Νικόλαος Λύτρας, Το ψάθινο καπέλο (1925) πληρ. στο τέλος
Από την ιστορία του ημερολογίου και τις παραδόσεις μέχρι την ποίηση και την τέχνη
ΕισαγωγήΟ Ιούλιος, γνωστός στον ελληνικό λαό ως Αλωνάρης και Αηλιάς, αποτελεί έναν μήνα πλούσιο σε λαογραφία, αγιολογία, λογοτεχνία και τέχνη, αλλά και σε επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από την ιστορία του ημερολογίου.
Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε τις παραδόσεις του αλωνίσματος και του θερισμού, τις γιορτές των αγίων, τα ποιήματα του Ελύτη και άλλων δημιουργών, καθώς και την επιστημονική προσέγγιση της εξέλιξης του ημερολογίου, όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα από σημαντικές ιστορικές αναφορές, αποκαλύπτοντας τη βαθιά σύνδεση ανάμεσα στην παράδοση, την πνευματικότητα και την ιστορική γνώση.
Ο Ιούλιος ή Ιούλης ή Θερνόν (ποντιακά, συναντάται και ως Χορτοθέρτς), είναι ο έβδομος μήνας του έτους κατά το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό Ημερολόγιο και έχει 31 ημέρες.
Ο Ιούλιος ή Ιούλης ή Θερνόν (ποντιακά, συναντάται και ως Χορτοθέρτς), είναι ο έβδομος μήνας του έτους κατά το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό Ημερολόγιο και έχει 31 ημέρες.
Ο ελληνικός λαός τον ονομάζει και Αλωνάρη, Αλωνιστή ή Αλωνιάτη ή Αλωνευτή, επειδή κατά τον μήνα αυτόν γίνεται το αλώνισμα του σιταριού.
Ακόμα τον ονομάζει Γυαλιστή ή Γυαλινό (Νάξο & Χίο), επειδή σε ορισμένες περιοχές της χώρας κατά το μήνα αυτό «γυαλίζουν», δηλ. ωριμάζουν τα σταφύλια. Επίσης αναφέρεται σαν Δευτερόλης (σαν 2ος μήνας του καλοκαιριού), Αηλιάς ή Αηλιάτης (20/7, η γιορτή του Προφήτη Ηλία) και Φουσκομηνάς ή Χασκόμηνας (Ρόδος).
Επιστήμη & Ιστορία του ΗμερολογίουΌπως επισημαίνει ο αστροφυσικός και εκλαϊκευτής της επιστήμης Διονύσης Σιμόπουλος, συνδέει το ημερολόγιο με την πολιτική ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό. Στο άρθρο του «Οι Μήνες Ιούλιος και Αύγουστος», η μετονομασία του μήνα δεν ήταν απλώς μια τιμητική πράξη, αλλά αντανακλούσε τη βαθιά σύνδεση ανάμεσα στην αστρονομική ακρίβεια, την πολιτική εξουσία και τη συλλογική μνήμη των λαών.
Ανάλυση της επιστημονικής/ιστορικής προσέγγισης του Δ. Σιμόπουλου για τον ΙούλιοΟ Δ. Σιμόπουλος, ως αστροφυσικός και ιστορικός της επιστήμης, δεν περιοριζόταν σε στεγνά χρονολογικά γεγονότα. Αντιμετώπιζε το ημερολόγιο ως πολιτισμικό και αστρονομικό φαινόμενο... δηλαδή ως αποτέλεσμα της ανάγκης των ανθρώπων να μετρούν τον χρόνο με βάση τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων, ενώ ταυτόχρονα το συνέδεε με την πολιτική εξουσία, τη θρησκεία και την παράδοση.
Κύρια σημείαΗ ρωμαϊκή προέλευση του Ιουλίου
- Αρχικά ονομαζόταν Quintilis (5ος μήνας) στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο (10μηνο σύστημα).
- Με τη μεταρρύθμιση του βασιλιά Νουμά Πομπίλιου (7ος αι. π.Χ.) προστέθηκαν Ιανουάριος και Φεβρουάριος και ο Quintilis έγινε 7ος μήνας, χωρίς όμως να αλλάξει όνομα.
Η μεγάλη μεταρρύθμιση του Ιουλίου Καίσαρα (45 π.Χ.)
- Ο Καίσαρας εισήγαγε το Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο διόρθωσε τις αστρονομικές αποκλίσεις του παλιού ρωμαϊκού ημερολογίου (που βασιζόταν σε σεληνιακούς κύκλους και είχε χάσει συγχρονισμό με τις εποχές).
- Ήταν μια επιστημονική πράξη βασισμένη σε αστρονομικές παρατηρήσεις (με τη βοήθεια Αιγυπτίων αστρονόμων).
- Μετά τη δολοφονία του Καίσαρα, η Σύγκλητος (με εισήγηση του Μάρκου Αντωνίου) μετονόμασε τον Quintilis σε Julius προς τιμήν του.
- Ο Σιμόπουλος τονίζει συχνά αυτή τη σύνδεση: το ημερολόγιο δεν είναι μόνο εργαλείο μέτρησης χρόνου, αλλά και πολιτικό και συμβολικό εργαλείο εξουσίας.
Παρόλο που η μεταρρύθμιση είναι ρωμαϊκή, ο ελληνικός λαός «αφομοίωσε» τον μήνα δίνοντάς του λαϊκά ονόματα (Αλωνάρης, Αηλιάς, Γυαλιστής κ.ά.), που σχετίζονται με γεωργικές εργασίες και αγιολογία.
Ο Σιμόπουλος, δείχνει ότι η επιστήμη (ημερολόγιο) και η λαογραφία συνυπάρχουν αρμονικά.
🟠 Ο ΜΗΝΑΣ ΙΟΥΛΙΟΣ (Διονύσης Σιμόπουλος)
Ο Ιούλιος, Ιούλης ή Γιούλης είναι ο έβδομος μήνας του έτους για το Ιουλιανό, το Γρηγοριανό και το Νέο Διορθωμένο Ιουλιανό Ημερολόγιο με διάρκεια 31 ημερών. Αρχικά ήταν ο πέμπτος μήνας του παλαιού ρωμαϊκού ημερολογίου και ονομαζόταν mensis Quintilis (Πέμπτος μήνας).
Με την πρώτη μεταρρύθμιση του ημερολογίου από τον Νουμά Πομπίλιο, τον Σαβίνο δεύτερο βασιλιά της Ρώμης, και την εισαγωγή των μηνών Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου πέρασε στην έβδομη θέση διατηρώντας όμως την αρχική ονομασία του.
Το 45 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρας καθιέρωσε ένα νέο ημερολόγιο (Ιουλιανό ημερολόγιο) που διόρθωσε τις αστρονομικές αποκλίσεις στο παλαιό ρωμαϊκό. Μετά τη δολοφονία του το 44 π.Χ., η Ρωμαϊκή Σύγκλητος, μετά από εισήγηση του Μάρκου Αντώνιου, μετονόμασε τον Quintilis, σε Ιούλιο (Julius), επειδή ήταν ο μήνας της γέννησης του Ιούλιου Καίσαρα, τιμώντας τον σπουδαίο ηγέτη.
Ας σημειωθεί ότι οι λατινικές ονομασίες των μηνών του Ιουλιανού ημερολογίου δεν σήμαιναν τίποτα για τον ελληνικό αγροτικό πληθυσμό. Έτσι, σταδιακά, οι άνθρωποι της υπαίθρου δημιούργησαν νέες ονομασίες, που σχετίζονταν με τις γεωργικές εργασίες και τις γιορτές των αγίων που τελούνταν κάθε μήνα. Για τον λόγο αυτόν ο Ιούλιος ονομάζεται Αλωνάρης, Αλωνιστής και Αλωνιάτης αφού στον μήνα αυτόν γίνεται το αλώνισμα των δημητριακών.
Σε περιοχές της ορεινής Ελλάδας καλείται και Θεριστής γιατί τότε, λόγω ψυχρότερου καιρού από τα πεδινά, γίνεται ο θερισμός των σιτηρών. Ονομάζεται ακόμα Άι-Λιάς ή Άι-Λιάτης, επειδή στις 20 του μηνός γιορτάζεται ο Προφήτης Ηλιού (Ηλίας).
Με την πρώτη μεταρρύθμιση του ημερολογίου από τον Νουμά Πομπίλιο, τον Σαβίνο δεύτερο βασιλιά της Ρώμης, και την εισαγωγή των μηνών Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου πέρασε στην έβδομη θέση διατηρώντας όμως την αρχική ονομασία του.
Το 45 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρας καθιέρωσε ένα νέο ημερολόγιο (Ιουλιανό ημερολόγιο) που διόρθωσε τις αστρονομικές αποκλίσεις στο παλαιό ρωμαϊκό. Μετά τη δολοφονία του το 44 π.Χ., η Ρωμαϊκή Σύγκλητος, μετά από εισήγηση του Μάρκου Αντώνιου, μετονόμασε τον Quintilis, σε Ιούλιο (Julius), επειδή ήταν ο μήνας της γέννησης του Ιούλιου Καίσαρα, τιμώντας τον σπουδαίο ηγέτη.
Ας σημειωθεί ότι οι λατινικές ονομασίες των μηνών του Ιουλιανού ημερολογίου δεν σήμαιναν τίποτα για τον ελληνικό αγροτικό πληθυσμό. Έτσι, σταδιακά, οι άνθρωποι της υπαίθρου δημιούργησαν νέες ονομασίες, που σχετίζονταν με τις γεωργικές εργασίες και τις γιορτές των αγίων που τελούνταν κάθε μήνα. Για τον λόγο αυτόν ο Ιούλιος ονομάζεται Αλωνάρης, Αλωνιστής και Αλωνιάτης αφού στον μήνα αυτόν γίνεται το αλώνισμα των δημητριακών.
Σε περιοχές της ορεινής Ελλάδας καλείται και Θεριστής γιατί τότε, λόγω ψυχρότερου καιρού από τα πεδινά, γίνεται ο θερισμός των σιτηρών. Ονομάζεται ακόμα Άι-Λιάς ή Άι-Λιάτης, επειδή στις 20 του μηνός γιορτάζεται ο Προφήτης Ηλιού (Ηλίας).
Οι εποχικές αλλαγές είχαν για τους αρχαίους τεράστια σημασία, ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση της γεωργίας, αφού η σπορά, η συγκομιδή και οι άλλες γεωργικές ασχολίες εξαρτιόνταν από τις αλλαγές των εποχών. Λόγω των γεωργικών αυτών ασχολιών, ο Ιούλιος ονομάζεται και Αλωνάρης ή Αλωνιστής, αφού το μήνα αυτό γίνεται το αλώνισμα των δημητριακών.
Παλαιότερα, όταν δεν υπήρχαν οι σύγχρονες μηχανές, οι γεωργοί μας καθάριζαν από τα αγριόχορτα το αλώνι που βρισκόταν σε μέρος που να το φυσούν οι περισσότεροι άνεμοι και ήταν στρωμένο με πέτρα ή συχνότερα με χώμα. Όπως γράφει σ’ ένα ποίημά του και ο Γεώργιος Δροσίνης (1859-1951):
«Στ’ αλώνια καλοσάρωτα / και ξεχορταριασμένα / θα ξαπλωθούν οι θημωνιές / ξανθόμαλλες πλεξίδες».Το αλώνι είχε σχήμα κυκλικό και στη μέση βρισκόταν το «στρέντζερο» ή το «στρογγερό», το ξύλινο δοκάρι γύρω από το οποίο έτρεχαν τα ζώα που θα αλώνιζαν τα στάχυα. Τα βόδια, τα άλογα, τα γαϊδούρια ή τα μουλάρια που χρησιμοποιούνταν ήταν ζεμένα το ένα δίπλα στο άλλο και γυρνούσαν γύρω από τον κεντρικό στύλο ποδοπατώντας έτσι στα στάχυα. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαν και τη «δοκάνα», μια ειδικά διαμορφωμένη πλατφόρμα που θρυμμάτιζε τα στάχυα.
Με το λίχνισμα συνδέεται επίσης και ο Προφήτης Ηλίας που διαφεντεύει τους ανέμους και του οποίου η μνήμη γιορτάζεται στις 20 του μήνα. Γι’ αυτό άλλωστε ο Ιούλιος ονομάζεται και Αϊλιάτης ή Αϊλιάς. Ο Προφήτης Ηλίας, όμως, είναι συνδεδεμένος και με τις βροχές και με τις κορυφές των βουνών. Σε κάθε περιοχή θα βρούμε κι από ένα ξωκλήσι του. Από την αρχαιότητα άλλωστε οι κορυφές ήταν κέντρα λατρείας και ταυτίζονταν με τον Δία, που ήταν επίσης και θεός των μετεωρολογικών φαινομένων, εξ ου και οι ονομασίες του Νεφεληγερέτης, Υέτιος και Κεραύνιος, ιδιότητες που οι νεοέλληνες, αλλά και οι Σλάβοι, αποδίδουν και στον Προφήτη Ηλία.
O Iούλιος ως θεριστής και ο Λέων, το ζωδιακό του σύμβολο.
Mικρογραφία χειρόγραφου του 1346. Mονή Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος.
Σύμφωνα με μια παράδοση που αναφέρει ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης:
«Οι βροχές και τ’ αστροπελέκια από τον Προφήτη Ηλία γίνονται. Ξαπλώνει στα σύννεφα και κοιμάται όταν είναι να καλοσυνέψει ο καιρός. Μα όταν είναι για νερό, τρέχει με τ’ αμάξι του στον ουρανό και γι’ αυτό βροντάει… Όταν βροντάει είναι που με το πύρινο αμάξι του κυνηγάει τη Λάμια να τη σκοτώσει, για να μην καταστρέψει τα σπαρτά των ανθρώπων. Οι αστραπές που πέφτουν τότες είναι οι πύρινες σαγίτες που ρίχνει στη Λάμια ο άγιος».
Δεν είναι, όμως, μόνο ο Προφήτης Ηλίας που γιορτάζεται τον Ιούλιο. Πολλές από τις μεγάλες γιορτές του μήνα είναι αφιερωμένες στους άγιους «ατήρες», αρχίζοντας με τους Ανάργυρους γιατρούς Κοσμά και Δαμιανό, την πρώτη του μήνα. Η αφιλοκερδής δραστηριότητά τους εξόργισε τον έπαρχο, ο οποίος τους ζήτησε τον 3ο αιώνα να αποκηρύξουν την πίστη τους κι όταν αυτοί αρνήθηκαν, τους βασάνισε και στο τέλος τους αποκεφάλισε. Στη συνέχεια έρχεται η γιορτή της θεραπεύτριας Αγίας Κυριακής στις 7 Ιουλίου, ενώ στις 17 του μήνα γιορτάζεται η μνήμη της Αγίας Μαρίνας, η οποία «ξεμαραίνει», δηλαδή αναζωογονεί, τα καχεκτικά παιδιά. Στη γιορτή της στο Θησείο συνήθιζαν να περνούν ξάγρυπνοι τη νύχτα όσοι είχαν άρρωστα παιδιά, αλλάζοντας τα ρούχα τους μπροστά στην εικόνα της.
Και οι γιορτές συνεχίζονται με την οσιομάρτυρα Αγία Παρασκευή, η οποία σύμφωνα με την παράδοση θεραπεύει τα μάτια και η μνήμη της εορτάζεται στις 26 του μήνα. Μία ημέρα αργότερα γιορτάζεται άλλος ένας ιατρός που ασκούσε την ιατρική ως φιλανθρωπία και ο οποίος αποκεφαλίστηκε το έτος 305. Πρόκειται για τον Άγιο Παντελεήμονα, του οποίου η ιδιότητα είναι εμφανής και από την παροιμία «κουτσοί, στραβοί στον άγιο Παντελεήμονα».
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και η ανθρωπολόγος Λίντα Παπαγαλάνη:
«Η θρησκευτική λαϊκή παράδοση κρατά ζωντανή τη θαυματουργική χαριτοδότηση των αγίων, όπως και των αρχαίων θεοτήτων. Με ευχές, τελετικά δρώμενα και προσφορές, οι πιστοί προσπαθούν, σ’ ένα συνδυασμό ευλάβειας, πίστης, φόβου και προσωπικής ωφέλειας, να διασφαλίσουν τη συνεπικουρία των θείων δυνάμεων».
 |
| Προτομή Ιουλίου Καίσαρα, Βιέννη, Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης. |
Στο αττικό ημερολόγιο ήταν ο πρώτος μήνας του έτους και ονομάζονταν Εκατομβαιών διάρκειας 30 ημερών που αντιστοιχεί με το χρονικό διάστημα από 23 Ιουνίου έως τις 23 Ιουλίου.
Είναι ο ενδέκατος μήνας κατά το Εκκλησιαστικό ημερολόγιο που αρχίζει τον Σεπτέμβριο, και ο πέμπτος κατά το παλαιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, γι' αυτό αρχικά στα Λατινικά ονομάζονταν Quintilis.
► Σεπτέμβριος - Ο μήνας του τρύγου, της Ινδίκτου και των παραδόσεων (Διονύσης Σιμόπουλος)Αργότερα, όμως, ο Αύγουστος Καίσαρας για να τιμήσει τον Ιούλιο Καίσαρα (που γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 44 π.Χ.). του έδωσε το όνομα Ιούλιος.
► Τι σημαίνει αρχή της Ινδίκτου; Γιατί ξεκινάει το εκκλησιαστικό έτος 1η Σεπτεμβρίου;
...και μετά ► Αρχή της Ινδίκτου: ημέρα προσευχής υπέρ του φυσικού περιβάλλοντος κατά το Οικουμενικό Πατριαρχείο
Ο Γάιος Ιούλιος Καίσαρ (Gaius Iulius Caesar 100 π.Χ. - 15 Μαρτίου 44 π.Χ.), ήταν Ρωμαίος πολιτικός, στρατηγός και αξιόλογος συγγραφέας της λατινικής ιστοριογραφίας. Έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στον μετασχηματισμό της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.
*Εκατομβαιών: Η λέξη παράγεται από την εκατόμβη που σήμαινε θυσία εκατό βοδιών. Επρόκειτο για τη μαγική πράξη πολλαπλασιασμού των βοδιών. «Θυσίαζαν ένα για ν' αποκτήσουν εκατό»
*Εκατομβαιών: Η λέξη παράγεται από την εκατόμβη που σήμαινε θυσία εκατό βοδιών. Επρόκειτο για τη μαγική πράξη πολλαπλασιασμού των βοδιών. «Θυσίαζαν ένα για ν' αποκτήσουν εκατό»
Γ. Τσαρούχης - 12 μήνες Γιούλης [1972] [Μουσείο Γιάννη Τσαρούχη]
- Ο Διονύσης Σιμόπουλος (1943–2022) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες επιστήμονες και εκλαϊκευτές της αστρονομίας.
- Επίτιμος Διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.
- Σπούδασε στις ΗΠΑ (Πανεπιστήμιο Λουιζιάνα) Πολιτική Επικοινωνία και Αστροφυσική. Έγραψε εκατοντάδες άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά (ΓΕΩτρόπιο, Καθημερινή κ.ά.), σενάρια για τηλεοπτικές εκπομπές και πλανηταριακές παραστάσεις.
- Στόχος του ήταν να κάνει την επιστήμη προσιτή στο ευρύ κοινό, συνδέοντας συχνά την αστρονομία με την ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό.
🟠 ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟΥΛΙΟ:«Ο Αηλιάς κόβει σταφύλια και η Αγία Μαρίνα σύκα».
«Αλωνάρη με τα αλώνια και με τα χρυσά πεπόνια».
«Τζίτζιρας ελάλησε, άσπρη ρόγα γυάλισε».
«Τον Ιούλη κι οι γριές κάνουνε ξετσιπωσιές».
«Από τ' Αι-Λιος ο καιρός γυρίζει αλλιώς».
«Γαμπρός αλωναριάτικος, κακό χειμώνα βγάνει».
«Έτσι το ‘χει το λινάρι να ανθεί τον Αλωνάρη».
«Η καλή αμυγδαλιά ανθίζει το Γενάρη και βαστάει τ' αμύγδαλα όλο τον Αλωνάρη».
«Κάλλιο λόγια στο χωράφι , παρά ντράβαλα (φασαρίες) στ' αλώνι».
«Κάτσε κότα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
«Κότα πίτα το Γενάρη, κόκορα τον Αλωνάρη».
«Κότα, χήνα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
«Μικρό-μικρό τ' αλώνι μου, και να ‘ναι μοναχικό μου».
«Ο άη-Λιας κόβει σταφύλια και η αγία Μαρίνα σύκα».
«Ο Θεριστής θερίζει, ο Αλωνάρης αλωνίζει κι ο Αύγουστος ξεχωρίζει».
«Όρνιθα το Γενάρη, κέφαλος τον Αλωνάρη».
«Που μουχτάει τον Χειμώνα‚ χαίρεται τον Αλωνάρη».
«Πρωτόλη (Ιούνιε), Δευτερόλη (Ιούλιε) μου, φτωχολογιάς ελπίδα».
«Στο κακορίζικο χωριό τον Αλωνάρη βρέχει».
«Τ' Αλωναριού τα κάματα (δυνατή ζέστη), τ' Αυγούστου τα λιοβόρια» (ζεστός δυνατός ανατολικός άνεμος).
«Της αγιά Μαρίνας ρώγα και του άη -Λιός σταφύλι». (δηλαδή το σταφύλι ωριμάζει αργότερα από τη σταφίδα)
«Της Αγιάς Μαρίνας ρούγα και του Αϊ Λια σταφύλι και του Αγιού Παντελεήμονα γιομάτο το κοφίνι».
«Το τραγούδι του Θεριστή, η χαρά του Αλωνιστή».
«Τον Αλωνάρη δούλευε καλό χειμώνα να έχεις».
«Τον Αλωνάρη έβρεχε στον ποτισμένο τόπο».
«Χιόνισε μέσα στο Γενάρη, να οι χαρές του Αλωνάρη».
«Τζίτζιρας ελάλησε, άσπρη ρόγα γυάλισε».
«Τον Ιούλη κι οι γριές κάνουνε ξετσιπωσιές».
«Από τ' Αι-Λιος ο καιρός γυρίζει αλλιώς».
«Γαμπρός αλωναριάτικος, κακό χειμώνα βγάνει».
«Έτσι το ‘χει το λινάρι να ανθεί τον Αλωνάρη».
«Η καλή αμυγδαλιά ανθίζει το Γενάρη και βαστάει τ' αμύγδαλα όλο τον Αλωνάρη».
«Κάλλιο λόγια στο χωράφι , παρά ντράβαλα (φασαρίες) στ' αλώνι».
«Κάτσε κότα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
«Κότα πίτα το Γενάρη, κόκορα τον Αλωνάρη».
«Κότα, χήνα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
«Μικρό-μικρό τ' αλώνι μου, και να ‘ναι μοναχικό μου».
«Ο άη-Λιας κόβει σταφύλια και η αγία Μαρίνα σύκα».
«Ο Θεριστής θερίζει, ο Αλωνάρης αλωνίζει κι ο Αύγουστος ξεχωρίζει».
