Ο Φώτης Κόντογλου για τον Σταυρό


Ο Σταυρός πριν τη μεγάλη σταυρική θυσία του Χριστού ήταν έχθιστο φονικό όργανο εκτέλεσης κακούργων. Όποιος πέθαινε δια της σταυρώσεως χαρακτηρίζονταν «επικατάρατος» (Γαλ.3:1). Αφότου όμως ο σαρκωμένος Θεός πέθανε ως κακούργος πάνω στο εγκάρσιο ξύλο, αυτό κατέστη πηγή απολυτρώσεως. Από μέσο θανατώσεως μεταβλήθηκε σε ακένωτη πηγή ζωής, από αποκρουστικό και απαίσιο όργανο των δημίων έγινε φωτεινό σύμβολο και δίαυλος ευλογιών, από ξύλο πόνου και ωδίνων κατέστη καταφύγιο ανάπαυσης και χαράς.

«Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου,
καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, 
νίκας τοῖς Βασιλεῦσι, κατὰ βαρβάρων 
δωρούμενος, καὶ τὸ σὸν φυλάττων, 
διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.»

Φώτιος Κόντογλου - Για τον Σταυρό

Τούτο το γραΐδιο* που κάνει τον σταυρό του και στέκεται σαν κουρούνα μπροστά στα εικονίσματα, είναι ψυχή χιλιάδων χρονών και ξέρει από που βαστά και που πάει, καλλίτερα από τον κάθε λιμοκοντόρο που σπουδάζει στα Παρίσια.

Οι Χριστιανοί βάζουν τον Σταυρόν πανταχού, εις τους τρούλλους και εις τα κωδωνοστάσια των εκκλησιών, εις τους τάφους, εις τας οικοδομάς, εις τας σημαίας, εις τα κατάρτια των πλοίων, εις μέρη υψηλά δια να φαίνεται μακρόθεν, εις τα στολίδια των γυναικών, εις τα ψωμιά, εις τας κρήνας. 


Οι παλαιοί έκαμναν συχνά το σημείον του σταυρού. Εις τα μέρη της Βιθυνίας, κοντά εις μίαν λίμνην λεγομένην Μανιάζ-γκιόλ, είδα κάποιους ψαράδες Ρώσσους τους οποίους λέγουν Καζάκους.

Αυτοί σταυροκοπούνται εις πάσαν περίστασιν, εις την τράπεζαν, οσάκις πίνουν νερόν, οσάκις πταρνίζονται, οσάκις χασμώνται, οσάκις βήχουν, οσάκις αρχίζουν κάποιαν εργασίαν ή την τελειώνουν, οσάκις καθίσουν οσάκις σηκωθούν.

  • Ημείς όμως αυτό το ιερόν σχήμα το έχομεν δι' εντροπήν.
Άκουσε όμως τι λέγει ο άγιος Κύριλλος ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων: «Μή τοίνυν επαισχυνθώμεν τω Σταυρώ του Χριστού, αλλά, κάν άλλος αποκρύπτη, συ φανερώς επί του μετώπου σφραγίζου, ίνα οι δαίμονες το σημείον τρέμοντες το βασιλικόν, μακράν φύγωσι τρέμοντες. Ποίει δε τούτο το σημείον εσθίων και πίνων, καθήμενος, κοιταζόμενος, εξανιστάμενος, λαλών, περιπατών, απαξαπλώς εν παντί πράγματι».

*Σημ.: Ετυμολογία: γραῒδιο (ν) και γρᾴδιον & γραῦς + ιδιον (κατάληξη υποκοριστικού) Ουσιαστικό: γραΐδιο ουδέτερο: η γριούλα, πολύ ηλικιωμένη και αδυνατισμένη γυναίκα, ανήμπορη και μικροκαμωμένη. Σήμερα η λέξη «γραῒδιο» χρησιμοποιείται σπανιότατα, γιατί αντίστοιχα χρησιμοποιείται με συμπάθεια το υποκοριστικό γριούλα ή με ουδέτερη διάθεση ο προσδιορισμός «πολύ γριά» και «πολύ ηλικιωμένη γυναίκα». Στις σπάνιες περιπτώσεις που χρησιμοποιείται η αρχαία λέξη, σήμερα πια έχει κυρίως υποτιμητική χροιά, π.χ. μη δίνεις σημασία στο γραῒδιο.

Ο Τίμιος Σταυρός είναι το αγιώτατον σύμβολον των χριστιανών. Προσκυνούμεν μόλις ιδούμεν το απλόν σχήμα του που γίνεται μόνον με δύο γραμμές. Ο κάθε άνθρωπος ημπορεί εύκολα να το σχεδιάσει, ή επάνω του ή επάνω εις άλλον ή επάνω εις ένα τοίχον ή επάνω εις το νερόν ή εις τον αέρα.

Αλλά και η πλάσις είναι γεμάτη από αυτό το ιερόν σχήμα και ενθυμίζει εις τους χριστιανούς το πάθος του Χριστού. Φαίνεται εις τα τέσσαρα σημεία του ορίζοντος, εις τας λεγομένας σταυρώσεις των δένδρων, εις τα συμπλέγματα των άστρων, εις τα σχισμάς των βράχων, εις το ξεκλάδεσμα των ποταμών, εις τα κόκκαλα των ζώων και των ιχθύων εις το δερμάτι των φιδιών, εις τα φύλλα των ανθέων, εις το σχέδιον που έχει το χιόνι, εις τα μαλακόστρακα της θαλάσσης.

Νομίζεις ότι ο Θεός έβαλε το σχήμα του Σταυρού εις όλην την φύσιν και εις πολλά από τα τεχνικά έργα που κάμνει ο άνθρωπος, δια να το ενθυμίζει εις την διάνοιάν του. Δια τούτο και ο άγιος Ιουστίνος ο φιλόσοφος και μάρτυς λέγει: «Κατανοήσατε πάντα εν τω κόσμω, ει άνευ του σχήματος τούτου διοικείται ή κοινωνίαν έχειν δύναται. Θάλασσα μεν γαρ ου τέμνεται, ήν μη τούτο το τρόπαιον, ό καλείται ιστίον, εν τη νηϊ σώον μείνη. Γη δε ουκ αρούται άνευ αυτού. Σκαπανείς δε εργασίαν ού ποιούνται ουδέ βαναυσουργοί ομοίως, ειμή δια των το σχήμα τούτο εχόντων εργαλείων. Το δε ανθρώπινον σώμα ουδενί άλλω των αλόγων ζώων διαφέρει, ή το ορθόν τε είναι και έκτασιν χειρών έχειν και ουδέν άλλο δείκνυσιν ή το σχήμα του Σταυρού».

Οι Πατέρες και Κήρυκες ονομάζουν τον Σταυρόν «τρόπαιον σωτηρίας, σύμβολον σωτηρίου πάθους, σύμβολον απολυτρώσεως, στέμμα και διάδημα δόξης».

Οι υμνωδοί της Εκκλησίας μας τον ονομάζουν:

Ευλογημένον ξύλον,
της ευσεβείας αήττητον τρόπαιον,
θύραν Παραδείσου,
στηριγμόν των πιστών,
περιτείχισμα της Εκκλησίας,
όπλον ακαταμάχητον,
δαιμόνων αντίπαλον,
νοσημάτων αλεξιτήριον,
δόξαν μαρτύρων,
οσίων εγκαλλώπισμα,
λιμένα σωτηρίας,
βασιλέων κραταίωμα,
σθένος δικαίων,
ιερέων ευπρέπειαν,
ράβδον δυνάμεως,
τυφλών οδηγόν,
ασθενούντων ιατρόν,
ανάστασιν απάντων των τεθνεώτων,
σκέπην κραταιάν,
οικουμένης ασφάλειαν,
ωραιότητα της Εκκλησίας,
φύλακα πάσης της οικουμένης,
δόξαν των αγγέλων,
τραύμα των δαιμόνων,
κλίμακα σωτηρίας,
ζωηφόρον φυτόν,
βότρυν πλήρη ζωής,
ξύλον άχραντον,
θείαν κλίμακα,
όπλον ειρήνης,
αήτητον τρόπαιον.

Βιβλιογραφία:
Από το βιβλίο «Το Αϊβαλί η πατρίδα μου» Φωτίου Κόντογλου (1895-1965), Άγκυρα, 2009. σελ. 420. Πηγή: www.sophia-ntrekou.gr


Δείτε επίσης σχετικά με τον Σταυρό:

Δείτε ακόμη από τον κυρ-Φώτη Κόντογλου:









4 σχόλια:

Areti Mavropoulou είπε...

«Μή τοίνυν επαισχυνθώμεν τω Σταυρώ του Χριστού, αλλά, κάν άλλος αποκρύπτη, συ φανερώς επί του μετώπου σφραγίζου, ίνα οι δαίμονες το σημείον τρέμοντες το βασιλικόν, μακράν φύγωσι τρέμοντες. Ποίει δε τούτο το σημείον εσθίων και πίνων, καθήμενος, κοιταζόμενος, εξανιστάμενος, λαλών, περιπατών, απαξαπλώς εν παντί πράγματι»Τ'ο πρώτο πράγμα που σώζει ένας Χριστιανός όταν καίγεται το σπίτι του είναι ο σταυρός του κ οι εικόνες...πόσοι από εμάς φορούν σήμερα τον σταυρό τους?Ο βαπτιστικός είναι ξεχασμένος καπου σε ένα συρτάρι..κ αντί του σταυρού φοράμε άλλα κοσμήματα..ποιό μοδάτα...πολύ όμορφη ανάρτηση Σοφία μου...με την μοναδική γραφίδα του Κόντογλου...Χρόνια πολλά!!!!!!!!

Sophia Siglitiki Drekou είπε...

Σ'ευχαριστώ πολύ Αρετή μου... Χρόνια Πολλά κι ευλογημένα!

Κωνσταντῖνος Κωστόπουλος είπε...

Ἀείμνηστε Κόντογλου!
ὅσον ὑπάρχουν Ἕλληνες θὰ μιλᾶς στὶς καρδιές τους!
Αἰωνία σου ¨η μνήμη, Ῥωμηὲ Ἀθάνατε!

Sophia Siglitiki Drekou είπε...

Σ'ευχαριστώ πολύ Κωνσταντίνε για το Ρωμέϊκο σχόλιό σου.