7 Απρ 2020

Φιλιώ Χαϊδεμένου - Θεατρική Παράσταση (βίντεο)

της Σοφίας Ντρέκου

Ολόκληρη η θεατρική παράσταση σε βίντεο «Φιλιώ Χαϊδεμένου», σε μια συνεργασία του Ιδρύματος Πολιτισμού ΙΩΝΙΑ και του ΚΘΒΕ.

Φιλιώ Χαϊδεμένου, η υπεραιωνόβια εμβληματική προσωπικότητα, ήταν η ζωντανή μαρτυρία, η ασίγαστη λαλιά των προσφύγων της πρώτης γενιάς της Μικράς Ασίας.

Απεβίωσε τον Ιούνιο του 2007 σε ηλικία 108 ετών. Γεννήθηκε το 1899 στα Βουρλά της Μικράς Ασίας. Το 1922, με το διωγμό, έχασε αδέλφια και πατέρα, ενώ αυτή κατάφερε να φτάσει Ελλάδα, όπου και έζησε την υπόλοιπη ζωή της. Υπήρξε ενεργό μέλος πολλών μικρασιατικών σωματείων και βραβεύτηκε επανειλημμένως για τις δραστηριότητές της. Έχει ιδρύσει Μουσείο Μικρασιατών στη Νέα Φιλαδέλφεια, το οποίο φέρει το όνομά της.

Η παράσταση βασίζεται στο βιβλίο της «Γιαγιάς Φιλιώς» που φέρει τον τίτλο «Η διαθήκη της Ιωνίας - Τρεις αιώνες μια ζωή» και εκδόθηκε στην Αθήνα το 2005 που έχει διασκευάσει η Άντρη Θεοδότου. Σκηνοθέτης της παράστασης, ο Βασίλης Ευταξόπουλος, με τη μουσική-καλλιτεχνική επιμέλεια του Ζαχαρία Καρούνη.

Πρωταγωνιστούν: Δέσποινα Μπεμπεδέλη, Ζαχαρίας Καρούνης, Χαρά Κεφαλά, Αλέξανδρος Καλπακίδης, Εμμανουέλα Χαραλάμπους – Ένγκελ, Αλκιβιάδης Μαγγόνας. Συντελεστές: Διασκευή: Άνδρη Θεοδώτου.

Ανέβηκε το χειμώνα του 2017 αρχικά για 30 παραστάσεις, όμως ύστερα από τις διθυραβικές κριτικές που απέσπασε και κατ' απάιτησιν του κοινού, συνέχισε να παίζεται στην Αθήνα αλλά και στην επαρχία. Η παράσταση είναι αφιερωμένη στην Φιλιώ Χαϊδεμένου, μια δυναμική προσωπικότητα της Μικράς Ασίας.

Υπόθεση του έργου: Η Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 αποτελεί μια από τις μελανότερες σελίδες του Ελληνισμού και μια τραγική καμπή στην πορεία του. Η βίαιη έξοδος των Ελλήνων από την Μικρά Ασία υπήρξε ανέκαθεν πηγή έμπνευσης για την συγγραφή δεκάδων χιλιάδων σελίδων. Πλήθος προσφύγων κατέφτασε στη Μητέρα Ελλάδα και μαζί του έφερε πρωτογενείς μαρτυρίες. Μέσα σε αυτό το ταλαίπωρο "κύμα" προσφύγων ήταν και η μόλις 23 ετών Φιλιώ Σιδερή-Χαϊδεμένου, γεννημένη σε μια μικρή κωμόπολη της Μ. Ασίας, τα Βουρλά, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τη Σμύρνη.

Ο δυναμικός χαρακτήρας, η τόλμη και η αποφασιστικότητα που διέκριναν τη Φιλιώ Χαϊδεμένου, συνέδραμαν ως εφόδια στον αγώνα της για να μην εξαλειφθεί ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε στη Μικρά Ασία.

Η σημαντική πορεία της γυναίκας με το όνομα Φιλιώ, έγινε η αφορμή να γεννηθεί μια ιδέα για την εξιστόρηση της ζωής της, βασισμένη στις προσωπικές της μαρτυρίες.

Πέρα από την προσωπική ιστορία αυτής της σημαντικής προσωπικότητας, η δύναμη της θέλησης και ο αγώνας της για επιβίωση μέσα σε ένα ολόκληρο αιώνα συνιστά ένα φωτεινό παράδειγμα αντίστασης.
«Όσο ζω κι αναπνέω δεν θα σταματήσω ποτέ να μιλώ για όσα ζήσαμε οι Έλληνες της Σμύρνης, της Μικράς Ασίας, με τη Φωτιά, τον διωγμό, τον ξεριζωμό μας από τα άγια χώματα, την καταδίκη σε προσφυγιά. Αυτά τα μάτια ώσπου να κλείσουν, θα βλέπουν μπροστά τους τα όσα έγιναν, και δεν συμφέρουν, και το στόμα μου θα μιλά για το άδικο του Ελληνισμού και θα ζητά την επιστροφή εκεί που είδαμε το φως, που μεγαλώσαμε, προκόψαμε, για να χαθούν όλα μέσα στον καπνό και στη φωτιά»
Συγκλονιστική είναι η ερμηνεία της Δέσποινας Μπεμπεδέλη, η οποία εδώ και δέκα χρόνια είχε αποσυρθεί από τη σκηνή. Δεν μπόρεσε όμως ν’ αντισταθεί σ’ αυτήν την πρόταση.

Η Δέσποινα Μπεμπεδέλη καταπλήσσει το κοινό της με το φοβερό ταλέντο, τη βελούδινη φωνή και το γλυκό νάζι που αποκαλύπτει την τρυφερότητα και την ανθρωπιά της. Η τραγική διάσταση του χαρακτήρα, τον οποίο με κατάνυξη ενσαρκώνει, φυσικά παραπέμπει σε ηρωίδες του αρχαίου δράματος, θυμίζοντάς μας την Εκάβη που τόσο ανεπανάληπτα ενσάρκωσε αυτό το καλοκαίρι στην Κύπρο. Οι πρωτογενείς μαρτυρίες πάντα έχουν μεγαλύτερο βάρος από την επίσημη ιστορία και καταφέρνουν να μεταφέρουν στο θεατή την πραγματικότητα της βάρβαρης εκείνης περιόδου, να νιώσει και να καταλάβει, φεύγοντας παρόλ’ αυτά ανάλαφρος.
«…Η αφήγηση της Φιλιώς Χαϊδεμένου είναι η πραγματική ιστορία των ευτυχισμένων, δημιουργικών ημερών των Μικρασιατών στον τόπο τους… O,τι λέει η Φιλιώ το είδε με τα μάτια της, το βίωσε η ίδια. Και αν κρατάω κάτι, είναι ένας απέραντος θαυμασμός, ένα βαθύ σέβας προς αυτή την απλή, ταπεινή γυναίκα με τη γιγάντια δύναμη, τόλμη, πίστη, αγάπη για τη ζωή, για την πατρίδα της, τον συνάνθρωπό της, για τον αγώνα που έδωσε να κρατήσει άσβεστη τη μνήμη της χαμένης πατρίδας της».
Ο Ζαχαρίας Καρούνης, με σημαντική πορεία στον τομέα της μουσικής, ηθοποιός και μουσικός μαζί, έγραψε τη μουσική και τα τραγούδια της παράστασης. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, η μουσική αποτελεί τον καμβά, πάνω στον οποίο «θα κεντήσει» η μεγάλη ηθοποιός μας Δέσποινα Μπεμπεδέλη και ο υπόλοιπος θίασος. Η σκηνοθεσία του Βασίλη Ευταξόπουλου και το κείμενο της Άνδρης Θεοδότου, συντελούν στην αρτιότητα της παράστασης.

«Πρέπει να έχουμε λόγο για να γίνουμε συμπονετικοί με το διπλανό μας;», 
αναρωτιέται η Φιλιώ Σιδερή-Χαϊδεμένου, μια γυναίκα με όραμα.

Σκηνικά Άγγελου Αγγελή: ο ίδιος σε συνέντευξη τύπου: «Ένα νεκρό τοπίο, αφημένο στη λήθη. Είναι μια ακτή, μια προκυμαία χωρίς θάλασσα. Είναι αυτή η ακτή, απ όπου φύγαμε. Είναι αυτή η ακτή στην οποία φτάσαμε. Όσοι καταφέραμε να ζήσουμε, ένας άψυχος τόπος αλλά άσβεστος μέσα στη μνήμη. Μόνο η μνήμη μπορεί να τον κρατήσει ζωντανό και το γινάτι να μην ξεχάσω τη ζωή. Αυτό παίρνω από τη ψυχή της Φιλιώς και το κάνω σκηνικό»

Με ιδιαίτερη συγκίνηση την παράσταση παρακολούθησε ο κ.κ Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, Μητροπολίτες και Ιεράρχες που με την παρουσία τους, στήριξαν μαζί με τον Ίδρυμα Νέα Ιωνία την ιστορική αυτή παράσταση. 

Δείτε ολόκληρη την Παράσταση:


Δεν είναι απλά ένα έργο, είναι ότι κουβαλάει στις πλάτες και στις μνήμες του ένα κομμάτι του ελληνισμού, που ξεριζώθηκε άγρια από τον τόπο του. Δεν είναι μια αναδρομή στην ιστορία. Ποτέ δεν ήταν όσο σήμερα, επίκαιρη η ιστορία της Φιλιώς. Είναι τόσο αναγκαίο μέσα από μια παράσταση, να περάσει το πείσμα αυτής της ηρωίδας, που πάλευε μέχρι τα 108 της χρόνια, να κρατήσει ζωντανό το δεντράκι, αυτό που ήταν η μόνη της πατρίδα. Αυτή τη στιγμή που σαν έθνος, ζούμε τους ίδιους κινδύνους και τους ίδιους φόβους και τις ίδιες απειλές. Τώρα που ο Τούρκος παραληρεί όπως παραληρούσε και τότε. Σήμερα που σύνορα μας τρέμουν… που η Κύπρος παζαρεύει τη γη της.

Ένα δεντράκι φύτρωσε την ώρα που γεννιόμουν
Και όταν το χώμα κάηκε το πήρα στην καρδιά μου
Μέσα στα χρόνια άνθιζε και άφηνε τους καρπούς του
Απ' τα κλαδιά που άπλωνε η σκόρπια ετούτη ρίζα.

Ένα δεντράκι μνήμη μου, η μόνη μου πατρίδα
Οι ζωντανοί να τρέφονται να ζουν οι πεθαμένοι
Όταν κοιτάω πίσω μου, καπνοί και φλόγες
Που βγήκαν ως την θάλασσα.
Και μου κάψαν το αίμα

Με τόσο που δε θάνατο η μαύρη η ψυχή μου
Από σκοτάδι χόρτασε και άδεια από φως τα μάτια
Το δέντρο κούνια κρέμασα να πάω πέρα δώθε
Φως και σκοτάδι φίλιωσαν
Φιλιώ – Φιλιώ με λένε...

Η μεγάλη θεατρική ηθοποιός Δέσποινα Μπεμπεδέλη γεννήθηκε στη Νέα Σμύρνη 1943 με καταγωγή από τον Βόλο. Είναι απόφοιτος της Δραματικής Σχολής Πέλου Κατσέλη. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία της από το Λαϊκό Θέατρο του Μ. Κατράκη. Συνεργάστηκε με το Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν, τους θιάσους Αλ. Αλεξανδράκη, Δ. Μυράτ και το Άρμα Θεάτρου. Η πρώτη της εμφάνιση στην επαγγελματική σκηνή έγινε με την λαϊκή όπερα του Μίκη Θεοδωράκη «Το τραγούδι του νεκρού αδερφού». Το 1966 παντρεύτηκε με τον επίσης ηθοποιό Στέλιο Καυκαρίδη με τον οποίο απέκτησαν δύο παιδιά, τον αθλητικογράφο Θεόδωρο και την ηθοποιό Μαριάννα.

Το 1969 εγκαταστάθηκε στην Κύπρο. Εργάστηκε αρχικά στο Θέατρο του Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου και από το 1971 μέχρι το 1996, στο Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου. Έχει βραβευτεί για την προσφορά της στο θέατρο, με πολλές διακρίσεις στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Το 1996, ανακηρύχθηκε στην Ελλάδα, ηθοποιός της χρονιάς.


Η Φιλιώ Χαϊδεμένου, γεννήθηκε στα Βουρλά το 1899. Έφθασε στην Ελλάδα το 1922, μαζί με τους Έλληνες που κατέφυγαν εδώ ως πρόσφυγες. Μαζί της και μέλη της οικογένειάς της που διασώθηκαν. Δούλεψε πολύ σκληρά στη ζωή της. Υπήρξε ενεργό μέλος πολλών μικρασιατικών σωματείων, ενώ βραβεύτηκε αρκετές φορές για τη δραστηριότητά της. Ήταν 96 χρονών, το 2005, όταν κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Λιβάνη, το βιβλίο της-μαρτυρία «Η διαθήκη της Ιωνίας. Τρεις αιώνες, μια ζωή». Στις 6 Ιουνίου 2007 «έφυγε» από τη ζωή στα 108 της χρόνια, η γιαγιά Φιλιώ, η γυναίκα που έγινε σύμβολο του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.

Όνειρο και πόθος ζωής υπήρξε για τη Φιλιώ Χαϊδεμένου, η δημιουργία ενός μουσείου, αφιερωμένου στον μικρασιατικό ελληνισμό. Το όνειρό της υλοποιήθηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1990. Και πάλι πέρασε από πολλές ταλαιπωρίες, καθώς το κτήριο που στέγαζε το μουσείο υπέστη μεγάλες ζημιές κατά το σεισμό του 1999. Αργότερα μεταφέρθηκε στο κτίριο του Ιδρύματος Απόδημου Ελληνισμού «Ανδρέας Παπανδρέου» και εγκαινιάστηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο. Τα προβλήματα όμως δεν είχαν λυθεί. Η έλλειψη πόρων ήταν το μεγαλύτερο από αυτά. Η Φιλιώ Χαϊδεμένου, για να αντιμετωπίσει αυτό το θέμα, έφθασε μέχρι το γραφείο του τότε πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή. Τον Απρίλιο του 2007, δυο μήνες πριν από το θάνατο της, ο πρωθυπουργός εγκαινίασε το μουσείο, που φέρει το όνομά της, «Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού Φιλιώ Χαϊδεμένου».
«Η Μικρασιατική Καταστροφή δεν είναι η μεγαλύτερη του αιώνα μας, αλλά η μεγαλύτερη των αιώνων, διότι τέτοια καταστροφή, μαζική σφαγή, φωτιά και καταστροφή, εγώ τουλάχιστον που διάβαζα από παιδί και παρακολουθούσα, δεν έχει γίνει. Έχουν γίνει πολλές καταστροφές στους αιώνες, όμως τόσο μαζική καταστροφή, πολλών ατόμων μαζί, δεν έχει γίνει, ούτε και με τέτοιο τρόπο που έγινε η καταστροφή αυτή η δική μας, η Μικρασιατική Καταστροφή», είχε πει σε συνέντευξή της.
by Αέναη επΑνάσταση | Sophia-Ntrekou.gr




Δεν υπάρχουν σχόλια: