25/6/14

Δνόφος Αγνωσίας: Ο γνόφος είναι πέραν του φωτός

Στον Βυθό της Θάλασσας Νύχτα

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου
Ένα θαυμάσιο ορθόδοξο κείμενο του 14ου αιώνα, άγνωστου Άγγλου ορθόδοξου συγγραφέα, το οποίο γίνεται για πρώτη φορά πνευματικό κτήμα του ορθόδοξου ελληνικού λαού χάρη στη λαμπρή και από πάσης απόψεως άψογη μετάφραση του Σεβ. Μητροπολίτου Κορίνθου κ. Παντελεήμονος.[1]

«Ένα καλοκαίρι, πριν περίπου δέκα χρόνια, βρέθηκα καθισμένος στη σκάλα μιας αυλής να κουβεντιάζω (και να εκτελώ χρέη μεταφραστή) σε μια παρέα Ελλήνων και Ιταλών φιλοσόφων.

Συζητούσαμε για τις διάφορες μεθόδους διαλογισμού στον κόσμο. Αυτό που ενδιέφερε τους νεότερους ήταν να μάθουμε πια είναι η πιο σίγουρη ως προς το αποτέλεσμα μέθοδος (όχι απαραίτητα η πιο εύκολη), αλλά κυρίως θέλαμε να μάθουμε αν κάποιος είχε καταφέρει να περιγράψει ικανοποιητικά το ποθητό αποτέλεσμα, δηλαδή την έκσταση και την επαφή με το Όλον, το Ων.

Ο γηραιότερος και σοφότερος μας ανέφερε την εκστατική εμπειρία ενός μοναχού του 10ου αιώνα (Συμεών ο Νέος Θεολόγος), ο οποίος περιγράφει ότι ενώ βρισκόταν στο γνόφο και διαλογιζόταν, ξαφνικά όλα γύρω του γέμισαν φως, γέμισαν με το Όλον. Έπειτα συμπλήρωσε με μια δική του εμπειρία.

Πριν 40 περίπου χρόνια, όταν ήταν 30 ετών, πέθαινε εξαιτίας μιας ολικής νεφρικής ανεπάρκειας. Όμως, ενώ έμπαινε σιγά σιγά σε κώμα, άρχισε να σκέφτεται πως καταδύεται αργά στο σκοτεινό βυθό της θάλασσας.

Καθώς ο γνόφος τον αγκάλιαζε εντελώς, αισθανόταν σαν να τον αγκάλιαζε το νερό της θάλασσας. Όταν τελικά είδε το φως - το Ων; το Όλον; - μέσα στο γνόφο*, ήξερε ότι δεν θα πεθάνει· και το θαύμα συνέβει λίγες μέρες αργότερα.

Στο τέλος της συζήτησης, καταλήξαμε πως σε κάθε περίπτωση παρόμοιων εμπειριών η απόπειρα περιγραφής του Ώντος είναι ανεπιτυχής. Όχι λόγω ανικανότητας των ανθρώπων αυτών, μα λόγω αδυναμίας της ανθρώπινης διάστασης.

«Ανταλλάξτε αυτό το παντού και αυτό το κάτι,
με αυτό το πουθενά και αυτό το τίποτα.

Μην αγχώνεστε αν οι αισθήσεις δεν μπορούν 
να κατανοήσουν αυτό το τίποτα,
γιατί αυτή είναι και η αιτία 
που περισσότερο το αγαπώ...

Ποιος είναι αυτός που το αποκαλεί τίποτα; 
Σίγουρα ο εξωτερικός μας εαυτός 
και όχι ο εσωτερικός μας. 
Ο εσωτερικός μας εαυτός 
το ονομάζει Όλον.»

Από το «Γνόφος Αγνωσίας», ορθόδοξο κείμενο
ενός Άγγλου μοναχού του 14ου αιώνα.»[2]

*δνόφος = γνόφος = βαθύ σκοτάδι

Ο γνόφος είναι πέραν του φωτός

Στον Βυθό της Θάλασσας Νύχτα

Κατά τους Πατέρες ο Θεός εμφανίζεται πάντοτε σαν Φως και ποτέ σαν γνόφος. Αλλά όταν ο νους του θεόπτου ασκητού βρισκόμενος στην «θεωρία» θέλει να εισέλθει και στην Θεία Ουσία, συναντά το αδιείσδυτο, δηλ. τον υπέρφωτο θείον γνόφο. Επομένως ο γνόφος δεν είναι η εμφάνιση του Θεού σαν γνόφου, αλλά η αδυναμία του ανθρώπου να δει την Ουσία του Θεού που είναι «το φως το απρόσιτον».

Δηλαδή ο θείος γνόφος είναι Φως, αλλά Φως αθέατο και απρόσιτο στον άνθρωπο. Ο Θεός είναι Φως. «ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου·» είπε και όχι εγώ ειμί ο γνόφος του κόσμου.

Κατά τον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη «ο θείος γνόφος εστί το απρόσιτον φως εν ω κατοικείν ο Θεός λέγεται και αοράτω γε όντι δια την υπερέχουσαν φανότητα και απροσίτω τω αυτώ δια την υπερβολήν της υπερουσίου φωτοχυσίας, εν τούτω γίνεται πας ο Θεόν γνώναι και ιδείν αξιούμενος, αυτώ τω μη οράν μηδέ γινώσκειν...».

Με αυτή επομένως την έννοια λέμε πως ο γνόφος είναι πέραν του φωτός.»[2]

Από το βιβλίο «Μια βραδυά στην έρημο του Αγίου Όρους» Ιερόθεος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου, εκδ. Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου έτος 2008, Σελ.184

Αυτή η εικόνα του γνοφερού 
βυθού της θάλασσας, 
αυτής της υδάτινης μήτρας του κόσμου, 
με συναρπάζει και με συγκινεί. 
Γι' αυτό βυθίζομαι και εγώ 
στην άγνωστη 
κι απέραντη αυτή θάλασσα· 
αναμένοντας το φως...[3]

Όταν ο θεούμενος φθάση στην αποκαλυπτική εμπειρία, βλέπει το άκτιστο Φως, βρίσκεται μέσα στο άκτιστο Φως, και «εκεί» δεν υπάρχουν κτιστά ρήματα και νοήματα, δηλαδή κατηγορήματα της ανθρώπινης σκέψεως, που εκφράζονται και διατυπώνονται με την λογική επεξεργασία. Η εμπειρία του δοξασμού υπερβαίνει όλα τα ρήματα και τα νοήματα. Όμως στην συνέχεια η εμπειρία του δοξασμού δημιουργεί θεόπνευστα νοήματα. (4)

1. Μια βραδυά στην έρημο του Αγίου Όρους, www.ebooks.gr
2. ΔΝΟΦΟΣ (Ονομάκριτος)

FaceBook
30 Ιουνίου 2014
11 Ιουλίου 2014 στις 10:03 μ.μ.
αέναη επΑνάσταση 8 Ιουνίου στις 12:36 π.μ.
Σοφία Ντρέκου 20 Ιανουαρίου 2016
αέναη επΑνάσταση 20 Ιανουαρίου στις 8:20 μ.μ.