύει έτσι μόνο το στόμα αλλά και οι οφθαλμοί, και η ακοή, και τα πόδια, και τα χέρια, και όλα όσα μέλη ανήκουν στο σώμα. Ιωάννου Χρυσοστόμου PG 49, 53. 
Πηγή www.sophia-ntrekou.gr


Σκοπός της νηστείας 


Η νηστεία ταπεινώνει το σώμα και χαλιναγωγεί τις ορμές και τα σκιρτήματα της σάρκας, κάνει τη ψυχή πιο καθαρή, της δίνει φτερά, την ανεβάζει ψηλά και την κάνει ανάλαφρη.

Σκοπός της νηστείας είναι η συμμετοχή στη Θεία Κοινωνία με καθαρή ψυχή… Γι’ αυτό και οι Πατέρες παρέτειναν το στάδιο της νηστείας, δίνοντας σε εμάς προθεσμία για μετάνοια, ώστε να προσέλθουμε στη Θεία Κοινωνία καθαρμένοι και τακτοποιημένοι ψυχικά.

Δεν νηστεύουμε για το Πάσχα, ούτε για τη θυσία του Σταυρού, αλλά για τα δικά μας αμαρτήματα, επειδή πρόκειται να προσέλθουμε στα μυστήρια. Γιατί το Πάσχα δεν είναι βεβαίως υπόθεση νηστείας, ούτε πένθους, αλλά ευφροσύνης και χαράς.

Παλαιά πολλοί Χριστιανοί προσέρχονταν στα μυστήρια χωρίς καμιά προετοιμασία, και μάλιστα την εποχή που ο Χριστός τα συνέστησε. Αντιλαμβανόμενοι λοιπόν οι πατέρες τη βλάβη που προκαλούσε η έλλειψη προπαρασκευής, αφού συγκεντρώθηκαν, καθιέρωσαν σαράντα ημέρες νηστείας, προσευχών, ακροάσεων του θείου λόγου, συνάξεων, ώστε, αφού καθαρθούμε όλοι από τα πάθη μας με κάθε προσοχή και επιμέλεια και με προσευχές και ελεημοσύνες και νηστεία και αγρυπνίες και δάκρυα και εξομολόγηση και με όλα τα άλλα, να προσέλθουμε έτσι με καθαρή κατά το δυνατόν συνείδηση.

Περὶ νηστείας. Λόγος εʹ. - Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου: Σήμερον, ἀγαπητοὶ, τὸν ἰατρὸν προσκυνήσωμεν. Ἰδοὺ γὰρ ἐφίσταται ἡ νηστεία, ἡ ψυχῶν καὶ σωμάτων σωτηρίαν χαριζομένη, ὡς ἀνάστασιν παρεχομένη παράδοξον, ὡς πρὸς πνευματικοὺς ἡμᾶς ἀγῶνας ἔλαιον ἀλείφεσθαι. »»»

Περὶ νηστείας. Λόγος βʹ. - Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου: Πάλιν ἡμᾶς ἡ ἁγία νηστεία πρὸς ἀπόλαυσιν ἀγαθῶν καλεῖ, πάλιν ἀγωνιστὰς κατασκευάζει, πάλιν ἀνδρείους βούλεται εἶναι, ὅπως νικητὰς τῶν παθῶν ἀναδείξῃ, καὶ τὸ κάλλος τῆς ψυχῆς λαμπρότερον ἀποδείξῃ, καὶ διὰ τῶν πόνων στεφάνους ἡμῶν πλέξῃ ταῖς κορυφαῖς. Τί γάρ ἐστι νηστεία, ἢ ἀγώνων στέφανος, καὶ μισθῶν πρόξενος, καὶ σωτηρίας ὁδός; »»»

Εἰς κήρυγμα νηστείας - Λόγος ά - Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου: Ἐπὶ θεραπείαν τήμερον ὁ Θεὸς τὸ γένος καλεῖ. Ἰατρείαν γὰρ διὰ τοῦ προφήτου τὴν νηστείαν ὡρίσατο, Ἁγιάσατε, λέγων, νηστείαν, κηρύξατε θεραπείαν. Ἐπειδὴ γὰρ εἶδεν ὁ Θεὸς ἐκ παραδείσου πολυτραυμάτιστον τὸν Ἀδὰμ βληθέντα, θεραπείαν τούτῳ τὴν νηστείαν ἀπένειμε· καλῶς. »»»

Περὶ νηστείας: Ἱλασμῶν ὁ καιρὸς, καὶ μὴ παρίδωμεν τὸ εὔκαιρον· ἀνακλήσεως ἁμαρτημάτων ὁ καιρὸς, καὶ μὴ προησώμεθα τὴν χάριν, ἀλλὰ νηστεύσωμεν ἀπὸ βρωμάτων, καὶ πρότερον ἀπὸ ἁμαρτημάτων·  πρῶτον γὰρ ἀγαθὸν ἀπαλλαγὴ κακῶν. Κακία δέ ἐστι τὸ ἀντικείμενον τῇ ἀρετῇ, φθόνος καὶ κλοπὴ, καὶ φόνος καὶ πόλεμος, καὶ ὅσα κακὰ λέγεται καὶ ἔστιν. »»»

Δεν υπάρχουν σχόλια: