12/5/14

Ο Αη-Λαός: Θα με δικάσει o κούκος και τ' αηδόνι (ιστορική ανάλυση τραγουδιού + Βίντεο)


«Θα με δικάσει o κούκος και τ' αηδόνι» 
Το τραγούδι και η ιστορική του ανάλυση.

Σοφία Ντρέκου

Μην με κρίνεις αυστηρά, 
ακόμη και η ιστορία κάνει λάθη.
Θα με δικάσει o κούκος και τ' αηδόνι 
γιατί ξέρει την αγάπη.
Είναι παιδί της μοναξιάς και το τραγούδι του, 
ανάσα, αναζήτηση και προσμονή συνάμα.[1]

«Έτσι, απόψε που σκοτείνιασε 
και δεν έχουμε πουθενά να πάμε,
ας κάνουμε ένα ταξίδι στα περασμένα 
- τί θα βρούμε; άγνωστο.

Γι' αυτό καλύτερα μην το διακινδυνεύσουμε, 
ας γυρίσουμε προς τον τοίχο τις φωτογραφίες 
των νεκρών κι ας κοιμηθούμε λίγο.

Αφού όλα είναι ανώφελα κι εδώ που ζήσαμε 
θα κατοικήσει κάποτε η λήθη.»[2]

Θα μας δικάσει...

Δεν θα μπω στη τρέχουσα λογική, να τα βάλω με τους κακούς ξένους που επιβουλεύονται τα συμφέροντα της πατρίδας μου. Ξέρω ποιοι φταίνε και δεν είναι μόνο αυτοί που κάθονται στα έδρανα της βουλής ή κατέχουν υπουργικούς θώκους.

Απεχθάνομαι το φτηνό λαϊκισμό που ρίχνει τις ευθύνες μόνο σε αυτούς που κρατούν την εξουσία (και οι οποίοι σαφώς και έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την κατάντια μας, αφού αυτοί αποφασίζουν).

Οι περισσότεροι από εμάς, συμμετέχουμε ενεργά ή με την απάθεια μας στα καθημερινά εγκλήματα, στο ψέμα, στη διαφθορά, στη κλεψιά. Άλλος πολύ, άλλος λιγότερο. Όταν έχουμε μάθει να θεωρούμε κορόϊδα όσους τηρούν τις υποχρεώσεις τους ως πολίτες, όταν θαυμάζουμε και ζηλεύουμε όσους είχαν την ευκαιρία να πλουτίσουν γρήγορα (και συνήθως ανήθικα), όταν ανεχόμαστε, όταν αδιαφορούμε, όταν μένουμε απαθείς, τότε μέρος του προβλήματος αλλά και της λύσης είμαστε εμείς Ο ΑΗ ΛΑΟΣ.

Επρόκειτο για συλλογή τραγουδιών με αφετηρία την Μικρασιατική Καταστροφή. Κεντρικό τραγούδι είναι ο «κούκος και τ' αηδόνι»: Ένα τραγούδι λοιπόν για τις μέρες που ζούμε: «Θα με δικάσει», του Δημήτρη Λάγιου σε στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη, από τον δίσκο Ο ΑΗ ΛΑΟΣ του 1983.[3]


Δίσκος: Ο Άη Λαός (1983) Ενορχήστρωση & 
διεύθυνση ορχήστρας: Δημήτρης Λάγιος, 
Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος. 
Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Εικ.: πίνακας του Θέμη Τσιρώνη «Ο Αη-Λαός»

Τα τραγούδια και οι στίχοι τους:

01. Σακατεμένη μου γενιά Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Στα κάτασπρα τα μάρμαρα | απ' τ' άδικο εστέγνωνα | τα ματωμένα ρούχα μου | όπως τον Αγαμέμνονα. | Σακατεμένη μου γενιά | η κοινωνία μας κρατά | ενέχυρο αμανάτι | πότε η επανάσταση | πότε του κόσμου η απονιά | μας σβήσαν απ’ το χάρτη. | Στου κόσμου τα στρατόπεδα | πήγα μαζί με το λαό | μου πήραν ό,τι αγάπησα | όπως και στο Μενέλαο.

02. Θα με δικάσει Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Θα με δικάσει ο κούκος και τ' αηδόνι | μα στην Αγιάσο σταυρουδάκι μου χρυσό | τις νύχτες που θα πέφτει άσπρο χιόνι | οι Τσέτες θα κρεμάνε το Χριστό | Στον ουρανό που κάναμε ταβάνι | δε βλέπουμε τις νύχτες ξαστεριά | κουρσάροι, Φράγκοι, Βενετσιάνοι | μας πούλησαν για γρόσια και φλουριά | Στην Τροία μεγαλώνουνε τα στάχυα | και στην Αγιάσο σε μιαν έρμη εκκλησιά | ζωγράφισε ο Θεόφιλος με αίμα | το χάρο να φοράει θαλασσιά.


03. Αγάπη απαγορευμένη Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Αγάπη απαγορευμένη | δεν τη μπορώ | είναι φιγούρα που δε βγαίνει | σε ζεϊμπέκικο χορό. | Ξέχασες την αγκαλιά μου | τα πικρά τα βράδια σου | με κουρέλιασες και φεύγεις | τέλειωσες τη βάρδια σου. | Αγάπη τυποποιημένη | δεν την κρατώ | είναι θητεία τελειωμένη | και πορεία στο στρατό.

04. Ο Άη Λαός Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Τα παιδιά μας εγίναν πετρώματα | πολιτείες θαμμένες και μάρμαρα | αεράκι που φέρνει αρώματα | μες στα χρόνια που έρχονται βάρβαρα. | Ρίξε Απρίλη δυο νερά | φέξε και συ φεγγάρι | άνοιξε γη να ξαναβγεί | το μέγα άνθος της φυλής | εκδίκηση να πάρει. | Τα παιδιά μας περνούν ψιθυρίζοντας | ποταμός μες στις πέτρες υπόγειος | ένας λίβας που καίει σφυρίζοντας | και γεμίζει με αίμα η Μεσόγειος.

05. Δεκέμβρης γλυκοχάραμα Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Έσβησαν τα ματάκια σου | ήρεμα σαν λυχνάρια | και κείνοι που σε σκότωσαν | δεν άφησαν αχνάρια. | Δεκέμβρης γλυκοχάραμα | μένει η καρδιά μου άδεια | η νύχτα κρύβει θάνατο | και σκοτεινά πηγάδια. | Του χάρου ήσουν αδερφός | και του χαμού παρέα | φεγγάρι γεναριάτικο | πάνω από τον Περαία.

06. Χρόνια περιφρονημένα Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Χρόνια περιφρονημένα χρόνια | ζήσαμε την καταφρόνια | τ’ άδικο και την σφαγή. | Πάρε ό,τι αγαπάμε | σ' άλλους τόπους για να πάμε | πρόσφυγες σ' αυτή την γη. | Όπως τα σύννεφα που φέρνει ο Βαρδάρης | κι ύστερα πιάνει δυνατή βροχή | αυτός ο έρωτας ο αναστενάρης | μου κομματιάζει την ψυχή. | Ούτε μιαν άνοιξη δεν είχε η ζωή μας | τα χελιδόνια φύγανε για μας | κι έχουν φωλιάσει τώρα στη σκεπή μας | τα νυχτοπούλια κι ο βοριάς.

07. Βαρέθηκα τη μοναξιά Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Βαρέθηκα τη μοναξιά | με ούζο και τσιγάρο | να 'χω την τρέλα μου δεξιά | κι αριστερά το χάρο. | Έναν περίπατο θα βγω | κάτω στην παραλία | να ιδώ που φεύγουν από δω | μες στον καπνό τα πλοία. | Ο ουρανός θεόρατος | και ο Θεός αόρατος. | Κι εσύ με τους ωκεανούς | στα μάτια ξαπλωμένους | να 'σαι εδώ κι αλλού ο νους | σαν τους ξεριζωμένους. | Δίνεις αγάπη ρεφενέ | ξενύχτι με καφέδες | μοιάζεις με σέρτικο αμανέ | που κλαίει στους τεκέδες. | Ο ουρανός θεόρατος | και ο Θεός αόρατος

08. Οι φυλακές στα Βούρλα Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Όπως το έρημο πουλί | ψάχνω να βρω μίαν αυλή | κι είν' όλα γκρεμισμένα | και κάνω τάμα στο Χριστό | να ‘χω για σε σπίτι ζεστό | ρούχα σιδερωμένα. | Η νύχτα ρίχνει παγωνιά | κι ο ουρανός μαύρα πανιά | χτυπάνε τα ταμπούρλα | σε γράψανε για τα νησιά | μα σβήσανε τα θαλασσιά | τα μάτια σου στα Βούρλα. | Είν' η καρδιά σαν αετός | κι ο κόσμος άδεια κιβωτός | έλα για να με πάρεις | να πάμε παραλιακά | εκεί που καίν' βεγγαλικά | και κλαίει ο Βαρδάρης.

09. Περαστικός κι αμίλητος Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Ο δείχτης έδειχνε οχτώ | στου κόσμου το ρολόι | τα μάτια σου τα σκοτεινά | γεμάτα με παράπονα | στο χείλι σου τ’ αφίλητο | βαρύ το μοιρολόι. | Περαστικός κι αμίλητος | κι απ' τη ζωή φευγάτος | ή ο Θεός θα 'ν' άδικος | ή θα ‘ν' ο κόσμος σκάρτος. | Περπάτησα, περπάτησα | μα πώς να σταματήσω | οι δρόμοι μαγικές κλωστές | έχουν τις βόλτες τους κλειστές | σε σένανε με φέρνουνε | και με γυρίζουν πίσω. | Περαστικός κι αμίλητος | κι απ' τη ζωή φευγάτος | ή ο Θεός θα 'ν' άδικος | ή θα ‘ν' ο κόσμος σκάρτος.

10. Σαν το σίδερο Τραγούδι: Σωτηρία Μπέλλου
Μουσική: Δημήτρης Λάγιος | Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
Σαν το σίδερο τα χρόνια γίνανε βαριά | σαν το σίδερο στη μπόρα που 'πιασε σκουριά | και φαρμάκια τώρα όλο πίνουμε | άνοιξε λοιπόν την πόρτα για να φύγουμε. | Κοίταξε χαράζει ο ουρανός πάλι ο ήλιος βγαίνει | έλα πάμε μαζί η ζωή μας περιμένει | θα βρεθεί και άνθρωπος για μας πάμε πριν νυχτώσει | η ζωή μας περνά και σε λίγο θα τελειώσει. | Άνοιξ' το κλουβί να φύγει το μικρό πουλί | μ’ αγαπάς και σ' αγαπάω τώρα πιο πολύ | πίσω μας το δάκρυ ας αφήσουμε | κλεισ' το ράδιο που παίζει κι ας μιλήσουμε.

11. Θα με δικάσει Τραγούδι: Χορωδία [4]





ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΜΥΘΕΥΜΑΤΑ 
και
ΕΥΘΥΝΕΣ ΜΗ-ΣΥΛ-ΛΟΓΙΚΕΣ

Αγαπητές αναγνώστριες και αγαπητοί αναγνώστες,

Το 1982 (ή το 1985;) κυκλοφόρησε ο δίσκος «Άη Λαός» του Μιχάλη Μπουρμπούλη, με ερμηνεύτρια την Σωτηρία Μπέλλου. Επρόκειτο για συλλογή τραγουδιών με αφετηρία την Μικρασιατική Καταστροφή. Κεντρικό τραγούδι είναι ο «κούκος και τ' αηδόνι». Το τραγούδι είναι εξαίρετο ως άκουσμα, και συγκινητικό αφού σημασιοδοτεί αιωνόβιες εθνικές αξίες: «το χρυσό σταυρουδάκι», και το κυρίαρχο εθνικό θυμικό απέναντι στην Καταστροφή: ο Χριστός που σταυρώνεται εκεί όπου ο ελληνισμός ξεριζώνεται, και οι ευθύνες των ξένων Δυνάμεων που μας πούλησαν.

Όσο για τις ίδιες ευθύνες, για τις ευθύνες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, τις οποίες αισθάνεται το τραγούδι, θα δικαστούμε από τον κούκο και το αηδόνι, όντα μελωδικά του φτερωτού φυσικού κόσμου. Ο φυσικός νόμος θα μας δικάσει για τα λάθη που έφεραν την καταστροφή... Ο πολιτικός-συλλογικός νόμος δεν αναφέρεται.


Κι έτσι το ποσοστό της ευθύνης που βαρύνει τις κοντόφθαλμες, υπαγορευμένες πολιτικές που ευόδωσαν την Καταστροφή δεν προσμετρώνται, δεν λογίζονται ούτε καταλογίζονται στον δικό τους φυσικό κόσμο, ο οποίος είναι ο πολιτικός. Η κοινωνία δεν επιθυμεί να καταλογίσει πολιτικές ευθύνες εκεί όπου επικρατεί το συλλογικό μύθευμα της Μεγάλης Ιδέας.

Μύθευμα ή μύθος; είναι ένα ερώτημα: ο μύθος υπήρξε θεμελιώδες στοιχείο θέσπισης συλλογικού ήθους και οράματος, ισχυρότατος συλλογικός δεσμός του ελληνισμού της αρχαιότητας. Στους νεώτερους αιώνες, οπότε συγκροτείται η δική μας συλλογική εμπειρία, δεν αντέχουμε να συμμετέχουμε σε συλλογικούς δεσμούς, κι έτσι οι μύθοι γίνονται μυθεύματα, αφού δεν ορίζουν, δεν καθορίζουν,δεν νοηματοδοτούν την καθημερινότητα και τις καθημερινές μας τελετουργίες (αν υπάρχουν;...)

Είναι περισσότερο εύκολες, αφελείς ελπίδες, όχι μύθοι για να συγκινήσουν και να οργανώσουν ηθικά ένα ανθρώπινο σύνολο.

Πώς έγινε ο ουρανός ταβάνι και δεν βλέπουμε ξαστεριά;

Από τις ξένες δυνάμεις και τους αλλόθρησκους; Μόνο; Ποια δική μας πολιτική στάση το επέτρεψε; Ποια στάση των πολιτικών της εποχής; Ποια στάση των πολιτών της εποχής;

Πώς έγινε τώρα, στην σημερινή περιπέτεια της Ελλάδας, και, ίσως, της Ευρώπης, ξανά ο ουρανός ταβάνι - τώρα μάλιστα πέφτει και μας πλακώνει;

Αν εδώ το κυρίαρχο λάθος είναι η ανάθεση της ζωής μας και των συλλογικών αξιών μας σε αλλότρια κέντρα, στον καταναλωτισμό της απόλαυσης, τον φανατισμό της ατομοκεντρικής θωράκισης, την εχθρότητα προς τον κάθε είδους κοινωνικό διάλογο...πράγματα που αφορούν στις ατομικές μας συνήθειες, μα και, κυρίως, στις συλλογικές κακοήθεις αγκυλώσεις (βλέπε μίζες και συνδικαλιστικοί εκβιασμοί και άλλες καταληστεύσεις από όποιον τις μπορούσε κατά τις τελευταίες δεκαετίες - οι υπόλοιποι παρακολουθούσαμε...), τότε ευτυχώς που μας ήρθε ο ουρανός στο κεφάλι, είναι η ευκαιρία να συνέλθουμε.


Πώς; Εξοστρακίζοντας τις αντικοινωνικές συμπεριφορές και θεσπίζοντας παραγωγικές, συνεργατικές, σεβαστικές στον άνθρωπο και τη φύση πολιτικές ανάπτυξης και αλληλεγγύης. Είναι δύσκολο. ωστόσο κατορθωτό. Είναι και ωραίος δρόμος: από την πατρίδα της διαλεκτικής και της δημοκρατίας να προκύψει η καινούργια έμπρακτη πρόταση ζωής και οικονομικής ανάπτυξης.

Αυτό είναι το διακύβευμα των καιρών, καθώς ο παλαιός κόσμος καταρρέει από τις αντινομίες του και την ασίγαστη τοκογλυφία του.

Η ευκαιρία είναι να αλλάξουμε στόχους (συλλογικούς που να αφορούν στην συλλογική ασφάλεια και επιβίωση) και έμπρακτες συμπεριφορές (όντων του κοινωνικού διαλόγου- όχι του εγωκεντρικού φανατισμού). Κυριώτατα η αλλαγή αφορά στην υιοθέτηση του προσωπικού ποσοστού συμμετοχικής ευθύνης.

Η ευθύνη είναι προϊόν της δέσμευσης στους συλλογικούς στόχους - είναι μέγεθος συλλογικότητας, δεν υπάρχει, όπως μας λένε, ατομική ευθύνη. Το απο-μονωμένο άτομο δεν ευθύνεται για κάτι, δεν συμμετέχει συνλογικά.

Ευθύνες μη-συλ-λογικές δεν υπάρχουν - υπάρχουν εκεί ενοχές από την συμμετοχή στα συλλογικά μυθεύματα, που δεν βοηθούν: ούτε οι ενοχές ούτε τα μυθεύματα, που χρεοκοπούν και μας αφήνουν απροστάτευτους, που δικάζονται από τα πουλιά χωρίς να μας επιτρέπουν ούτε συλλογική ούτε προσωπική εξέλιξη.[5]
-Να θυμάσαι, έλεγε η Κατερίνα. -Τι να θυμάμαι γιαγιά;
-Τη ζωή να θυμάσαι μικρέ μου κύριε, τα χρώματα, τους ανθρώπους, τα τραγούδια τους, τα ταξίδια, τον θάνατο που κουβαλάμε μέσα μας, αυτά που αφήσαμε πίσω στην άλλη γη, τον πόνο μα και τη χαρά, την οδύνη της απώλειας μα και την ομορφιά να θυμάσαι.

Τόσο γλυκιά η γιαγιά Κατερίνα, τόσο απρόσμενο το χαμόγελό της καθώς δάκρυζε.
Στη θύμησή της… που ήταν το φως των παιδικών μου χρόνων, στο ταξίδι που άρχιζε... που αρχίζει...

Αναφορές:
1. Ποίηση Σοφία Ντρέκου | www.sophia-ntrekou.gr / αέναη επΑνάσταση
2. Από τα αγαπημένα μου το «Μικρό Βιβλίο για Μεγάλα Όνειρα» και από τους αγαπημένους μου ο Τάσος Λειβαδίτης.
3. Διαμάντια στα σκουπίδια... diamantiastaskoupidia.blogspot.gr
4. Μουσικός τόνος / Επιμέλεια: Νίκος Ταξείδης, aristos1947.blogspot.gr
5. «ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΜΥΘΕΥΜΑΤΑ και ΕΥΘΥΝΕΣ ΜΗ-ΣΥΛ-ΛΟΓΙΚΕΣ» Από την Γιούλη Χατζηαλεξιάδη, Γενική Γιατρό επιμελήτρια A' στο Κ.Υ.Αίγινας, aiginitika.gr
6. Τα Βίντεο από το YouTube.com 

Δείτε ακόμη...






  1. Απόσπασμα από την εκπομπή "Στην υγειά μας" (04/02/2012)



Από τη συναυλία "Αφιέρωμα στον Δημήτρη Λάγιο" που πραγματοποιήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2011 στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων & Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση.


Δεν υπάρχουν σχόλια: