Άγνωστες πτυχές από την ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη - Οι μυστικές νυχτερινές περιπέτειες

©Αρχείο Καβάφη, Ίδρυμα Ωνάση

Ο μέγας οικουμενικός ποιητής, Κωνσταντίνος Καβάφης 29 Απριλίου του 1863 γεννήθηκε και στις 29 Απριλίου του 1933 έφυγε...

Καβάφης: Είμαι Κωνσταντινουπολίτης - Το Νιχώρι και η προτομή του Καβάφη στην Παναγία Κουμαριώτισσα

Ο δεσμός του Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη με το Νιχώρι του Βοσπόρου, την Παναγία Κουμαριώτισσα, και την εκκλησία της οικογένειας των Καραθεοδωρή.

Το μοναχικό τέλος: Οι τελευταίες ώρες και ο θάνατος του Καβάφη - Περιγράφει ο παρών φίλος του ανήμερα των γενεθλίων του

Ποιητή, με λύπη σ’ αποχαιρετά η πατρίδα και η Αλεξάνδρεια που σε χάνει.
Το μοναχικό τέλος και ο θάνατος του Κ.Π. Καβάφη ανήμερα των γενεθλίων του

Καβάφης: Φωνή από την Θάλασσα του πρωϊού - Ανάλυση | Αέναη επΑνάσταση

Στη γη οι λαοί θα αναστατωθούν και θα ζουν σε αγωνία, εξαιτίας της βοής και των μεγάλων κυμάτων της θάλασσας. (κατά Λουκᾶν Ευαγγέλιον Κεφ. 21... 25) - Φωνή από την Θάλασσα του πρωϊού κι ανέφελου ουρανού - Κ.Π. Καβάφης

Εισαγωγή

Σίγουρα η θάλασσα όταν την αντικρίζεις σου δημιουργεί αίσθημα συγκίνησης, ευφορίας, αισιοδοξίας. Ίσως επειδή σκέφτεσαι μακρινά ταξίδια, πάνω στα γαλάζια κρυστάλλινα νερά. Η θάλασσα… Καταγάλανη, ήρεμη, αστραφτερή, τόσο γαλήνια που η επιφάνειά της μοιάζει με καθρέφτη. Θάλασσα με χρώματα γκρίζα, μαβιά, φουρτουνιασμένη, απειλητική.

«Φωνή από τη Θάλασσα» είναι ο τίτλος ενός από τα λεγόμενα Αποκηρυγμένα Ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη, ποιήματα που βρέθηκαν και δημοσιεύτηκαν μετά τον θάνατό του ποιητή. O ίδιος φαίνεται ότι τα είχε αποκηρύξει, όταν ήταν εν ζωή. Πρόκειται για ποιήματα που κινούνται στην ατμόσφαιρα του ρομαντισμού και χαρακτηρίζονται από λυρισμό.

Φωνή απ’ την θάλασσα - Κ. Καβάφης

Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή -

        φωνή που μπαίνει

μες στην καρδιά μας και την συγκινεί

        και την ευφραίνει.

Τραγούδι τρυφερό η θάλασσα μας ψάλλει,

τραγούδι που έκαμαν τρεις ποιηταί μεγάλοι,

        ο ήλιος, ο αέρας και ο ουρανός.

Το ψάλλει με την θεία της φωνή εκείνη,

όταν στους ώμους της απλώνει την γαλήνη

        σαν φόρεμά της ο καιρός ο θερινός.

Φέρνει μηνύματα εις ταις ψυχαίς δροσάτα

η μελωδία της. Τα περασμένα νειάτα

        θυμίζει χωρίς πίκρα και χωρίς καϋμό.

Οι περασμένοι έρωτες κρυφομιλούνε,

αισθήματα λησμονημένα ξαναζούνε

        μες στων κυμάτων τον γλυκόν ανασασμό.

Τραγούδι τρυφερό η θάλασσα μας ψάλλει,

τραγούδι που έκαμαν τρεις ποιηταί μεγάλοι,

        ο ήλιος, ο αέρας και ο ουρανός.

Και σαν κυττάζεις την υγρή της πεδιάδα,

σαν βλέπεις την απέραντή της πρασινάδα,

        τον κάμπο της πούναι κοντά και τόσο μακρυνός,

γεμάτος με λουλούδια κίτρινα που σπέρνει

το φως σαν κηπουρός, χαρά σε παίρνει

        και σε μεθά, και σε υψώνει την καρδιά.

Κι αν ήσαι νέος, μες σταις φλέβες σου θα τρέξη

της θάλασσας ο πόθος· θα σε ’πη μια λέξι

το κύμα απ’ τον έρωτά του, και θα βρέξη

        με μυστική τον έρωτά σου μυρωδιά.

Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή -

        φωνή που μπαίνει

μες στην καρδιά μας και την συγκινεί

        και την ευφραίνει.

Τραγούδι είναι, ή παράπονο πνιγμένων; -

το τραγικό παράπονο των πεθαμένων,

        που σάβανό των έχουν τον ψυχρόν αφρό,

και κλαίν για ταις γυναίκες των, για τα παιδιά των,

και τους γονείς των, για την έρημη φωλιά των,

           ενώ τους παραδέρνει πέλαγο πικρό,

σε βράχους και σε πέτραις κοφτεραίς τους σπρώχνει,

τους μπλέκει μες στα φύκια, τους τραβά, τους διώχνει,

        κ’ εκείνοι τρέχουνε σαν νάσαν ζωντανοί

με ολάνοιχτα τα μάτια τρομαγμένα,

και με τα χέρια των άγρια, τεντωμένα,

        από την αγωνία των την υστερνή.

Τραγούδι είναι, ή παράπονο πνιγμένων;-

το τραγικό παράπονο των πεθαμένων

        που κοιμητήριο ποθούν χριστιανικό.

Τάφο, που συγγενείς με δάκρυα ραντίζουν,

και με λουλούδια χέρια προσφιλή στολίζουν,

        και που ο ήλιος χύνει φως ζεστό κ’ ευσπλαχνικό.

Τάφο, που ο πανάχραντος Σταυρός φυλάει,

που κάποτε κανένας ιερεύς θα παή

        θυμίαμα να κάψη και να ‘πη ευχή.

Χήρα τον φέρνει που τον άνδρα της θυμάται

ή υιός, ή κάποτε και φίλος που λυπάται.

Τον πεθαμένο μνημονεύουν· και κοιμάται

        πιο ήσυχα, συγχωρεμένη η ψυχή.

🔵 Κωνσταντίνος Καβάφης - Θάλασσα του πρωϊού

Εδώ ας σταθώ. Κι ας δω κ’ εγώ την φύσι λίγο.
Θάλασσας του πρωϊού κι ανέφελου ουρανού
λαμπρά μαβιά, και κίτρινη όχθη∙ όλα
ωραία και μεγάλα φωτισμένα.

Εδώ ας σταθώ. Κι ας γελασθώ πως βλέπω αυτά
(τα είδ’ αλήθεια μια στιγμή σαν πρωτοστάθηκα)∙
κι όχι κ’ εδώ τες φαντασίες μου,
τες αναμνήσεις μου, τα ινδάλματα της ηδονής.

Ανάλυση

Οι αναφορές του Καβάφη στη φύση είναι ελάχιστες, καθώς το ποιητικό του έργο είναι κατά βάση ανθρωποκεντρικό. Σε αντίθεση με άλλους ποιητές που αντλούν απ’ τη φύση βαθιά ευδαιμονία, ο Καβάφης διατηρεί σταθερά το ενδιαφέρον του επικεντρωμένο στον άνθρωπο, αναδεικνύοντας αρετές, πάθη και προβληματισμούς, που καλύπτουν τελικά όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ψυχής.

Ακόμη και το ποίημα «Θάλασσα του πρωϊού», που με τον τίτλο του μας παραπέμπει στη φύση, στην πραγματικότητα αποτελεί έναν εσωτερικό μονόλογο με τον οποίο ο ποιητής αποκαλύπτει τις σκέψεις του και μας επιτρέπει να γνωρίσουμε τη συγκρουσιακή κατάσταση που βιώνει. Η επιθυμία του, άλλωστε, να σταθεί για λίγο και να παρατηρήσει κι εκείνος τη φύση, δεν είναι παρά μια προσπάθεια να αποσπάσει την προσοχή του από τις έμμονες εκείνες σκέψεις που κυριαρχούν στη ζωή του και φυσικά στο ποιητικό του έργο.

Ο ποιητής θαυμάζει τη θάλασσα και τον ανέφελο ουρανό, το γαλάζιο τους χρώμα που δημιουργεί μια υπέροχη αρμονία με την κίτρινη άμμο της ακτής, όλα φωτισμένα με ένταση απ’ τον πρωινό ήλιο. Παρατηρεί την εξαιρετική αυτή εικόνα της φύσης, αλλά επί της ουσίας αδυνατεί να αφεθεί πλήρως στη μαγεία της. Ας σταθώ εδώ, μας λέει, κι ας προσπαθήσω να γελαστώ πως βλέπω και πάλι τις φαντασίες μου, τις αναμνήσεις μου, τα ινδάλματα της ηδονής.

Τα τρία αυτά στοιχεία αποτελούν τις βασικές πηγές έμπνευσης των ερωτικών ποιημάτων του Καβάφη και συνάμα καλύπτουν όλο και σημαντικότερο τμήμα της προσωπικής ζωής του ποιητή, καθώς όσο περνούν τα χρόνια του τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τη βίωση νέων ερωτικών εμπειριών. Με τις φαντασίες και τις αναμνήσεις του, αναβιώνει εμπειρίες της νεότητας, αλλά και αναπληρώνει την έλλειψη των κατοπινών χρόνων, διατηρώντας πάντοτε στη σκέψη -και στην ποίησή του- τα ινδάλματα, τις ιδανικές δηλαδή εκφάνσεις της ηδονής.

Στο συγκεκριμένο ποίημα, βέβαια, ο ποιητής εκφράζει την επιθυμία του να ξεφύγει για λίγο απ’ τη συνεχή επιστροφή της σκέψης του στις εικόνες του έρωτος. Επιθυμεί να στρέψει την προσοχή του στην ομορφιά που με τόση αφθονία παρέχει η φύση, στην ομορφιά που ξεπερνά με το μεγαλείο της το ανθρώπινο κάλλος, μα η προσπάθειά του είναι μάταιη. Μπροστά στο κυρίαρχο γαλάζιο της θάλασσας και τ’ ουρανού ο ποιητής βλέπει και πάλι τα ινδάλματα της ηδονής. 

Ο παρενθετικός στίχος μας διαβεβαιώνει για την αδυναμία του ποιητή να παρασυρθεί πλήρως από την αρμονία και την ωραιότητα της φύσης. Η σκέψη του παραμένει επίμονα προσηλωμένη στον έρωτα και στις ιδανικές μορφές που τον συγκινούν κι ενεργοποιούν τη φαντασία του πολύ δραστικότερα απ’ ότι θα μπορούσε να το κάνει η φύση.

Ο Καβάφης δεν είναι ο ποιητής που θα εξυμνήσει τη φύση, το γνωρίζει και μας παρουσιάζει με πλήρη ειλικρίνεια την αδυναμία του. Ακόμη κι όταν αντικρίζει τη γαλήνια ομορφιά της πρωινής θάλασσας και συνειδητά επιχειρεί να απομακρυνθεί για λίγο από τις ηδονικές μορφές που κυριαρχούν στη σκέψη του, δεν το κατορθώνει.

Η φαντασία του από «τα ινδάλματα της ηδονής»

Το ποίημα είναι αληθινά αποκαλυπτικό για την όλη στάση του Καβάφη αντίκρυ στη φύση. Σκλάβος του ψυχόρμητού του ο ποιητής δεν κατορθώνει μηδέ την ώρα που αποφασίζει να σταθεί μπροστά στο θέαμα της λαμπρά φωτισμένης θάλασσας και του ανέφελου ουρανού ν’ απαλλαγεί από το δαίμονα και να ξανασάνει σαν ένας αμέριμνος περιδιαβαστής. «Τα είδ’ αλήθεια μια στιγμή σαν πρωτοστάθηκα». Σ' ολάκερη τη ζωή του έτσι είδε ο Καβάφης τη φύση. Για μια στιγμή. Και σαν ξεγελασμένος, σαν ξεσυρμένος από το δρόμο του.

Το κυρίαρχο πάθος του δεν του επιτρέπει καμιάν ανταπόκριση με την απλοχωριά και την πολυμορφία του φυσικού κόσμου. Κλεισμένος στην Αλεξάντρεια, κλεισμένος στη γειτονιά του, κλεισμένος στο σπίτι του, στη θαμποφωτισμένη του κάμαρη, ονειρεύεται τη φύση, την ομορφιά, μονάχα σ’ ένα κορμί, ένα κορμί που ανθίζει γεμάτο εράσμια και γερή νεότητα, άμεμπτο και ακέριο, σαν πελεκημένο στο παριανό μάρμαρο: αυτό το κορμί πραγματώνει και τη σύλληψή του του κλασικού κόσμου και τη μυστική και ξέχειλη από λαχτάρα επαφή του με τη φύση.

Οι φίλοι του δεν τον θυμούνται ταξιδευτή, στρατοκόπο, περιηγητή του «τοπίου». Η ψυχή της πολιτείας του έχει γίνει και δική του ψυχή. Η φαντασία του έρχεται μια στιγμή που βρίσκεται απαυδισμένη από «τα ινδάλματα της ηδονής». Κάματος ανυπόφερτος τον βαραίνει. Μα δεν μπορεί παρά να γελαστεί μονάχα και να νομίσει πως βλέπει «όλα μεγάλα και ωραία φωτισμένα» – την πρωινή θάλασσα, τον ουρανό, την κίτρινη όχθη. Ύστερα, ξαναγυρίζει στον εαυτό του.

Βιβλιογραφία

• Κωνσταντίνος Π. Καβάφης [1893, 1898] χρονολογικό πρώτης δημοσίευσης. Επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης. Από τα Αποκηρυγμένα [1886–1898], Ίκαρος 1983. «Κρυμμένα (από την ποιητική συλλογή: «Κρυμμένα ποιήματα», 1882-1923), 1908.
• Θάλασσα του πρωϊού: Κωνσταντίνος Καβάφης, 1915, από την ποιητική συλλογή 1905 – 1915, εκδ. Ίκαρος 1984. Επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδη. Ίδρυμα Ωνάση
• Ανάλυση: Κωνσταντίνος Καβάφης «Θάλασσα του πρωϊού» latistor: Κωνσταντίνος Μάντης, Φιλόλογος, κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
• Η φαντασία του από «τα ινδάλματα της ηδονής». Ι.Μ.Παναγιωτόπουλος, «Ο Καβάφης, ποιητής του κλειστού χώρου» (στο συλλογικό τόμο Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

by Αέναη επΑνάσταση | Sophia-Ntrekou.gr

Περισσότερα ποιήματα: Κ.Π. Καβάφης (με αναλύσεις)

🎞️ Video Φωνή απ' τη θάλασσα - Ντοκιμαντέρ 2ου ΓΕΛ Μυτιλήνης cineμάθεια 2016 - 2ο βραβείο καλύτερου ντοκιμαντέρ video

🎞️ Video Θάλασσα του πρωϊού

🎞️ Videos

Κωνσταντίνος Καβάφης: Ποιήματα με αναλύσεις και Videos

Κωνσταντίνος Καβάφης - Το πορτρέτο ενός οικουμενικού ποιητή στα σοκάκια της Αλεξάνδρειας (Video) | Αέναη επΑνάσταση

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην Αλεξάνδρεια

Αφιέρωμα στον Κωνσταντίνο Καβάφη μέσα από τη σειρά «Έλληνες του πνεύματος και της τέχνης» – η Αλεξάνδρεια, η ποίηση, η μνήμη και η διαχρονική δύναμη των στίχων του.

Κωνσταντίνος Καβάφης - Αθανάσιος ο Μέγας (Ανάλυση)

Δεξιά: Εικόνα του Αγίου Αθανασίου δια χειρός Φωτίου Κόντογλου 

αριστερά: προσωπογραφία του ποιητή που φιλοτέχνησε 

η Θάλεια Φλώρα - Καραβία το 1926. 

Σύνθεση photo by Sophia-Ntrekou.gr | Αέναη επΑνάσταση

Αθανάσιος (Ιουλιανό ποίημα του Καβάφη)

Επιμέλεια της Σοφίας Ντρέκου

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης παρουσιάζει στο ποίημα τη φυγή του Μέγα Αθανάσιου στον Νείλο, που είχε ως αποτέλεσμα να περάσει συνολικά 18 χρόνια εξόριστος. Διάβασε το περιστατικό που ενέπνευσε το ποίημα σε ένα αγγλικό βιβλίο για την ιστορία της εκκλησίας της Αιγύπτου. 

Καβάφης: Πάρθεν η Pωμανία - Ανάλυση

Πάρθεν - Kωνσταντίνος Kαβάφης (Mάρτιος 1921). Είναι το μοναδικό από τα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη που δεν κατατάσσεται σε καμία κατηγορία.

Κ. Καβάφης: Υπέρ της Αχαϊκής Συμπολιτείας πολεμήσαντες - Ανάλυση

Οι Έλληνες στρατιώτες υποχωρούν στα τελευταία στάδια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Υπέρ της Αχαϊκής Συμπολιτείας πολεμήσαντες - Ο Κ. Καβάφης με παραλληλισμό στη Σμύρνη 1922 και τα μοιραία λάθη της ηγεσίας

Καβάφης: Εν Μεγάλη Ελληνική Αποικία, 200 π.Χ. - Ανάλυση

«Ἐν μεγάλη Ἑλληνικῇ ἀποικίᾳ, 200 π.Χ.» είναι ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη (1928), που αποτυπώνει την ελληνιστική εποχή μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το ποίημα περιγράφει την ανάμειξη ελληνικών και ανατολικών στοιχείων, την πολιτική υποταγή στη Ρώμη και την αίσθηση της αβεβαιότητας, διατηρώντας τη χαρακτηριστική καβαφική ειρωνεία για την ιστορική συνέχεια.

Οι Άγιοι Επτά Παίδες εν Εφέσω - Καβάφης (ανάλυση)

Της Σοφίας Δ. Ντρέκου

Μέχρι και ο μεγάλος ποιητής μας Κωνσταντίνος Καβάφης δεν έμεινε ασυγκίνητος από την γενναιότητα των Αγίων Παιδιών και το 1925 τους έγραψε ποίημα.

Επτά παιδιά, σύμφωνα με τον Συναξαριστή, κατηγορήθηκαν επί αυτοκράτορα Δεκίου (251) για τη χριστιανική τους πίστη. Προκειμένου να αποφύγουν το διωγμό, μοίρασαν όλα τα υπάρχοντά τους στους φτωχούς και αποσύρθηκαν σε σπήλαιο της Εφέσου, κοιμήθηκαν και ξύπνησαν έπειτα από σχεδόν 200 χρόνια, επί βασιλείας του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β' του Μικρού (445).

Μάλιστα, το «ξύπνημά» τους ήταν απτό δείγμα της ανάστασης των νεκρών, που την εποχή εκείνη αμφισβητούσε μια αίρεση.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά 2 φορές τον χρόνο την μνήμη των Αγίων 7 παίδων των εν Εφέσω, στις 4 Αυγούστου και στις 22 Οκτωβρίου τιμάται η Αφύπνιση (Ανάσταση) των Αγίων. Οι νέοι κλείσθηκαν επί Δεκίου σε σπήλαιο της Εφέσου. Αναστήθηκαν μετά από 194 χρόνια επειδή... Διαβάστε περισσότερα για τον Βίο τους: http://www.sophia-ntrekou.gr/2020/08/7-Holy-Youths-Seven-Sleepers-of-Ephesus.html

Ο μέγιστος Κωνσταντίνος Καβάφης, ο οποίος ήξερε και μελετούσε πολλά και ...απίθανα, εμπνεόμενος, προφανώς, από το Συναξάρι της ημέρας έγραψε ένα ποίημα για τους Αγίους Επτά Παίδες, τον Ιανουάριο του 1925.

Ποιον Συναξαριστή, άραγε, είχε υπ' όψιν του ο Καβάφης; Στην Βιβλιοθήκη του βρίσκουμε και τους τρεις τόμους του Συναξαριστή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, σε μία έκδοση του 1868 στη Ζάκυνθο. Άρα, δεν μπορεί να είναι άλλη η πηγή του.

Tω αυτώ μηνί Δ', μνήμη των Aγίων επτά Παίδων των εν Eφέσω, Mαξιμιλιανού, Eξακουστωδιανού, Iαμβλίχου, Mαρτινιανού, Διονυσίου, Aντωνίνου, και Kωνσταντίνου. 

Tον επτάριθμον τιμώ χορόν Mαρτύρων, Δείξαντα ανάστασιν νεκρών τω κόσμω. Tη δε τετάρτη νεκροέγερτοι ξύνθανον επτά.

Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού μεταφρασθείς δε αμέσως εκ του ελληνικού χειρογράφου συναξαριστού και μεθ’ όσης πλείστης επιμελείας ανακαθαρθείς, διορθωθείς, πλατυνθείς, αναπληρωθείς, σαφηνισθείς, υποσημειώσεσι διαφόροις καταγλαϊσθείς και εις τρεις τόμους διαιρεθείς υπό του αοιδίμου μοναχού Nικοδήμου Aγιορείτου. Eν Zακύνθω, Eκ του τυπογραφείου «O Παρνασσός» Σεργίου X. Pαφτάνη, 1868. (Βλ. εδώ)

Το παρακάτω ποίημα, περιλαμβάνεται στον τόμο K. Π. Καβάφης, Ατελή ποιήματα 1918-1932, που εκδόθηκε με φιλολογική επιμέλεια και σχόλια της Renata Lavagnini (εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1994).

Ιδού, λοιπόν, το Καβαφικό ποίημα - συναξάρι:

Oι Άγιοι Επτά Παίδες

Κωνσταντίνος Καβάφης

Ιανουάριος 1925

εικ.: Χειρόγραφο του Κων. Καβάφη. Επεξηγήσεις του 

ψηφιακού αντιγράφου του ποιήματος βλ. στην βιβλιογραφία.

Έμορφα που εκφράζεται το συναξάριον: 

«ενώ δε συνωμίλει ο βασιλεύς» με τους αγίους 

«κ' οι επίσκοποι και άλλοι πολλοί άρχοντες, 

«ενύσταξαν ολίγο οι άγιοι»

και τες ψυχές των στον θεό παρέδωσαν.

Οι Άγιοι Επτά Παίδες της Εφέσου που

κατέφυγον εις σπήλαιον να κρυφθούν 

από τον διωγμόν των εθνικών, κ' εκεί εκοιμήθησαν - 

και την επαύριον εξύπνησαν. επαύριον γι' αυτούς. 

μα εν τω μεταξύ, είχαν παρέλθει σχεδόν δύο αιώνες. 

ξύπνησε την επαύριον και πήγε 

ένας των, ο Ιάμβλιχος, γιά ν' αγοράσει άρτον, 

κ' είδεν εμπρός του άλλην Έφεσον, 

όλην καθηγιασμένη μ' εκκλησίες, και σταυρούς. 

κ' εχάρηκαν οι Άγιοι Επτά Παίδες, 

και τους ετίμησαν και τους προσκύνησαν οι χριστιανοί - 

κ' ήλθε κι απ' την Κωνσταντινούπολιν ο βασιλεύς, 

ο Θεοδόσιος, ο γιός του Αρκαδίου, 

και τους προσκύνησεν κι αυτός, 
ως πρέπον, ο ευλαβέστατος. 

και χαίρονταν οι Άγιοι Επτά Παίδες 

σ' αυτό τον κόσμο τον ωραίο, και τον χριστιανικόν, 

τον αγιασμένο μ' εκκλησίες, και σταυρούς. 

μα έλα που ήσαν όλα τόσο διαφορετικά, 

και τόσα είχαν να μάθουν και να πουν, 

(και τέτοια δυνατή χαρά ίσως εξαντλεί κι αυτή) 

που γρήγορα κουράσθηκαν οι Άγιοι Επτά Παίδες, 

από άλλον κόσμο φθάσαντες, 
από σχεδόν δυό αιώνες πριν, 

και νύσταξαν μες στην συνομιλία - 
και τους αγίους οφθαλμούς των έκλεισαν. 

Η Ανάλυση του ποιήματος

Σε σχετικό άρθρο του ο Παντελής Μπουκάλας σχολιάζει: Tο ποίημα αυτό, «Oι Άγιοι Επτά Παίδες», περιλαμβάνεται στον τόμο «K. Π. Καβάφης, Aτελή ποιήματα 1918-1932», που εκδόθηκε με φιλολογική επιμέλεια και σχόλια της Renata Lavagnini* (Ίκαρος, 1994). H γραφή του ανάγεται στο 1925, έτος κατά το οποίο ο Καβάφης έγραψε έξι από «κανονικά» ποιήματά του.

Οι άγιοι επτά παίδες εν Εφέσω. Ρωσική εικόνα του 19ου αιώνα.

Θρησκευτικό το θέμα του ατελούς ποιήματος και μάλιστα χριστιανολογικό, όπως προσημαίνει ο τίτλος του κατά συνέπεια, από τα συνομήλικά του με το μόνο με το οποίο θα μπορούσε να συσχετιστεί είναι το «Απολλώνιος ο Tυανεύς εν Pόδω», και όχι για το καθαυτό περιεχόμενο του «Απολλωνίου» όσο επειδή μας παραπέμπει αυτόματα στο «Eίγε ετελεύτα» του 1920, στους στίχους του οποίου «ένας από τους λίγους εθνικούς, / τους πολύ λίγους που είχαν μείνει» σε μια εποχή που «η Αλεξάνδρεια, πόλις θεοσεβής», τους «αθλίους ειδωλολάτρας αποστρέφονταν», διαβάζει «Tα εις Tυανέα Απολλώνιον» του Φιλοστράτου και αναρωτιέται «πού απεσύρθηκε, πού εχάθηκε ο Σοφός;», ο θαυματοποιός Απολλώνιος ο Τυανέας που έδρασε τον 1ο αιώνα μ.X., ένα αντίπαλο δέος των Εθνικών στον Ιησού των Χριστιανών.

Για παρόμοιους, θρησκειολογικής τάξεως λόγους, για να δούμε δηλαδή τις εκάστοτε καβαφικές «εφαρμογές» του θέματος «χριστιανισμός-παγανισμός», οι «Άγιοι Επτά Παίδες» μπορεί να συσχετιστούν, χωρίς να απομακρυνθούμε από το χρονικό (άρα και πνευματικό) περιβάλλον της γέννησής τους, με το «O Ιουλιανός εν Νικομηδεία» του 1924, και με το «O Ιουλιανός ορών ολιγωρίαν» του 1923 (ας θυμηθούμε και το «ανέκδοτο» «O Ιουλιανός εν τοις μυστηρίοις» του 1896, όπου «ο ανόητος» Ιουλιανός «επείσθη με των Ελλήνων τα άθεα τα λόγια»), καθώς και το «Ιερεύς του Σεραπίου» του 1926).

Και, σαν αγιολογικό που είναι, δεν μπορεί να μην αντικριστεί το ποίημα αυτό με το ποίημα «Συμεών», ένα «εγκώμιο» του Στυλίτη αγίου, και μάλιστα από τη σκοπιά ενός εθνικού που ομολογεί: «Χώθηκα ανάμεσα στους Χριστιανούς / που σιωπηλοί προσεύχονταν κ’ ελάτρευαν, / και προσκυνούσαν· πλην μη όντας Χριστιανός / την ψυχική γαλήνη των δεν είχα / κι έτρεμε ολόκληρος και υπόφερνα· / κ’ έφριττα και ταράττομουν, και παθαινόμουν».

«Tο ενδιαφέρον για τους χριστιανούς αγίους ανήκει στον θρησκευτικό προβληματισμό, ειδικά έντονο στον πρώτο Καβάφη», σημειώνει η Λαβανίνι, παραπέμποντας και στις σκέψεις που διατυπώνει η Diana Haas στο κείμενό της «“Aι αρχαί του χριστιανισμού”: ένα θεματικό κεφάλαιο του Καβάφη» (βλ. «Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη. Επιλογή κριτικών κειμένων», επιμ. Μιχάλης Πιερής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1994).

«Oι Άγιοι Επτά Παίδες» αποτελούν ένα επιπλέον μαρτύριο της διαρκούς θεολογίας του Καβάφη, η οποία του επέτρεψε να σκεφτεί βαθύτερα την ιστορία και, διά της ταλαντεύσεώς του ανάμεσα σε δύο πόλους, να αποφύγει την ευθύγραμμη ευκολία.

Στο συγκεκριμένο ποίημα φαίνεται ότι ο Καβάφης, που αντιγράφει προσεκτικά και σχεδόν καταλογάδην τον Συναξαριστή, προσυπογράφει την ιδέα της αναστάσεως των νεκρών, και ότι ο δαίμων της αμφιβολίας αυτοτιθασσεύεται, από κοινού όμως με την ευρετική φωνή της ποιήσεως. Ίσως γι’ αυτό ακριβώς να έκρινε και ο ίδιος το ποίημά του ανάξιο δημοσίευσης, μη εμπιστευόμενος την αντιγραφική του αμεσότητα και την «αφελή» προφάνειά του (μια προφάνεια, εν τούτοις, που σε πολλά άλλα ποιήματά του συνιστά το μείζον δέλεαρ, την κυριολεκτικώς ειπείν σαγήνη).

Ο Παντελής Μπουκάλας παραθέτει στο σημείο αυτό το Καβαφικό ποίημα και σχολιάζει: 

Από τον ύπνο στον ύπνο, από την «κοίμηση» στον θάνατο. Σχεδόν αδιάφοροι για τα εγκόσμια οι άγιοι και, παραδόξως, αδιάφοροι για τον θριαμβεύοντα χριστιανισμό. Δεν μπορούμε να ξέρουμε προς τα πού θα οδηγούσε το ποίημα ο Καβάφης αν συνέχιζε να παλεύει μαζί του για να το τελειώσει. Άριστος αρχαιογνώστης όπως ήταν, ίσως έβρισκε τρόπο να συσχετίσει (ειρωνικά;) τον μακρότατο ύπνο των Παίδων με τον μακρό ύπνο του Επιμενίδη από την Κνωσσό, σοφού και προφήτη που κατά τον θρύλο κοιμήθηκε κι αυτός επί πενήντα επτά χρόνια, σε σπήλαιο επίσης («ούτός ποτε πεμφθείς παρά του πατρός εις αγρόν επί πρόβατον, της οδού κατά μεσημβρίαν εκκλίνας υπ’ άντρω τινί κατεκοιμήθη επτά και πεντήκοντα έτη. Διαναστάς δε μετά ταύτα εζήτει το πρόβατον, νομίζων επ’ ολίγον κεκοιμήσθαι», γράφει ο Διογένης Λαέρτιος στο δικό του συναξάρι). 

Ειρωνεία της ιστορίας

Kι αν δεν συσχέτιζε τον άγιο Ιάμβλιχο με τον ομώνυμο μυθιστοριογράφο του 2ου αιώνα μ.X., στα «Βαβυλωνιακά» τού οποίου δεν λείπουν οι σχέσεις με τον Κάτω Κόσμο μέσα σε σπηλιές, δεν θα μπορούσε να μη θαυμάσει, είρων αυτός, την ειρωνεία της ιστορίας, φέρνοντας στον νου του έναν άλλον Ιάμβλιχο, πολύ διασημότερο, τον «αποκρυφιστή» φιλόσοφο του 3ου/4ου αι. μ.X., ενθουσιώδης οπαδός του οποίου υπήρξε ο σημαδιακός εκείνος Ιουλιανός.

Ίσως πάλι, για να συνεχίσουμε να αυθαιρετούμε, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την άριστη ευκαιρία για να παρουσιάσει (διά χειρός των «αυτοπτών» αναστηθέντων) ένα σκαρίφημα του άλλου κόσμου, για το «μετέπειτα»· οπότε πώς θα το εικόνιζε; Χριστιανικό ή «παγανιστικό», όπως οι αρχαίοι κι όπως το δημοτικό τραγούδι, που πολύ το αγαπούσε;

Εδώ ακριβώς είναι ο κόμπος, στην ακοίμητη σύγκρουση της πίστης με την επιφύλαξη, της αποδοχής με τη μελαγχολική αμφιβολία, στον νου ενός ποιητή που, όπως και ο Σύρος σπουδαστής Μυρτίας του ποιήματός του «Tα επικίνδυνα», υπήρξε «εν μέρει εθνικός, κ’ εν μέρει χριστιανίζων».»

Η χρήση της ιστορίας στην ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη

Η προοπτική του μέλλοντος παραμένει άρρηκτα δεμένη με το παρελθόν, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Οι ματιές στο παρελθόν μας μέσα από ερωτήματα νέα αλλά και παλαιότερα, ερωτήματα επίκαιρα ή επίμονα, τα οποία το παρόν επιβάλλει να επαναδιατυπωθούν προκειμένου να τα συζητήσουμε εκ νέου, έρχονται να φωτίσουν από απροσδόκητες οπτικές γωνίες πρόσωπα, γεγονότα, ερμηνείες, κάνοντας έτσι τη σχέση μας με την Ιστορία πιο ζωντανή, δημιουργική και γόνιμη.

Ορισμένοι ανάγουν τη σημερινή μεγάλη δημοτικότητα της ποίησης του Κωνσταντίνου Καβάφη στο γεγονός ή στην υπόθεση ότι ζούμε και σήμερα μια εποχή παρακμής, από αυτές που ταιριάζουν στον ποιητικό κόσμο του Αλεξανδρινού ποιητή. Είναι έτσι; Γιατί έχει πάθος με την ιστορία και με ποιον στόχο την εντάσσει στην ποιητική του; Γιατί προτιμά συνήθως την ελληνιστική περίοδο –ή και την ελληνορωμαϊκή, ενδεχομένως και τη βυζαντινή- αλλά όχι τη σύγχρονή του;

Ο Βίος των Αγίων Επτά Παίδων των εν Εφέσω 4 Αυγούστου 

και 22 Οκτωβρίου η Αφύπνιση των Αγίων (Ανάσταση) εορτές

Το σπήλαιο των Αγίων Επτά Παίδων των εν Εφέσω

Βιντεο/αφιέρωμα: Άγιοι 7 παίδες εν Εφέσω ΕΔΩ: 

Sophia-Ntrekou.gr-Holy-Youths-Seven-Sleepers-of-Ephesus

Περισσότερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη

Βιβλιογραφία:

•  Πρόλογος και σχόλια από Σοφία Ντρέκου / www.Sophia-Ntrekou.gr•  Το ποίημα από ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ / panagiotisandriopoulos.blogspot.com

•  Η χρήση της ιστορίας στην ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη – Κύκλος Γ' Η Ιστορία με το φακό του παρόντος. Μνήμες και πάθη – Ίδρυμα Ωνάση www.onassis.org

•  ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΥ: Καταγράφεται ο μοναδικός κωδικός που έχει αποδοθεί στο επίπεδο περιγραφής ώστε να διευκολύνεται η ανταλλαγή πληροφοριών σε διεθνές επίπεδο. GR-OF CA CA-SF01-S01-F01-SF001-0016 (178)

ΤΙΤΛΟΣ: «Οι άγιοι επτά παίδες» Καβάφης, Κ. Π. Ιανουάριος 1925
ΠΑΛΑΙΑ ΕΝΔΕΙΞΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ: Καταγράφεται η προηγούμενη αναφορά αναζήτησης του τεκμηρίου όπως εμφανίζεται στον Ιστορικό Κατάλογο Γ. Π. Σαββίδη. Χειρόγραφο του ποιήματος «Οι Άγιοι Επτά Παίδες», με διαγραφές και διορθώσεις, στις δύο όψεις φύλλου και στο recto δεύτερου φύλλου. Αυτοσχέδιος φάκελος με χειρόγραφο τίτλο και χρονολογική ένδειξη.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ: Συσχετισμός του αρχειακού τεκμηρίου με ένα ή περισσότερα έργα του Κ. Π. Καβάφη (ποιήματα, πεζά, δοκίμια), με παραπομπή στη Βιβλιογραφία Κ. Π. Καβάφη (επιμ. Δ. Δασκαλόπουλου). cavafy.onassis.org

Πηγή: www.sophia-ntrekou.gr / Αέναη επΑνάσταση

Κωνσταντίνος Καβάφης: Ένας γέρος - Ανάλυση

Εργασία Σοφία Ντρέκου, Αρθρογράφος

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης αποτυπώνει τις σκέψεις του σχετικά με τις δυσκολίες που προκαλεί το γήρας στην κοινωνική ζωή του ατόμου. Ο ποιητής έγραψε αυτό το ποίημα όταν ήταν 31 ετών, πολύ νέος, αλλά και πολύ ιδιοφυής, ώστε να μας δώσει μια τέτοια σκληρή εικόνα των γηρατειών, χωρίς να μειώσει την ποίηση.

Στην Ιθάκη του Καβάφη περπατήσαμε αργά με το βλέμμα του Οδυσσέα ✧ Νίκος Λυγερός

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Δεν αρκεί να διαβάσεις

τα ποιήματα του Καβάφη

για να ξέρεις τι θα κάνεις

μπροστά στα τείχη.

Ο Καβάφης για την ποίηση του Άγιου Γρηγορίου του Θεολόγου: Bυζαντινοί ποιηταί - Ανάλυση | Αέναη επΑνάσταση

Η ιστορία και ο πολιτισμός του οικουμενικού Ελληνισμού και της Ρωμιοσύνης θα εύρουν εις την ποίησιν του Κωνσταντίνου Καβάφη - Ο Καβάφης γράφει για την ποίηση του Άγιου Γρηγορίου του Θεολόγου - Bυζαντινοί ποιηταί

Καβάφης: Πτολεμαίος Ευεργέτης ή Κακεργέτης - Ανάλυση

Λεπτομέρεια από φωτογραφία της Νέλλη Σουγιουλτζόγλου, γνωστή ως Nelly's

Ο Καβάφης, που ταυτίζεται κάπως, με πολλή ειρωνεία, με τον Πτολεμαίο, κάνει τον συνομιλητή του βασιλιά εκπρόσωπο μιας αυθαίρετης, ρομαντικής «ιδέας της τέχνης», που είναι ακριβώς το αντίθετο της καβαφικής μεθόδου της ιστορικής ποίησης.

Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον - Κ. Καβάφης (Ανάλυση)

Λογοτεχνική / ιστορική ανάλυση του Ποιήματος - Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον του Κ. Καβάφη

Ψυχή και Ποίηση

ΨΥΧΗ

Για τον Καβάφη και τον Σεφέρη έχει διαφορετική έννοια η λέξη «ψυχή». 

Κωνσταντίνος Καβάφης: Το Πιόνι - Ανάλυση Cavafy: Ποιος θέλει να είναι ένα πιόνι;

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου, Αρθρογράφος

Το πιόνι ίσως να φαίνεται αναλώσιμο, όμως για τον αδαή, τον μπερδεύει, κοιτάζει πως να το διώξει να ανοίξει δρόμο, στα άλογα, στους αξιωματικούς, στους πύργους, στην βασίλισσα. Του διαφεύγει όμως ότι το πιόνι, για να πάμε και στον κοινωνικό επίπεδο, όπως και στο σκακιστικό, είναι αυτό που του βγάζει την βασίλισσα.

Ανδρέας Εμπειρίκος: Ο Δρόμος θαμπός την αυγή, χωρίς σκιές - Ανάλυση

Ο Δρόμος του Ανδρέα Εμπειρίκου

«Θαμπός ο δρόμος την αυγή, χωρίς σκιές· λαμπρός σαν ήχος κίτρινος πνευστών το μεσημέρι με τον ήλιο. Tα αντικείμενα, τα κτίσματα στιλπνά και η πλάσις όλη με πανηγύρι μοιάζει, χαρούμενη μέσα στο φως, σαν πετεινός που σ' έναν φράχτη αλαλάζει. 

Έλληνες του Πνεύματος και της Τέχνης - Κάλλας, Τσιτσάνης, Σεφέρης, Χατζιδάκις, Μερκούρη, Καβάφης, Θεοδωράκης, Ελύτης, Ρίτσος, Καζαντζάκης (video)

Σεφέρης, Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Ελύτης, Ρίτσος,

Τσιτσάνης, Κάλλας, Καζαντζάκης, Μερκούρη, Καβάφης

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Ονειρεύομαι για τον άνθρωπο μια καινούργια Σαρακοστή - Προσπάθησε όσο μπορείς μες στην συνάφεια του κόσμου

«Έφτασα στο σημείο να ονειρεύομαι για τον άνθρωπο
μια καινούργια Σαρακοστή, όπου να νηστεύει όλους
τους καρπούς της επικαιρότητας και να μη συντηρείται