«Όρνιθα το Γενάρη, κέφαλος τον Αλωνάρη».
«Που μουχτάει τον Χειμώνα‚ χαίρεται τον Αλωνάρη».
«Πρωτόλη (Ιούνιε), Δευτερόλη (Ιούλιε) μου, φτωχολογιάς ελπίδα».
«Στο κακορίζικο χωριό τον Αλωνάρη βρέχει».
«Τ' Αλωναριού τα κάματα (δυνατή ζέστη), τ' Αυγούστου τα λιοβόρια» (ζεστός δυνατός ανατολικός άνεμος).
«Της αγιά Μαρίνας ρώγα και του άη -Λιός σταφύλι». (δηλαδή το σταφύλι ωριμάζει αργότερα από τη σταφίδα)
«Της Αγιάς Μαρίνας ρούγα και του Αϊ Λια σταφύλι και του Αγιού Παντελεήμονα γιομάτο το κοφίνι».
«Το τραγούδι του Θεριστή, η χαρά του Αλωνιστή».
«Τον Αλωνάρη δούλευε καλό χειμώνα να έχεις».
«Τον Αλωνάρη έβρεχε στον ποτισμένο τόπο».
«Χιόνισε μέσα στο Γενάρη, να οι χαρές του Αλωνάρη».
Ιούλιος ο μήνας του ζεόλιθου - Στον κόσμο του Ζεόλιθου (Αφιέρωμα / Ενημέρωση) Zéolithe of N. Lygeros
Ο Ιούλης, όπως και ο Νοέμβρης, είναι οι μήνες με τις περισσότερες γνωστές στο λαό μας ορθόδοξες γιορτές!
🟠 Οι θρησκευτικές γιορτές ως παράγοντας ποιότητας ζωής
Των αγίων Αναργύρων Ιατρών Κοσμά και Δαμιανού (1 Ιουλίου), της αγίας Κυριακής (7 Ιουλίου), του αγίου Προκοπίου (8 Ιουλίου), της αγίας Ευφημίας και Όλγας (11 Ιουλίου), των αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης (15 Ιουλίου), της αγίας Μαρίνας (17 Ιουλίου), του προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου), της αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής [& Μαρκέλλας] (22 Ιουλίου), της αγίας Χριστίνας (24 Ιουλίου), της αγίας Άννας, γιαγιάς του Χριστού (25 Ιουλίου), της αγίας Παρασκευής (26 Ιουλίου), του αγίου Παντελεήμονα (27 Ιουλίου), της αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου (28 Ιουλίου).
Ας προσθέσω και του αγίου Ιωάννη Μαξίμοβιτς (2 Ιουλίου – μαζί με της Παναγίας των Βλαχερνών), του αγίου Ανδρέα Κρήτης (4 Ιουλίου – του μεγάλου ποιητή και μουσικού), αλλά και ότι είναι η επέτειος της μνήμης δυο κορυφαίων αγίων της εποχής μας, του γέροντα Παΐσιου και του γέροντα Σωφρόνιου του Έσσεξ (11 και 12 Ιουλίου).
🟠 Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟΥΛΙΟ
Noon-Rest from Work - The siesta (after Millet) Saint-Rémy 1890
by Vincent van Gogh στο Μουσείο Ορσέ, Παρίσι. Η σιέστα: Μεσημέρι
- Ανάπαυση από τη δουλειά (μετά το κεχρί) (κατά τον Μιγέ)
⛱ Κάψες τον Αλωνάρη, ευτυχία όλο το χρόνο. (παροιμία)
Οδυσσέας Ελύτης από το «Άξιον Εστί» Ι'
Τον Ιούλιο κάποτε μισανοίξανε
τα μεγάλα μάτια της μες στα σπλάχνα μου
την παρθένα ζωή μια στιγμή να φωτίσουν
Μακρινή Μητέρα Ρόδο μου Αμάραντο 🌹
Τον Ιούλιο κάποτε μισανοίξανε
τα μεγάλα μάτια της μες στα σπλάχνα μου
την παρθένα ζωή μια στιγμή να φωτίσουν
Μακρινή Μητέρα Ρόδο μου Αμάραντο 🌹
Κώστας Βάρναλης - Η «άγνωστη» ατιμία
«...Ήτανε μήνας Αλωνάρης, ντάλα μεσημέρι,
που ξεφαντώνανε στα κλώνια ασίγαστα τζιτζίκια,
στη θάλασσα των αμπελιών μελώναν τα σταφύλια
και βίγλιζε στη δεμοσιά με χίλια μάτια ο ήλιος
κι από τον ήλιο πιότερο λαμπάδιαζεν ο τάφος...»
«Φοβάμαι τους ανθρώπους που εφτά χρόνια
έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι
και μία ωραία πρωία μεσούντος κάποιου Ιουλίου
βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας
''δώστε τη χούντα στο λαό''». Μαν. Αναγνωστάκης
«Ψελλιστί παίρνεται ο υπνάκος
μέσα σ’ ένα στεντόρειο μεσημέρι,
γεμάτο τζιτζίκια που μαίνονται. Ιούλιος.
Α, νά 'ρθει η ώρα που θα δαγκώνεις
το περγαμόντο και που ύστερα
θα πίνεις πίνεις δροσερό νερό,
καφέδες, και σιγάρο ατελεύτητο
σαν την Ελλάδα.» Οδυσσέα Ελύτη
Γυμνός, Ιούλιο μήνα (Ο Μικρός Ναυτίλος)
Γυμνός, Iούλιο μήνα, το καταμεσήμερο. Σ' ένα στενό κρεβάτι, ανάμεσα σε δυο σεντόνια χοντρά, ντρίλινα, με το μάγουλο πάνω στο μπράτσο μου που το γλείφω και γεύομαι την αρμύρα του. Kοιτάζω τον ασβέστη αντικρύ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια, τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα. Δίπλα, η καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Xάμου, στ' άσπρα και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα. Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο. Γεννήθηκα για να 'χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ. Aπό το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Mόνο που 'ναι πιο δύσκολο. Kι από το κορίτσι που αγαπάς επίσης φτάνεις, αλλά θέλει να ξέρεις να τ' αγγίξεις οπόταν η φύση σού υπακούει. Kι από τη φύση - αλλά θέλει να ξέρεις να της αφαιρέσεις την αγκίδα της. Οδυσσέας Ελύτης
Κ. Π. Καβάφης - Να μείνει
Η ώρα μια την νύχτα θάτανε, ή μιάμισυ.
Σε μια γωνιά του καπηλειού·
πίσω απ’ το ξύλινο το χώρισμα.
Εκτός ημών των δυο το μαγαζί όλως διόλου άδειο.
Μια λάμπα πετρελαίου μόλις το φώτιζε.
Κοιμούντανε, στην πόρτα, ο αγρυπνισμένος υπηρέτης.
Δεν θα μας έβλεπε κανείς. Μα κιόλας είχαμεν εξαφθεί
Τα ενδύματα μισοανοίχθηκαν - πολλά δεν ήσαν
γιατί επύρωνε θείος Ιούλιος μήνας.
Σάρκας απόλαυσις ανάμεσα στα μισοανοιγμένα ενδύματα·
γρήγορο σάρκας γύμνωμα — που το ίνδαλμά του
είκοσι έξι χρόνους διάβηκε· και τώρα ήλθε να μείνει
Η αιωνιοποίηση της στιγμής, η ομορφιά της νεότητας
που απαθανατίζεται μέσω της ποίησης.
Είμαι πικρός και επώδυνος από αρχαϊκότητα
ωσάν το στρουφί που ραμφίζει τα μικρά του ευρήματα.
Είμαι σήμερα κλειδωμένος στην ευτυχία.
Τη μουσική μου δεν τη θέλω πια σας τη χαρίζω.
Ο πρίγκηπας Ιούλης (savoir vivre)
Η απόλαυση καταφθάνει
με την αποδρομή τού ήλιου.
Σαν δροσίζει το απόγευμα
και καταλαγιάζουν τα τζιτζίκια.
Η ξαφνική σκιά τού σύννεφου
που βιάζεται.
Όταν σταματά λίγο, βασανιστικά
το χάδι.
Πέφτοντας οι ψιχάλες πάνω
στο γυμνό σώμα.
Μικραίνοντας οι μέρες,
λιγάκι μόνο.
Σαν ξαποσταίνει η ανάγκη.
Και σχολά προσώρας τ' όνειρο.
Σαν τής ζωής ο σαματάς
μοιάζει να σβήνει.
Όχι εντελώς.
Σαν πετά η ψυχή ελεύθερη,
χωρίς το σώμα να κρυώνει.
Μπασò... (Ιούλιος 2020)
Kostis Bassogiannis
• Νικόλαος Πολίτης, Οι παραδόσεις του ελληνικού λαού, Α', Alter - Ego ΜΜΕ Α.Ε.
• Η Οδύσσεια των Ημερολογίων - Αναζητώντας τις Ρίζες της Γνώσης Τόμος Α. Συγγραφείς: Στράτος Θεοδοσίου, Μάνος Δανέζης, Εκδότης: ΔΙΑΥΛΟΣ 1995. Η έννοια των ημερολογίων δεν ήταν δυνατόν να μη συνδεθεί στενά και έντονα με τα θρησκευτικά, ιστορικά και πολιτισμικά δεδομένα των κοινωνιών που τα εφεύραν και τα χρησιμοποίησαν. Έτσι μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η ιστορία των ημερολογίων είναι κυρίως μια περιήγηση στην ιστορία της τέχνης, της επιστήμης και γενικότερα του πολιτισμού των λαών που τα δημιούργησαν. Για το λόγο αυτό, μέσα από τις σελίδες του πρώτου τόμου του βιβλίου μας, επιχειρούμε να βυθιστούμε στις ρίζες της πανάρχαιας γνώσης των Σουμερίων, Βαβυλωνίων, Αιγυπτίων, Περσών και Εβραίων. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
• Το Ψάθινο Καπέλο είναι ελαιογραφία του Νικολάου Λύτρα Βιβλιογραφία: Όλγα Ζιρω· Ελένη Μερτζάνη· Δρ. Βασιλική Πετρίδου. «Κεφάλαιο 16 Οι δεκαετίες 1900-1930 (Α' μέρος) Εξπρεσιονισμός, Φωβισμός, ο Γαλάζιος Καβαλάρης, Κυβισμός, Φουτουρισμός». Ιστορία της Τέχνης, Γ' Γενικού Λυκείου. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών βιβλίων.
Ο Ιούλιος δεν είναι μόνο ο μήνας του καλοκαιριού. Είναι μια υπενθύμιση πως ακόμη και κάτω από τον πιο λαμπρό ήλιο, ο άνθρωπος συνεχίζει να αναζητά τη δροσιά της ελπίδας, το νερό της αγάπης και τη σκιά της Δικαιοσύνης.
Ας είναι αυτός ο μήνας μια μικρή ανάπαυση από όσα μας βαραίνουν και μια μεγάλη αρχή για όσα αξίζουν να ανθίσουν γύρω και μέσα μας.
Γιατί οι πιο ουσιαστικές αλλαγές δεν κάνουν θόρυβο. Ωριμάζουν αθόρυβα, όπως ο καρπός στο δέντρο, όπως το στάχυ στο χωράφι, όπως το φως που έρχεται πριν ακόμη το αντιληφθούν τα μάτια.
«...Ήτανε μήνας Αλωνάρης, ντάλα μεσημέρι,
που ξεφαντώνανε στα κλώνια ασίγαστα τζιτζίκια,
στη θάλασσα των αμπελιών μελώναν τα σταφύλια
και βίγλιζε στη δεμοσιά με χίλια μάτια ο ήλιος
κι από τον ήλιο πιότερο λαμπάδιαζεν ο τάφος...»
«Φοβάμαι τους ανθρώπους που εφτά χρόνια
έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι
και μία ωραία πρωία μεσούντος κάποιου Ιουλίου
βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας
''δώστε τη χούντα στο λαό''». Μαν. Αναγνωστάκης
«Ψελλιστί παίρνεται ο υπνάκος
μέσα σ’ ένα στεντόρειο μεσημέρι,
γεμάτο τζιτζίκια που μαίνονται. Ιούλιος.
Α, νά 'ρθει η ώρα που θα δαγκώνεις
το περγαμόντο και που ύστερα
θα πίνεις πίνεις δροσερό νερό,
καφέδες, και σιγάρο ατελεύτητο
σαν την Ελλάδα.» Οδυσσέα Ελύτη
Γυμνός, Ιούλιο μήνα (Ο Μικρός Ναυτίλος)
Γυμνός, Iούλιο μήνα, το καταμεσήμερο. Σ' ένα στενό κρεβάτι, ανάμεσα σε δυο σεντόνια χοντρά, ντρίλινα, με το μάγουλο πάνω στο μπράτσο μου που το γλείφω και γεύομαι την αρμύρα του. Kοιτάζω τον ασβέστη αντικρύ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια, τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα. Δίπλα, η καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Xάμου, στ' άσπρα και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα. Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο. Γεννήθηκα για να 'χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ. Aπό το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Mόνο που 'ναι πιο δύσκολο. Kι από το κορίτσι που αγαπάς επίσης φτάνεις, αλλά θέλει να ξέρεις να τ' αγγίξεις οπόταν η φύση σού υπακούει. Kι από τη φύση - αλλά θέλει να ξέρεις να της αφαιρέσεις την αγκίδα της. Οδυσσέας Ελύτης
Κ. Π. Καβάφης - Να μείνει
Η ώρα μια την νύχτα θάτανε, ή μιάμισυ.
Σε μια γωνιά του καπηλειού·
πίσω απ’ το ξύλινο το χώρισμα.
Εκτός ημών των δυο το μαγαζί όλως διόλου άδειο.
Μια λάμπα πετρελαίου μόλις το φώτιζε.
Κοιμούντανε, στην πόρτα, ο αγρυπνισμένος υπηρέτης.
Δεν θα μας έβλεπε κανείς. Μα κιόλας είχαμεν εξαφθεί
τόσο πολύ, που γίναμε ακατάλληλοι για προφυλάξεις.
Τα ενδύματα μισοανοίχθηκαν - πολλά δεν ήσαν
γιατί επύρωνε θείος Ιούλιος μήνας.
Σάρκας απόλαυσις ανάμεσα στα μισοανοιγμένα ενδύματα·
γρήγορο σάρκας γύμνωμα — που το ίνδαλμά του
είκοσι έξι χρόνους διάβηκε· και τώρα ήλθε να μείνει
μες στην ποίησιν αυτή.
που απαθανατίζεται μέσω της ποίησης.
Νίκος Καρούζος - Αλλόφρονας Ιούλιος
Ο γενέθλιός μου μήνας στα θολερά λιοπύρια του Καρκίνου
μ’ έναν απρόκοφτον ίσκιο που αναβλύζει δονούμενος από φευγαλέα
φωνήματα κληματαριάς - τι άρια ο θάνατος ή η έβδομη κοίμηση…
Σα να αισθάνομαι το σώμα μου
Ο γενέθλιός μου μήνας στα θολερά λιοπύρια του Καρκίνου
μ’ έναν απρόκοφτον ίσκιο που αναβλύζει δονούμενος από φευγαλέα
φωνήματα κληματαριάς - τι άρια ο θάνατος ή η έβδομη κοίμηση…
Σα να αισθάνομαι το σώμα μου
στον ιδρώτα λουσμένο μουσείο
Οπού ‘χει να δείξει σωζόμενες αστραπές
τη μεγάλη του πόνου προσωπογραφία.
Μοναστήρι παμπάλαιο τούτος- εδώ ο ύπερος.
Δεν επιτρέπω υπολειπόμενα δάκρυα
προχωρώντας με χαυλιόδοντες αταραξίας
ανάμεσα στα μελανθή με φως ανήμερο
να κατακάψω και τις πέντε ηπείρους.
Την καλησπέρα μου στα Ιδανικά σας.
17 Ιουλίου 1979 - Ν. Καρούζος
Μακρινός ο ήχος απ’ τα πένθη
Οπού ‘χει να δείξει σωζόμενες αστραπές
τη μεγάλη του πόνου προσωπογραφία.
Μοναστήρι παμπάλαιο τούτος- εδώ ο ύπερος.
Δεν επιτρέπω υπολειπόμενα δάκρυα
προχωρώντας με χαυλιόδοντες αταραξίας
ανάμεσα στα μελανθή με φως ανήμερο
να κατακάψω και τις πέντε ηπείρους.
Την καλησπέρα μου στα Ιδανικά σας.
17 Ιουλίου 1979 - Ν. Καρούζος
Μακρινός ο ήχος απ’ τα πένθη
στο ακόρεστο ξέφωτο που οδεύουμε
τόσο λεπτή σαν κλωστούλα φυσαρμόνικα
στα σαρκώδη χείλη της βραδιάς η απουσία
ξετινάζοντας όνειρα πρησκόμενα κι αγιάτρευτα.
τόσο λεπτή σαν κλωστούλα φυσαρμόνικα
στα σαρκώδη χείλη της βραδιάς η απουσία
ξετινάζοντας όνειρα πρησκόμενα κι αγιάτρευτα.
Είμαι πικρός και επώδυνος από αρχαϊκότητα
ωσάν το στρουφί που ραμφίζει τα μικρά του ευρήματα.
Είμαι σήμερα κλειδωμένος στην ευτυχία.
Τη μουσική μου δεν τη θέλω πια σας τη χαρίζω.
Ο πρίγκηπας Ιούλης (savoir vivre)
Η απόλαυση καταφθάνει
με την αποδρομή τού ήλιου.
Σαν δροσίζει το απόγευμα
και καταλαγιάζουν τα τζιτζίκια.
Η ξαφνική σκιά τού σύννεφου
που βιάζεται.
Όταν σταματά λίγο, βασανιστικά
το χάδι.
Πέφτοντας οι ψιχάλες πάνω
στο γυμνό σώμα.
Μικραίνοντας οι μέρες,
λιγάκι μόνο.
Σαν ξαποσταίνει η ανάγκη.
Και σχολά προσώρας τ' όνειρο.
Σαν τής ζωής ο σαματάς
μοιάζει να σβήνει.
Όχι εντελώς.
Σαν πετά η ψυχή ελεύθερη,
χωρίς το σώμα να κρυώνει.
Μπασò... (Ιούλιος 2020)
Kostis Bassogiannis
Βιβλιογραφία:• Σιμόπουλος, Διονύσης. Οι Μήνες Ιούλιος και Αύγουστος, Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, Τεύχος 480 (27 Ιουνίου 2009)
• Νικόλαος Πολίτης, Οι παραδόσεις του ελληνικού λαού, Α', Alter - Ego ΜΜΕ Α.Ε.
• Η Οδύσσεια των Ημερολογίων - Αναζητώντας τις Ρίζες της Γνώσης Τόμος Α. Συγγραφείς: Στράτος Θεοδοσίου, Μάνος Δανέζης, Εκδότης: ΔΙΑΥΛΟΣ 1995. Η έννοια των ημερολογίων δεν ήταν δυνατόν να μη συνδεθεί στενά και έντονα με τα θρησκευτικά, ιστορικά και πολιτισμικά δεδομένα των κοινωνιών που τα εφεύραν και τα χρησιμοποίησαν. Έτσι μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η ιστορία των ημερολογίων είναι κυρίως μια περιήγηση στην ιστορία της τέχνης, της επιστήμης και γενικότερα του πολιτισμού των λαών που τα δημιούργησαν. Για το λόγο αυτό, μέσα από τις σελίδες του πρώτου τόμου του βιβλίου μας, επιχειρούμε να βυθιστούμε στις ρίζες της πανάρχαιας γνώσης των Σουμερίων, Βαβυλωνίων, Αιγυπτίων, Περσών και Εβραίων. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
• Το Ψάθινο Καπέλο είναι ελαιογραφία του Νικολάου Λύτρα Βιβλιογραφία: Όλγα Ζιρω· Ελένη Μερτζάνη· Δρ. Βασιλική Πετρίδου. «Κεφάλαιο 16 Οι δεκαετίες 1900-1930 (Α' μέρος) Εξπρεσιονισμός, Φωβισμός, ο Γαλάζιος Καβαλάρης, Κυβισμός, Φουτουρισμός». Ιστορία της Τέχνης, Γ' Γενικού Λυκείου. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών βιβλίων.
Το Ψάθινο Καπέλο είναι ελαιογραφία του Νικολάου Λύτρα που δημιούργησε το 1925 και θεωρείται ως ένα από τα πιο τολμηρά και εντυπωσιακά έργα του πρώιμου ελληνικού Μοντερνισμού. Εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας.
Το θέμα απεικονίζει μια νεαρή κοπέλα με ένα ψάθινο καπέλο σε ασπρισμένο αυλόγυρο σε νησιώτικο τοπίο μια ζεστή καλοκαιρινή ημέρα.
Αισθητική ανάλυση: Είναι χαρακτηριστικό έργο του Λύτρα, που υπήρξε από τους πρωτοστάτες της Ομάδας Τέχνης, επηρεασμένος από τον εξπρεσιονισμό χωρίς όμως να παραμορφώνει το σχέδιο δουλεύοντας με ένταση το χρώμα. Ο ζωγράφος χρησιμοποιεί έντονα και ζωντανά χρώματα, όλα τα γκριζογάλαζα ψυχρά στο κάτω μέρος, όλα τα πορτοκαλοκίτρινα θερμά προς τα πάνω. Σε αυτόν τον πίνακα κυριαρχούν τα χρώματα του βασικού κίτρινου με το συμπληρωματικό μωβ που χρωματίζουν τη φιγούρα με πλατιές ελεύθερες πινελιές, παχύρρευστο χρώμα και χειρονομιακή γραφή, δίνοντας έμφαση στον υλικό χαρακτήρα του χρώματος.
Το θέμα απεικονίζει μια νεαρή κοπέλα με ένα ψάθινο καπέλο σε ασπρισμένο αυλόγυρο σε νησιώτικο τοπίο μια ζεστή καλοκαιρινή ημέρα.
Αισθητική ανάλυση: Είναι χαρακτηριστικό έργο του Λύτρα, που υπήρξε από τους πρωτοστάτες της Ομάδας Τέχνης, επηρεασμένος από τον εξπρεσιονισμό χωρίς όμως να παραμορφώνει το σχέδιο δουλεύοντας με ένταση το χρώμα. Ο ζωγράφος χρησιμοποιεί έντονα και ζωντανά χρώματα, όλα τα γκριζογάλαζα ψυχρά στο κάτω μέρος, όλα τα πορτοκαλοκίτρινα θερμά προς τα πάνω. Σε αυτόν τον πίνακα κυριαρχούν τα χρώματα του βασικού κίτρινου με το συμπληρωματικό μωβ που χρωματίζουν τη φιγούρα με πλατιές ελεύθερες πινελιές, παχύρρευστο χρώμα και χειρονομιακή γραφή, δίνοντας έμφαση στον υλικό χαρακτήρα του χρώματος.
Μια Ευχή για τον Ιούλιο🍉 Καλώς ήρθες, Ιούλιε... Δεν ζητώ από εσένα θαύματα. Μόνο λίγη περισσότερη αλήθεια στις συναντήσεις μας. Λίγη περισσότερη σιωπή εκεί όπου περισσεύουν οι θόρυβοι. Λίγο περισσότερο φως εκεί όπου η ψυχή κουράστηκε να εξηγεί.
Ο Ιούλιος δεν είναι μόνο ο μήνας του καλοκαιριού. Είναι μια υπενθύμιση πως ακόμη και κάτω από τον πιο λαμπρό ήλιο, ο άνθρωπος συνεχίζει να αναζητά τη δροσιά της ελπίδας, το νερό της αγάπης και τη σκιά της Δικαιοσύνης.
Ας είναι αυτός ο μήνας μια μικρή ανάπαυση από όσα μας βαραίνουν και μια μεγάλη αρχή για όσα αξίζουν να ανθίσουν γύρω και μέσα μας.
Γιατί οι πιο ουσιαστικές αλλαγές δεν κάνουν θόρυβο. Ωριμάζουν αθόρυβα, όπως ο καρπός στο δέντρο, όπως το στάχυ στο χωράφι, όπως το φως που έρχεται πριν ακόμη το αντιληφθούν τα μάτια.
Καλό μήνα, με καθαρή καρδιά, φωτεινή πολιτικοκοινωνική σκέψη και δύναμη να παραμένουμε άνθρωποι, ακόμη κι όταν ο κόσμος μάς προτρέπει να γίνουμε κάτι λιγότερο.
🌞 ⛱ Καλό και αγωνιστικό Ιούλιο σε όλους και σε όλες.
Sophia Drekou 1η Ιουλίου 2026
✍🏻 Αφιέρωμα του Ιουλίου Σοφία Ντρέκουby Αέναη επΑνάσταση
Εισαγωγή για διάλογο με Αναγνώστες και Αναγνώστριες
Ο Ιούλιος δεν είναι μόνο ζέστη και καλοκαίρι… Είναι παράδοση, μνήμη και ομορφιά. Είναι ο μήνας που το σιτάρι γίνεται χρυσός στα αλώνια, τα σταφύλια γυαλίζουν και ο ήλιος καίει με άλλη δύναμη.
Είναι ο Αλωνάρης και ο Αηλιάς, γεμάτος λαογραφικές παραδόσεις του θερισμού και του αλωνίσματος, γιορτές αγίων, ποίηση του Ελύτη («Γυμνός, Ιούλιο μήνα…») και έργα τέχνης που μοιάζουν να αποπνέουν ζέστη αποτυπώνοντας τη φλόγα του καλοκαιριού.
Ταυτόχρονα όμως κρύβει και μια επιστημονική ιστορία: από την αρχαία ρωμαϊκή ονομασία Quintilis, στη μεγάλη μεταρρύθμιση του Ιουλίου Καίσαρα και την μετονομασία του μήνα προς τιμήν του, όπως την αναλύει ο αστροφυσικός Διονύσης Σιμόπουλος.
Ένα ταξίδι από την παράδοση και την αγιολογία μέχρι την ιστορία του ημερολογίου και την αστρονομία!
1. Ερωτήσεις Διαλόγου
- Ποια λαϊκή ονομασία του Ιουλίου (Αλωνάρης, Αηλιάς, Γυαλιστής κ.ά.) σας αρέσει περισσότερο και γιατί;
- Γνωρίζατε ότι ο Ιούλιος ονομαζόταν αρχικά Quintilis και μετονομάστηκε προς τιμήν του Ιουλίου Καίσαρα; Τι σας έκανε εντύπωση σε αυτή την ιστορία;
- Ποιο ποίημα, τραγούδι ή έργο τέχνης σας θυμίζει περισσότερο τον Ιούλιο;
- Πώς συνδέετε εσείς την επιστήμη του ημερολογίου με τις παραδόσεις και τα έθιμα του καλοκαιριού;
- Ποια γιορτή αγίου του Ιουλίου (Προφήτης Ηλίας, Αγία Μαρίνα, Άγιοι Ανάργυροι κ.ά.) έχετε πιο έντονη ανάμνηση και γιατί;
2. Ερωτήσεις Διαλόγου - Πιο Καλοκαιρινές ☀️ ⛱ 🍉
- Ποια είναι η αγαπημένη σας παροιμία ή έθιμο που συνδέεται με τον Ιούλιο;
- Ποιο ποίημα, τραγούδι ή βιβλίο σας «μιλάει» περισσότερο για τον Ιούλιο και γιατί;
- Ποια γιορτή αγίου γιορτάζετε τον Ιούλιο και ποια ανάμνηση έχετε από αυτήν;
- Με μία λέξη ή φράση, πώς θα περιγράφατε τον Ιούλιο της δικής σας παιδικής ηλικίας;
- Ποια εικόνα ή μυρωδιά σας έρχεται αμέσως στο μυαλό όταν ακούτε τη λέξη «Ιούλιος»;
Οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες σχολιάζουν
Ερώτηση Sophia Drekou: Τι σας εντυπωσιάζει περισσότερο στον Ιούλιο; Η λαϊκή παράδοση, η ποίηση ή η ιστορία του ημερολογίου;
Απάντηση Ιωαννα Εβρος: Εμένα με εντυπωσιάζει περισσότερο η λαϊκή παράδοση. Μου αρέσει όλη η σοφία που αναδεικνύεται μέσα από τις παροιμίες. Έχω την αίσθηση πως μέσα από την απλότητα, αντιλαμβάνεται κανείς όλο τον πλούτο της ζωής. Καλό και ευλογημένο μήνα να έχουμε !!
Απάντηση Sophia Drekou: Ιωαννα Εβρος, συμφωνώ... η λαϊκή παράδοση κρύβει έναν ανεκτίμητο πλούτο μέσα στην απλότητά της. Οι παροιμίες του Ιουλίου, όπως «Ο Αηλιάς κόβει σταφύλια και η Αγία Μαρίνα σύκα», είναι πραγματικά μικρά διαμάντια σοφίας. Ποια παροιμία ή έθιμο του Ιουλίου σας αγγίζει περισσότερο; Καλό, ευλογημένο και δημιουργικό μήνα να έχουμε όλοι!
Απάντηση Ιωάννα Εβρος: Sophia Drekou, Στάθηκε το βλέμμα μου στην εξής παροιμία: "γαμπρός αλωναριατικος, κακό χειμώνα βγανει". Αν το ερμήνευσα σωστα: όποιος βάζει τις γιορτές και τις διασκεδάσεις πάνω από τις απαραίτητες δουλειές της εποχής, θα αντιμετωπίσει δυσκολίες αργότερα.
Απάντηση Sophia Drekou: Ιωαννα Εβρος, πολύ ωραία το ερμηνεύσατε! Η παροιμία «Γαμπρός αλωναριατικός, κακό χειμώνα βγάνει» όντως προειδοποιεί ότι όταν κάποιος βάζει τις γιορτές και τις διασκεδάσεις πάνω από τις απαραίτητες δουλειές της εποχής (όπως το αλώνισμα), μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με δυσκολίες αργότερα. Η λαϊκή σοφία είναι γεμάτη τέτοιες «προειδοποιήσεις» με χιούμορ και βαθιά κατανόηση της ζωής. Σας ευχαριστώ που τη μοιραστήκατε!
Απάντηση Παραδοσιακός Αργαλειός: Sophia Drekou Η λαϊκή παράδοση, γιατί συνδέεται άμεσα με την ....οικογενειακή μου παράδοση και τα βιώματά μου. Για εμένα ο Ιούλιος είναι ο μήνας που "ανταμώνουμε" όλοι οι συγχωριανοί στα ψηλά βουνά, ακολουθώντας - άλλοι προσχηματικά πλέον και άλλοι ουσιωδώς ακόμη- την παμπάλαια ζωή με τα κοπάδια των αιγοπροβάτων στην "πρώτη την πατρίδα" και με ορόσημο τα πανηγύρια του Αηλιά και της Αγια-Παρασκευής.
Απάντηση Sophia Drekou: Παραδοσιακός Αργαλειός με συγκίνησε η περιγραφή σας για το αντάμωμα στα ψηλά βουνά, τα κοπάδια και τα πανηγύρια του Αηλιά και της Αγίας Παρασκευής. Είναι ακριβώς αυτές οι ζωντανές οικογενειακές και συλλογικές παραδόσεις που δίνουν πραγματικό νόημα στον Ιούλιο. Σας ευχαριστώ που μοιραστήκατε αυτό το κομμάτι της «πρώτης πατρίδας» σας. Καλό και ευλογημένο μήνα να έχετε!
Εμένα, χωρίς δεύτερη σκέψη, το νυχτολούλουδο... Εκείνη η διακριτική ευωδιά που γεμίζει τις καλοκαιρινές νύχτες και ξυπνά αναμνήσεις. Εκείνο το νοσταλγικό λουλούδι που ανθίζει όταν πέφτει η νύχτα και κάνει το καλοκαίρι να μοιάζει λίγο πιο μαγικό...
Ερώτηση Αέναη επΑνάσταση - Sophia Ntrekou: Ποιο ποίημα, τραγούδι ή έργο τέχνης σας θυμίζει περισσότερο τον Ιούλιο;
Αν πρέπει να δώσω μόνο ένα, θα επέλεγα: Το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη, μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη. Γιατί ο Ιούλιος στην ελληνική ψυχή δεν είναι μόνο θάλασσα και διακοπές. Είναι το εκτυφλωτικό φως, το λευκό των νησιών, η ζέστη της πέτρας, το Αιγαίο, το θυμάρι και ο ήλιος που γίνεται σχεδόν προσευχή. Όλα αυτά τα κουβαλά το «Άξιον Εστί».
...κι αν έπρεπε να διαλέξω ένα έργο τέχνης, θα διάλεγα από τον Σπύρο Βασιλείου την Αθήνα τη Νύχτα του 1979.
κι ένα τραγούδι... Το « Summer Wine » γραμμένο από τον Lee Hazlewood που το ερμήνευσε με τη Nancy Sinatra το 1967.
═════════════════════════
Σχόλιο Aggelos Aslanidis: Μέρος το αλωνίσματος ΄ταν και οι σταχομαζόχτρες, φτωχές γυναίκες συνήθως χήρες με ορφανά άκληρες κτηματικά που μάζευαν στάχυ-στάχυ ακόμα και σπυρί σπυρί το σιτάρι για να ταΐσουν τα παιδιά τους. Επίσης Σοφία να ξέρεις ότι με το δικράνι δεν μπορείς να λυχνίσεις ούτε με το φτυάρι αλλά με κάποιο άλλο ξύλινο εργαλείο που είναι σαν φτυάρι με οδοντωτή απόληξη, Λεγμετέρ το λέμε στα ποντιακά. Υπήρχε η δουκανη που έκοβε τα στάχυα και την καλαμιά για να γίνει το άχυρό και να ξεχωρίσει ο καρπός και το Λωγ ένα κύλινδρος μεγάλος από πελετική πέτρα, για να τρίψει το στάχυ και να ξεχωρίσει ο καρπός Μεγάλος κόπος για να βγει ο επιούσιος. Μέσα σ' αυτόν τον κόπο ο παραγωγός στο αλώνισμα δεν έβαζε καφάσι στο ζώα που συντελούσαν στην λειτουργεία του αλωνίσματος για να τρώνε αν θέλανε. Το δικράνι το χρησιμοποιούσαν για να μαζεύουν το άχυρο Καλησπέρα Σοφία! 1 Ιουλ 2021
Σχόλιο Aggelos Aslanidis: Μέρος το αλωνίσματος ΄ταν και οι σταχομαζόχτρες, φτωχές γυναίκες συνήθως χήρες με ορφανά άκληρες κτηματικά που μάζευαν στάχυ-στάχυ ακόμα και σπυρί σπυρί το σιτάρι για να ταΐσουν τα παιδιά τους. Επίσης Σοφία να ξέρεις ότι με το δικράνι δεν μπορείς να λυχνίσεις ούτε με το φτυάρι αλλά με κάποιο άλλο ξύλινο εργαλείο που είναι σαν φτυάρι με οδοντωτή απόληξη, Λεγμετέρ το λέμε στα ποντιακά. Υπήρχε η δουκανη που έκοβε τα στάχυα και την καλαμιά για να γίνει το άχυρό και να ξεχωρίσει ο καρπός και το Λωγ ένα κύλινδρος μεγάλος από πελετική πέτρα, για να τρίψει το στάχυ και να ξεχωρίσει ο καρπός Μεγάλος κόπος για να βγει ο επιούσιος. Μέσα σ' αυτόν τον κόπο ο παραγωγός στο αλώνισμα δεν έβαζε καφάσι στο ζώα που συντελούσαν στην λειτουργεία του αλωνίσματος για να τρώνε αν θέλανε. Το δικράνι το χρησιμοποιούσαν για να μαζεύουν το άχυρο Καλησπέρα Σοφία! 1 Ιουλ 2021
🎞️ Βίντεο για τον Μήνα Ιούλιο
"Οι 12 μήνες" όπου οι καθηγητές Στράτος
Θεοδοσίου και Μάνος Δανέζης μας κάνουν
μία μικρή εισαγωγή στην ιστορία των
ημερολογίων και τους αστερισμούς. 8:31
2:10 Υγρός Ιούλιος - Ερμηνεία - Μουσική:
Παντελής Θαλασσινός Στίχοι: Πόλυς Κυριάκου
Βίντεο 3:02 Η ζωή του Ιουλίου με τα σημαντικότερα
γεγονότα της ζωής του Ιουλίου Καίσαρα σε 3 λεπτά
Παπακωνσταντίνου - Ιούλιος
Ερμηνεία: Λόγος Τιμής - Ιούλιος του 18
(Ελεύθερο Πνεύμα Κοράκι)
3:04 Λουδοβίκος Ανωγείων - Ιούλιος κι ο Άνεμος
H σειρά βίντεο «Μεγάλοι Στρατηγοί της Ιστορίας» είναι μια νέα προσπάθεια, η οποία παρουσιάζει συνοπτικά μεγάλους στρατηλάτες, στρατιωτικούς ηγέτες, πολιτικούς και επιφανείς άνδρες της ιστορίας που άφησαν το στίγμα τους στην ανθρωπότητα.
Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο βιβλίο του Αμερικανού στρατιωτικού και συγγραφέα ''Michael Lee Lanning, «Οι 100 Μεγαλύτεροι Στρατηγοί όλων των Εποχών: Ιούλιος Καίσαρ» που εκδόθηκε το 2002.
Ιούλιος πορθητής ♪ Παντελής Θαλασσινός
Φοράει νύχτα στα μαλλιά, του φεγγαριού την άλω
να γίνει η αγάπη διάφανη, γυναίκα ποθητή
από το κάστρο της Ωριάς στέλνει στερνό σινιάλο
και περιμένει τρέμοντας Ιούλιο πορθητή
Με της φωτιάς τα άλογα ο ήλιος ταξιδεύει
σε πάει όνειρο χρυσό στους δρόμους τ' ουρανού
και μια ψυχή που καίγεται τον άνεμο αγναντεύει
και χάνεται στα σύννεφα τσιγάρου πρωινού
Ένα τσαμπάκι μέλισσες και λιάτικο σταφύλι
είναι του μήνα Καίσαρα το βιός το αληθινό
κι ο ποιητής που έψαχνε θαλασσινό τριφύλλι
έγινε άσπρο ανέσπερο και φως εωθινό!
Στίχοι: Ηλίας Κατσούλης
Μουσική: Παντελής Θαλασσινός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου