4/11/13

Ραγιάδες έχεις, μάνα γη, σκυφτούς για το χαράτσι (Κ. Παλαμάς) Των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι [+Βίντεο]


Σοφία Ντρέκου

«Με τον Παλαμά λύεται ευφρόσυνα ένα υπόκωφο δράμα δυο χιλιάδων χρόνων. Το παλαμικό έργο είναι ο τόπος όπου γίνεται η ολοκληρωτική πραγμάτωση και ανάσταση του ελληνικού ποιητικού λόγου στη ζωή». Γιώργος Σεφέρης (Δοκιμές, Α’, 215).

Το 1908 η Ελλάδα γι άλλη μια φορά είναι ταπεινωμένη. Μετά την πτώχευση του Τρικούπη και τις ήττες, οι δανειστές ελέγχουν την πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας. Ίντριγκες, ψέμματα, φόροι και χαράτσια. Ο λαός πεινάει. Όχι όπως σήμερα, αλλά σαφώς χειρότερα. Δεν υπάρχει καμία αισιοδοξία και ο Κωστής Παλαμάς γράφει το ποίημα «Γύριζε».

Με ποιητική ακρίβεια, μιλάει ευθέως για «την πόρνη Ρωμιοσύνη, τον περίγελο των Ευρωπαίων, τους στέρφους μανταρίνους και το ρωμιό που ξανάσκυψε να γίνει σκλάβος». 105 χρόνια μετά ο ποιητής είναι πιο επίκαιρος από ποτέ. Κρίμα που δε διαβάσαμε τους στίχους του στα λεωφορεία

Το ποίημα γράφτηκε το 1908 από τον Κωστή Παλαμά, όπου περιγράφει με δραματικό τρόπο την απόγνωση του για την κατάντια της χώρας. Στην αρχή του 20ου αιώνα, η Ελλάδα ήταν μια χώρα χρεοκοπημένη, ταπεινωμένη και διαλυμένη οικονομικά και κοινωνικά. Μόλις στεκόταν στα πόδια της με την οικονομική «βοήθεια» -με το αζημίωτο φυσικά- των ξένων, στους οποίους είχε ουσιαστικά εκχωρήσει την εθνική της κυριαρχία. Ανίκανοι πολιτικοί ηγέτες κι ένας ταλαιπωρημένος λαός, που πολιτικάντηδες δημαγωγοί εύκολα τον έσερναν από τη μύτη- συνέθεταν ένα ζοφερό σκηνικό.

Έπειτα θα ακολουθούσαν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913), ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918), ένας βαθύτατος Εθνικός Διχασμός (1915-1922), η Μικρασιατική Καταστροφή (1922), η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, η Μεγάλη Ύφεση. Πρόσφυγες, Δικτατορίες, ένας οδυνηρός Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και ένας ακόμη πιο θλιβερός Εμφύλιος πόλεμος... 

Γύριζε (1908) Κωστής Παλαμάς

Γύριζε, μή σταθής ποτέ, ρίξε μας πέτρα μαύρη,
ο ψεύτης είδωλο είναι εδώ, το προσκυνά η πλεμπάγια,
η Αλήθεια τόπο να σταθή μια σπιθαμή δέ θάβρη.
Αλάργα. Νέκρα της ψυχής της χώρας τα μουράγια.

Η Πολιτεία λωλάθηκε, κι απόπαιδα τα κάνει
το Νου, το Λόγο, την Καρδιά, τον Ψάλτη, τον Προφήτη·
κάθε σπαθί, κάθε φτερό, κάθε χλωρό στεφάνι,
στη λάσπη. Σταύλος ο ναός, μπουντρούμι και το σπίτι.

Από θαμπούς ντερβίσηδες και στέρφους μανταρίνους
κι από τους χαλκοπράσινους η Πολιτεία πατιέται.
Χαρά στους χασομέρηδες! Χαρά στους αρλεκίνους!
Σκλάβος ξανάσκυψε ο ρωμιός και δασκαλοκρατιέται.

Δεν έχεις, Όλυμπε, θεούς, μηδέ λεβέντες η Όσσα,
ραγιάδες έχεις, μάννα γή, σκυφτούς για το χαράτσι,
κούφιοι και οκνοί καταφρονούν τη θεία τραχιά σου γλώσσα,
των Ευρωπαίων περίγελα και των αρχαίων παλιάτσοι.

Και δημοκόποι Κλέωνες και λογοκόποι Ζωίλοι,
Και Μαμμωνάδες βάρβαροι, και χαύνοι λεβαντίνοι·
Λύκοι, κοπάδια, οι πιστικοί και ψωριασμένοι οι σκύλοι
Κι οι χαροκόποι αδιάντροποι, και πόρνη η Ρωμιοσύνη!

(Απόσπασμα από την αποκριτική γραφή)
(Ποιητική συλλογή «Η Πολιτεία και η Μοναξιά»)

Στον λόγο του ποιητή, εντούτοις, απουσιάζει η κατηγορία, το μίσος για το παρελθόν, του σήμερα. Ένοχος, είναι και μόνο, αποκλειστικά το παρόν. Γιατί τότε το 1908 που γράφει ο ποιητής, το παρελθόν ήταν ζωντανό ακόμα, στην ακόμα σκλαβωμένη τότε, πάλαι περιοχή της βυζαντινής κοινοτικής ομοσπονδίας. Περιγράφει γλαφυρά και με θαυμαστή ποιητική ακρίβεια την τραγική κατάσταση της πατρίδος.

Στο ποίημα ο μεγάλος μας ποιητής μιλά με πίκρα για «την πόρνη Ρωμιοσύνη, τον περίγελο των Ευρωπαίων, τους στέρφους μανταρίνους και το ρωμιό που ξανάσκυψε να γίνει σκλάβος». Οι στίχοι φαίνεται ως να έχουν γραφτεί σήμερα και να αφορούν αυτά που μας συμβαίνουν τώρα. Και όμως το υπέροχο αυτό ποίημα λίγοι το γνώριζαν και ίσως να μην του έδωσαν την πρέπουσα σημασία. Κρίμα, γιατί θα έπρεπε όλοι να το γνωρίζαμε νωρίτερα, ώστε να διορθώναμε ενδεχομένως κάποια πράγματα.

www.sophia-ntrekou.gr



*Ο Κωστής Παλαμάς (Πάτρα, 13 Ιανουαρίου 1859 - Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου 1943) ήταν ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ιστορικός και κριτικός της λογοτεχνίας. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, με σημαντική συνεισφορά στην εξέλιξη και ανανέωση της νεοελληνικής ποίησης. Αποτέλεσε κεντρική μορφή της λογοτεχνικής γενιάς του 1880, πρωτοπόρος, μαζί με το Νίκο Καμπά και το Γεώργιο Δροσίνη, της αποκαλούμενης Νέας Αθηναϊκής (ή Παλαμικής) σχολής. Επίσης, είχε σπουδάσει και ως θεατρικός παραγωγός της ελληνικής λογοτεχνίας.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1943 ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός (1884-1951) απήγγειλε στην κηδεία του Κωστή Παλαμά το περίφημο ποίημά του, που αρχίζει με τους στίχους «Ηχήστε οι σάλπιγγες... Σε αυτό το φέρετρο ακουμπάει η Ελλάδα» είπε εύστοχα, δίνοντας το πνεύμα ομόθυμης παρουσίας του λαού στην κηδεία. Και «με μια φωνή όσο ποτέ δυνατή» απήγγειλε το ποίημα «Παλαμάς», που είχε γράψει τα χαράματα της 28ης Φεβρουαρίου προς τιμήν του μεγάλου ποιητή: ΕΔΩ

Μουσική - Ερμηνεία: Μάριος Καπνιάς
Μάριος Καπνιάς (Φωνή - Ακουστική Κιθάρα)
Λίνα Εξάρχου (Φωνή)




Ποίηση: Κωστής Παλαμάς 
Μουσική: Τρίτη Όχθη
Βάσω Ρούσσου: Φωνή
Τάσος Στάβερης: Λύρα-Φωνή


Η Τρίτη Όχθη στο πάρτι που διοργάνωσε το κόκκινο 105,5 στις 8 Φεβρουαριού στη πλατεία Ψυρρή. Το τραγουδι Γύριζε σε μελοποίηση Κ. Παλαμά (Απόσπασμα από την αποκριτική γραφή)


Ποίηση: Κωστής Παλαμάς
Μελοποίηση/Εκτέλεση: Σπύρος Ζιώγας
Συλλογή: Έκανα ότι μπορούσα
Ατομική/Ερασιτεχνική ηχογράφηση (demo)




facebook:
Ορθοδοξία, Θρησκεία και πολιτική 26 Σεπτεμβρίου 2015 ·

Papaderos Thodoris: Παλαμάς, Βάρναλης, Κόντογλου(να ξανακυκλοφορήσομε "τα μυστικά άνθη του")....και τόσοι άλλοι μέσα απο το χθες, Διδάσκουν. Στρέφοντας κατα πάνω μας τον καθρέπτη της κυκλικότητας του χρόνου, μέσα στον οποίο η ιστορία επαναλαμβάνεται συνεχώς. Εμείς ξεχάσαμε να διαβάζομε. Το οπτικοακουστικό θέαμα είναι πιο εύπεπτο για την αυδαιμονία της ραστώνης του στρουθοκαμηλισμού μας. 26 Σεπτεμβρίου 2015 στις 1:17 π.μ.

Σοφία Ντρέκου 4 Οκτωβρίου 2013 στις 1:46 π.μ. olympia.gr Νοεμβρίου 6, 2013

3 σχόλια:

ΝΙΚ είπε...

ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΤΑΙ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΤΟ ΑΞΙΩΜΑ ΟΤΙ ΟΠΟΙΟΣ ΛΑΟΣ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΣ ΝΑ ΤΗΝ ΞΑΝΑΖΗΣΕΙ.

Μονοπάτια που διασταυρώνονται είπε...

Πολύ αληθινό και πολύ επίκαιρο. Και τι ωραία που θα ήταν να διαβάζαμε τους στίχους σε λεωφορεία, σε τοίχους και "υπουργεία"...

Άντε τώρα, πάμε πάλι για ύπνο!

kik είπε...

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΕΙ, ΑΛΛΑ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ.