Δευτέρα, 1 Σεπτεμβρίου 2014

Τι είναι η αρχή της Ινδίκτου. Γιατί «ξεκινάει» το εκκλησιαστικό έτος την 1η Σεπτεμβρίου;

Άγιος Ιωάννης στο Καστρί, Σκόπελος.

Γιατί «ξεκινάει» το εκκλησιαστικό έτος την 1η Σεπτεμβρίου;
Αρχή της Ινδίκτου. Τι είναι η αρχή της Ινδίκτου. 
Σοφία Ντρέκου

Περιεχόμενα
1. Ευχή: «Καλή κι Ευλογημένη Εκκλησιαστική Χρονιά»
2. Τι είναι η αρχή της Ινδίκτου; Γιατί «ξεκινάει» το εκκλησιαστικό έτος την 1η/9ου;
3. «Η Αρχή της Ινδίκτου, η Ινδικτιών και... ο ΕΝΦΙΑ» Γεράσιμος Α. Ρηγάτος, πανεπιστημιακός, ιατρός, συγγραφέας-λαογράφος. Μας αναλύει πως αποτελεί και την αρχή του εκκλησιαστικού έτους λαογραφικά.
4. Επιλεγμένο οπτικοακουστικό υλικό για την Αρχή της Ινδίκτου
  • Πρωτ. Θεόδωρος Ζήσης - Ερμηνευτικά σχόλια στο Ευαγγελικό ανάγνωσμα της Αρχής της Ινδίκτου (Video)
  • Π. Θεόδωρος Ζήσης - Αρχή της Ινδίκτου (mp3-2013)
  • Η Αρχή της Ινδίκτου (Οικουμενικό Πατριαρχείο)
  • Αρχή της Ινδίκτου: Ψάλλει ο Ἄρχων Πρωτοψάλτης τῆς Μ.τ.Χ.Ἐ. Θρασύβουλος Στανίτσας 56:14'

1. Ευχή: «Καλή κι Ευλογημένη Εκκλησιαστική Χρονιά»

Καλή κι ευλογημένη Χρονιά αγαπητοί μου αναγνώστες της «αέναης επΑνάστασης» και καλό Μήνα!!! Γιορτάζουμε σήμερα 1η Σεπτεμβρίου, ημέρα αρχής της Ινδίκτου, ημέρα αρχής του νέου Εκκλησιαστικού έτους. Ας είναι το νέο Εκκλησιαστικό έτος, αρχή για μια νέα Αναστάσιμη πορεία. Γιατί καλές μου φίλες και φίλοι... «Πολλά δε θέλει ο άνθρωπος, να `ν’ ήμερος να `ναι άκακος, λίγο φαΐ λίγο κρασί, Χριστούγεννα κι Ανάσταση». Η εκκλησιαστική ακολουθία για το νέο έτος τελείται την 1η Σεπτεμβρίου, μια ακολουθία απαράμιλλου κάλλους ως προς το υμνογραφικό υλικό.

Ἀπολυτίκιον - Ἦχος β'. «Ὁ πάσης δημιουργὸς τῆς κτίσεως, ὁ καιροὺς καὶ χρόνους ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσία θέμενος, εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου Κύριε, φυλάττων ἐν εἰρήνῃ τοὺς Βασιλεῖς καὶ τὴν πόλιν σου, πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, καὶ σῶσον ἡμᾶς.»

♪♫ Βίντεο...και τις μελωδικές μου ευχές ♪♫, με το ορχηστρικό 
του Στ.Ξαρχάκου, για του Φθινοπώρου το ψυχόκαρδο ταξείδι.[1]
Σοφία Ντρέκου


2. 01/09 - Αρχή της Ινδίκτου. Τι είναι η αρχή της Ινδίκτου; 
Γιατί «ξεκινάει» το εκκλησιαστικό έτος την 1 Σεπτεμβρίου;

«Ὁ τῶν αἰώνων Ποιητὴς καὶ Δεσπότης, Θεὲ τῶν ὅλων, 
ὑπερούσιε ὄντως, τὴν ἐνιαύσιον εὐλόγησον περίοδον, 
σώζων τῷ ἐλέει σου τῷ ἀπείρω, Οἰκτίρμον, 
πάντας τοὺς λατρεύοντας σοὶ τῷ μόνω Δεσπότη, 
καὶ ἐκβοώντας φόβω Λυτρωτά· 
Εὔφορον πάσι τὸ ἔτος χορήγησον.»
Κοντάκιον τῆς Ἰνδίκτου


1η Σεπτεμβρίου: ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΝΔΙΚΤΟΥ 
(δηλαδή αρχή του νέου Εκκλησιαστικού έτους)

Για την περίπτωση αυτή, ο Σ. Εύστρατιάδης στο Αγιολόγιο του, γράφει τά έξης:
  • «Λέξις λατινική (indictio) όρισμόν σημαίνουσα καθ’ όν κατά δεκαπενταετή περίοδον έπληρώνοντο εις τους αυτοκράτορας των Ρωμαίων οι φόροι. Κατά την εκκλησιαστικήν παράδοσιν, την αρχήν της ίνδικτιώνος είσήγαγεν ό Αύγουστος Καίσαρ (1 -14), ότε διέταξε την γενικήν των κατοίκων του Ρωμαϊκού κράτους απογραφήν και την είσπραξιν των φόρων, κατά την πρώτην του Σεπτεμβρίου μηνός. Από του Μεγάλου Κωνσταντίνου (313) έγένετο επισήμως χρήσις της Ινδικτιώνος ως χρονολογίας, έκτοτε δε ή εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως μέχρι του νυν εορτάζει την α’ Σεπτεμβρίου ως αρχήν του εκκλησιαστικού έτους. «Ἴνδικτον ἡμῖν εὐλόγει νέου Χρόνου, Ὦ καὶ Παλαιέ, καὶ δι᾿ ἀνθρώπους Νέε.».
Η Ινδικτιώνα είναι ένας γενικότερος τρόπος μέτρησης του χρόνου ανά 15ετίες με αφετηρία τη γέννηση του Χριστού ή για την ακρίβεια από το 3 π.Χ. 

Η 1η Σεπτεμβρίου, η αρχή του εκκλησιαστικού έτους, αποτελεί την αρχή της Ινδίκτου. Τότε τελείται η ακολουθία της Ινδίκτου σε συνδυασμό με τη θεία λειτουργία για την ευλογία του εκκλησιαστικού έτους. 

Αρχικά υπήρχε η Αυτοκρατορική Ίνδικτος ή Καισαρική Ινδικτιώνα που μάλλον εισήχθη από τον Μέγα Κωνσταντίνο. Εκαλείτο επιπλέον Κωνσταντινική ή της Κωνσταντινουπόλεως ή Ελληνική. Παράλληλα υπήρχε και η Παπική Ινδικτιώνα.

  • Η 1η Σεπτεμβρίου καθορίστηκε ως αρχή της εκκλησιαστικής χρονιάς ως εξής:
Στην περιοχή της Ανατολής τα περισσότερα ημερολόγια είχαν ως πρωτοχρονιά την 24η Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας. Επειδή όμως η 23 η ήταν η γενέθλια ημέρα του αυτοκράτορα της Ρώμης Οκταβιανού, η πρωτοχρονιά μετατέθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου, η οποία και καθορίστηκε ως αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή της περιόδου του ρωμαϊκού διατάγματος για τον φόρο που ίσχυε για 15 έτη.

Έτσι Ίνδικτος κατάντησε να σημαίνει αργότερα το έτος και αρχή της Ινδίκτου την Πρωτοχρονιά. Αυτή την Πρωτοχρονιά βρήκε η Εκκλησία και της έδωσε χριστιανικό περιεχόμενο, αφού τοποθέτησε σ’ αυτήν την εορτή της συλλήψεως του Προδρόμου, που αποτελεί και το πρώτο γεγονός της Ευαγγελικής Ιστορίας.

Αργότερα, το 462 μ. Χ., για πρακτικούς λόγους και για να συμπίπτει η πρώτη του έτους με την πρώτη του μηνός, η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά μετατέθηκε την 1η Σεπτεμβρίου. Διευκρινίζεται ότι η πρωτοχρονιά της 1ης Ιανουαρίου έχει Ρωμαϊκή προέλευση και ήρθε στην Ορθόδοξη Ανατολή κατά τα νεότερα χρόνια.

Η εκκλησιαστική ακολουθία για το νέο έτος τελείται την 1η Σεπτεμβρίου, μια ακολουθία απαράμιλλου κάλλους ως προς το υμνογραφικό υλικό.

Σημειωτέον ότι πριν από λίγα χρόνια η Εκκλησία μας όρισε την 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα αφιερωμένη στο φυσικό περιβάλλον.[2]

«Ο των αιώνων Ποιητής και Δεσπότης, Θεέ των όλων, υπερούσιε όντως,
 την ενιαύσιον ευλόγησον περίοδον... Εύφορον πάσι το έτος χορήγησον»

3. Η Αρχή της Ινδίκτου, η Ινδικτιών και... ο ΕΝΦΙΑ
Γεράσιμος Α. Ρηγάτος, πανεπιστημιακός, 
ιατρός, συγγραφέας-λαογράφος

Καλό μήνα, καλό φθινόπωρο και Αρχή της Ινδίκτου. Η λατινική λέξη Indictio (γεν. indictionis) επεξηγείται ως επιβολή φόρου και ως φόρος. Αν ψάξουμε λίγο ακόμα, θα δούμε ότι παράγεται από το ρήμα indico, που ανάμεσα στα άλλα σημαίνει και διατιμώ, ορίζω την τιμή κάποιου αγαθού.

Μιλάμε με τον Γεράσιμο Α. Ρηγάτο, πανεπιστημιακό, ιατρό, συγγραφέα-λαογράφο, που μας λέει πως αποτελεί και την αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

- Ο «ΕΝΦΙΑ» μας;

«Οι Ρωμαίοι άρχιζαν τις πολιτικές τους δραστηριότητες από τον Σεπτέμβριο, όπως γράφει ο Βυζαντινός λόγιος, φιλόσοφος, πολιτικός κ.λπ. Μιχαήλ Ψελλός (1018-1096). Την ίδια περίοδο λοιπόν έπρεπε να εξετασθούν και οι οικονομικές δοσοληψίες, τα βασικά τέλη, ο φόρος για τις στρατιωτικές δαπάνες, οι μισθώσεις, οι ενοικιάσεις κ.λπ. Ο καθορισμός λοιπόν γινόταν με θέσπισμα που όριζε την οικονομική υποχρέωση κάθε πολίτη. Αυτός ο ορισμός της φορολόγησης ήταν η indictio ή ίνδικτος, που κατά τα βυζαντινά χρόνια έγινε και ινδικτιών».

- Και τρόπος χρονολόγησης;

«Σε ένα κράτος στηριζόμενο στο στρατό, σπαρμένο σ' όλο το γνωστό κόσμο, το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εξόδων ήταν οι στρατιωτικές δαπάνες. Επειδή δε η θητεία των Ρωμαίων ήταν δεκαπενταετής, η ίνδικτος (διάταγμα) είχε δεκαπενταετή διάρκεια. Από αυτή την αιτία η ίνδικτος έχει και την έννοια της θέσης που κατέχει μια χρονιά σε έναν κύκλο δεκαπενταετίας, που ανανεώνεται συνεχώς. Χρησίμευε δε για τη χρονολόγηση με τον ίδιο τρόπο που είχε εφαρμοστεί και για τις Ολυμπιάδες, λ.χ. το δεύτερο έτος της 60ής ινδικτιώνος κ.λπ.».

- Εφαρμόστηκε;

«Κατά πάσα πιθανότητα το σύστημα καθιέρωσε ο «Μέγας» Κωνσταντίνος το 312 μ.Χ., αν και ορισμένοι υποστηρίζουν παλαιότερη εφαρμογή. Υπήρχαν βεβαίως διαφοροποιήσεις ως προς την εφαρμογή της, ανάλογα με την έναρξη, την αρίθμηση κ.λπ. Αναφέρονται τρεις τρόποι εφαρμογής της ινδίκτου. Ονομάζονται Αυτοκρατορική η πρώτη, Καισαρική η δεύτερη και Κωνσταντινιακή ίνδικτος ο τρίτος τρόπος εφαρμογής. Οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως ήδη από τον 4ο αιώνα κράτησαν τον τρίτο τρόπο, που βρίσκεται ακόμα σε ισχύ ως προς την εκκλησιαστική μας τάξη».

- Που σημαίνει...

«Η Αρχή της Ινδίκτου θεωρείται και αρχή του εκκλησιαστικού έτους. Τα «Μηνολόγια» της Εκκλησίας αρχίζουν από τον Σεπτέμβριο. Την 1η Σεπτεμβρίου τελείται στις εκκλησίες η «Ακολουθία της Ινδίκτου» και λειτουργία για την ευλογία του (νέου) εκκλησιαστικού έτους. Οι πιστοί ζητούν προσευχόμενοι: «ευλόγησον τον κύκλον της νέας περιόδου, τας αγαθάς σου δόσεις πάσι δωρούμενος», «δεόμεθα εκτενώς του στεφάνου του έτους ευλόγησον» κ.λπ.».

- Έχει έθιμα;

«Τα παλαιότερα χρόνια υπήρχαν διάφορα έθιμα και πρακτικές, κάποιες «διαβατήριες» τελετές σε διάφορα μέρη του ελλαδικού και του εξωελλαδικού Ελληνισμού. Τα περιγράφει ευσύνοπτα ο αείμνηστος Δημ. Λουκάτος στα «Φθινοπωρινά» (1982). Σήμερα τα ελλαδικά σπανίζουν, αν δεν έχουν εξαφανιστεί, καθώς ο Σεπτέμβρης έχει αλλοτριωθεί στο υπόλοιπο έτος και τα όποια έθιμα έχουν απορροφηθεί στον εορτασμό των Χριστουγέννων και των πρώτων ημερών του Ιανουαρίου».

- Στην κοινωνία;

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε την έναρξη του σχολικού έτους, τις αλλαγές σπιτιών από ενοικιαστές, την ενοικίαση διαμερισμάτων από φοιτητές με την εγκατάστασή τους στον τόπο σπουδών. Έχουμε ακόμα, αν και άτυπα, την έναρξη της νέας δικαστικής χρονιάς. Την έναρξη λειτουργίας της ολομέλειας της Βουλής. Έτσι κι αλλιώς με τακτική ή με θερινή λειτουργία, με νομοσχέδια αδιάβαστα ή με τη διαδικασία του κατεπείγοντος (και σε ένα άρθρο) όλο και κάποιους νέους φόρους θα επιβάλει -κατά το έθιμο της Ινδίκτου».[3]


4. Επιλεγμένο οπτικοακουστικό υλικό για την Αρχή της Ινδίκτου

Βίντεο: Η Αρχή της Ινδίκτου (Η αρχή του Εκκλησιαστικού Έτους). Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος και οι Προκαθήμενοι (Πατριάρχες Αλεξανδρείας Θεόδωρος και Ιεροσολύμων Θεόφιλος, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος και ο εκπρόσωπος του Πατριάρχη Αντιοχείας Ιγνατίου, ο ελληνομαθής Επίσκοπος Απαμείας Ισαάκ) συγχοροστάτησαν στη Θεία Λειτουργία που τελέστηκε στον Πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο Φανάρι, για τη νέα Ίνδικτο, την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους.[4]



Αρχή της Ινδίκτου
Αγίες Τεσσαράκοντα Παρθένες και Ασκήτριες και Αμμούν ο διδάσκαλος αυτών
Όσιος Συμεών ο Στυλίτης
Όσιος Μελέτιος ο νέος που ασκήτευσε στο όρος της Μυουπόλεως
Οσία Μάρθα μητέρα του οσίου Συμεών, που ασκήτευσε στο όρος θαυμαστό
Οσία Ευανθία
Δίκαιος Ιησούς γιος του Ναυή
Άγιοι Εύοδος, Καλλίστη, Αγαθόκλεια και Ερμογένης
Μνήμη του μεγάλου εμπρησμού στην Κωνσταντινούπολη
Ανάμνηση Θαύματος της Θεοτόκου στη Μονή των Μιασηνών
Άγιος Αγγελής ο Νεομάρτυρας που μαρτύρησε στην Κωνσταντινούπολη
Όσιος Νικόλαος ο Κουρταλιώτης
Οσία Χάιδω εκ Στανού Χαλκιδικής
Όσιος Συμεών, ο Λέσβιος, Στυλίτης
Όσιος Αντώνιος «ὁ ἐν Ἀγυίᾳ»
Σύναξη της Παναγίας της Καταπολιανής στην Τήνο
Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου της Γεθσημανή εν Ρωσία
Σύναξη της Παναγίας της Παμμακάριστου στην Κωνσταντινούπολη
2. Αρχή της Ινδίκτου » orthodoxanswers.gr
3. ο ΕΝΦΙΑ: » Από την Έντυπη Έκδοση Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 1 Σεπτεμβρίου 2014
4. Βίντεο: » www.youtube.com
5. Ορθόδοξος Συναξαριστής » www.saint.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια: